Parijs 2024, de Olympische Spelen van het volk?

Slechts 37 procent van de Fransen zegt met “veel” of “enig enthousiasme” uit te kijken naar de Olympische Spelen van 2024, volgens een Viavoice poll gepubliceerd op 25 maart. Parijs – en andere Franse steden, waaronder Marseille – zullen tussen 26 juli en 8 september gastheer zijn van de Olympische en Paralympische Spelen van 2024.

Wat verklaart dit gebrek aan enthousiasme?

Het is belangrijk om in gedachten te houden dat de kandidatuur van Parijs in 2017 werd geaccepteerd nadat de andere steden in de strijd (Boedapest, Boston, Rome) zich hadden teruggetrokken, deels vanwege de geringe steun van de bevolking na referenda of volksraadplegingen. In de Franse hoofdstad vond geen raadpleging plaats. Sportsocioloog Michel Koebelbespreekt dit in een lezing. De instemming van de bevolking en hoe die wordt gemeten – een peiling? Van wat voor soort steekproef? Met welke vragen? – is een centrale kwestie, Andreas Rüttenauer herinnert ons eraan in zijn analyse voor de tageszeitung met het oog op de kandidatuur van München voor 2036.

De belofte van de Franse regering was om van Parijs 2024 de “Olympische Spelen en Paralympics van het volk” te maken Parijs 2024. Hoe? Er werd gesproken over toegankelijkheid en betaalbaarheid, aangezien de sportfaciliteiten grotendeels al bestaan. Angélique Chrisafis herinnert in de Guardian dat de stad al over 95 procent van de benodigde faciliteiten beschikt en geen stadion hoeft te bouwen, zoals Londen in 2021, en dat Parijs al een van de belangrijkste toeristische bestemmingen ter wereld is. Bovendien is het de bedoeling dat het gebied dat voor de Spelen is uitgekozen, profiteert van het evenement.

Seine-Saint-Denis

De meeste voorzieningen voor de Olympische Spelen bevinden zich in het departement Seine-Saint-Denis département, het armste van Frankrijk (exclusief “overzeese gebieden“): 27,6 procent van de bevolking (1,6 miljoen mensen) leeft onder de armoedegrens, volgens de laatste Inequality Observatory Report.

Seine-Saint-Denis heeft verschillende ongelukkige records, legt uit Louise Couvelaire in Le Monde: er is minder van alles (minder leraren, magistraten, artsen, politieagenten); het is het jongste departement (42 procent van de bevolking is jonger dan 30) en het heeft het hoogste misdaadcijfer en het laagste aantal afgestudeerden. Het is paradoxaal genoeg ook het economisch meest dynamische departement, omdat enkele van de grootste Franse bedrijven zich hier hebben gevestigd (Veolia, Vinci, BNP Paribas, SFR, luchthaven Charles de Gaulle…), ook al kan de bevolking niet veel van deze rijkdom genieten. Bijvoorbeeld, 70 procent van de leidinggevenden die in het departement werken, wonen elders.

Angélique Chrisafis reminds us in the Guardian that two major works under construction, the Olympic Village and the Aquatic Centre, will remain in use for the department once the Olympics are over: een deel van het Olympisch Dorp zal worden omgebouwd tot sociale woningbouw en een deel zal worden verkocht aan particulieren. Het probleem? De extravagante prijs per vierkante meter – 7.000 euro – in een gebied waar de gemiddelde kosten rond 4.000, tegen het Parijse gemiddelde van 10.000. De zwembaden worden overgelaten aan het departement, dat structureel arm is aan zwembaden, en de helft van de kinderen rond de 10 jaar kan niet zwemmen.

Er zijn verschillende initiatieven ontstaan ter verdediging van de groene ruimten van Seine-Saint-Denis, die geheel of gedeeltelijk zijn verwoest om plaats te maken voor de Olympische faciliteiten, waaronder de arbeiderstuinen van Aubervilliers. Journalist Jade Lindgaard, auteur van Paris 2024 , une ville face à la violence olympique(Divergences, 2024), reportages in Arrêt sur Images.

De kwestie van prijzen: tickets, accommodatie, vervoer

Het meest sprekende voorbeeld zijn de ticketprijzen voor de atletiekfinales in het Stade de France: 85 euro voor de goedkoopste en verste tickets, 195 euro voor middenklasse tickets, en de rest tussen 385 en 690 euro, zoals Mathias Thépot reportages in Mediapart: ‘Op enkele uitzonderingen na zullen houders van de goedkoopste tickets alleen toegang hebben tot de kwalificatiewedstrijden – die minder interessant zijn – en tot zitplaatsen die vaak slecht gelegen zijn in stadions of wedstrijden ver van Parijs.

Hoe zit het met de verblijfskosten voor toeschouwers?  Aurélie Lebelle meldt in Le Parisien dat de prijs van een tweepersoonskamer in een hotel met ontbijt gemiddeld is verviervoudigd. Volgens Sud-Ouest is de gemiddelde prijs voor een nacht in een Airbnb accommodatie 619 euro.

Mathias Thépot legt uit dat het openbaar vervoer in Parijs gratis had moeten zijn – zoals verklaard door de voorzitter van het organisatiecomité van de Spelen, Tony Estanguet in 2021 – voor tickethouders. Dit was het geval in Londen in 2012. Nu blijkt dat de prijzen tussen 20 juli en 8 september inderdaad zullen stijgen van 2,15 naar 4 euro, zoals Damien Dole legt uit in Libération. De officiële rechtvaardiging voor deze verhoging is een toename van het verkeer met 15 procent.

Dat is pas kapitalisme, zou je kunnen zeggen. 

“Sociale zuivering”

De meest problematische en pijnlijke kwestie is die van de volksverhuizing, zoals Michael McDougall herinnert in een Washington Post in een artikel uit 2021 met de titel “De Olympische Spelen zijn een ramp voor mensen die in gaststeden wonen, verplaatsing en gentrificatie zijn de norm voor de voorbereiding op de Spelen”.

In Parijs hebben 80 verenigingen en NGO’s zich verenigd in het collectief ‘Le Revers de la médaille’ (De andere kant van de medaille) klagen de verplaatsingen aan van bevolkingsgroepen die als ‘ongewenst’ worden beschouwd: migranten, daklozen, sekswerkers. “De Olympische Spelen komen en gaan. De ervaring van deze megasportevenementen over de hele wereld leidt tot hetzelfde spektakel: systematische sociale zuivering,’ meldt L’Humanité.

Bij Mediapart, Faïza Zerouala legt uit dat “Het Schaeffer-collectief heeft berekend dat meer dan 4000 mensen uit Afrikaanse landen zijn verdreven uit kraakpanden en hallen in Seine-Saint-Denis.” Libération bericht over de burgemeester van Orléans die de verplaatsing van ongeveer “500 daklozen” uit Parijs in het afgelopen jaar veroordeelt.

Naast dit alles zijn er ook studenten, zo’n 2.000, aan wie is gevraagd hun woningen te verlaten voor de duur van de Spelen. Dit heeft het kantoor van de Verdediger van de Rechten, de Franse ombudsman, ertoe gebracht een onderzoek in te stellen.

En dan zijn er nog de ongeveer 300 gezinnen die in de wijken wonen die verwoest zijn om plaats te maken voor het Olympisch Dorp op ile Saint-Denis. Deze gezinnen zijn elders ondergebracht, maar vaak te ver van hun vorige woon- of werkplek. Reuters ook bericht over de uitzetting van Roma uit een gebouw dat ze bewoonden in Ile Saint-Denis.

Jules Boykoff, hoogleraar politieke wetenschappen aan de Pacific University (Oregon, VS), en auteur van “What Are the Olympics Voor” (Bristol University Press, 2024), legt uit aan Mediapart: “De Olympische Spelen zijn een machine die ongelijkheden versterkt. [Er zijn een paar duidelijke trends […]. Voor de Spelen van Seoul in 1988 raakten meer dan 700.000 mensen ontheemd. Hetzelfde gebeurde in Beijing in 2008, met meer dan 1 miljoen ontheemden”.

Terwijl er veel groepen, verenigingen en initiatieven zijn die protesteren tegen deze verschijnselen (Extinction Rebellion, Youth for Planet, Saccage 2024….), krijgen hun stemmen niet veel aandacht in de media, legt Sylvia Zappi uit in Le Monde.

En de kosten?

Het oorspronkelijke budget van 6,8 miljard euro steeg eerst naar meer dan 9 miljard euro, om vervolgens uit te komen op11 miljard, volgens het adviesbureau Asterès. Een ander controversieel onderwerp is de beloning van Tony Estanguet, voorzitter van het comité:  270.000 euro per jaar, waardoor het Openbaar Ministerie een onderzoek heeft ingesteld. Echter, zoals Sylvain Bersinger, econoom bij Asterès vertelt ons in La Tribune, hebben de Spelen van 2024 “beperkte kosten in vergelijking met eerdere Olympische Spelen”.

Particuliere sponsors nemen een groot deel van het budget voor hun rekening. Het gaat om EDF, Orange, Accor, Carrefour, BPCE, Sanofi en LVMH. Het luxegoederenconcern van Bernard Arnault, “de rijkste man ter wereld“, heeft 150 miljoen euro op tafel gelegd.