![\"\"](\"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/GoOnlineTools-image-downloader-693x642.png\")
<\/figure>\n\n\n\nVolodymyr jest cywilnym m\u0119\u017cem Tamary. Iwan i Myko\u0142a Drobyazko s\u0105 synami jej pierwszego m\u0119\u017ca, kt\u00f3ry zmar\u0142 dawno temu. „Pracowali\u015bmy w Stowarzyszeniu Ziemia i Wola”. Tamara siada na \u0142\u00f3\u017cku. „Tam poznali\u015bmy si\u0119 z Wo\u0142odymyrem. Jeste\u015bmy razem od 2012 r.” Obok niej le\u017cy ich niespokojna c\u00f3reczka Katia [Kateryna].\n\n\n\n
W pierwszych dniach inwazji na pe\u0142n\u0105 skal\u0119 rosyjskie konwoje jecha\u0142y do Starego Basanu z regionu sumskiego. Jecha\u0142y przez Nowy Bykow, Nowy Basan, Pisky, Stary Basan, a nast\u0119pnie przez lasy do wioski Barvytsia, kt\u00f3ra znajduje si\u0119 w obwodzie kijowskim.<\/p> „Przyjechali w lutym”, wspomina Tamara: „25-go us\u0142yszeli\u015bmy eksplozje, a 26-go przyjechali do naszej wioski. 27 marca Rosjanie zacz\u0119li chodzi\u0107 po podw\u00f3rkach. Tam, gdzie nie mogli otworzy\u0107 drzwi, podpalali je. Jeden dom, drugi… Bardzo bali\u015bmy si\u0119 spalenia \u017cywcem. Widzia\u0142em, jak \u017co\u0142nierze wrzucali co\u015b przez okna naszych s\u0105siad\u00f3w. Z jakiego\u015b powodu Rosjanie my\u015bleli, \u017ce podk\u0142adamy miny na drogach. Przyszli na nasze podw\u00f3rko, by\u0142o zamkni\u0119te. Zacz\u0119li wali\u0107 w bram\u0119: „Wychod\u017a, bo spalimy dom!”. Wyszed\u0142em. Powiedzia\u0142em: „W domu jest dwuletnie dziecko”. A on na to: „Wyprowad\u017a innych, bo spalimy”. Wi\u0119c musia\u0142em wszystkich wyprowadzi\u0107”.\n\n\n\n
W tym czasie w domu Tamary siedzieli Myko\u0142a, Wania [Iwan] i Wo\u0142odia [Wo\u0142odymyr], a tak\u017ce jej siostrzeniec Artur Ho\u0142owaty i dw\u00f3ch starc\u00f3w: 75-letni Hryhorij Drobyazko, jej ojciec, i 85-letni Anatolij Wizerskij, jej s\u0105siad.\n\n\n\n
Tamara kontynuuje swoj\u0105 opowie\u015b\u0107: „Ustawili wszystkich wzd\u0142u\u017c ogrodzenia i oddzielili starszych m\u0119\u017cczyzn. Zabierali ludziom telefony i ogl\u0105dali ich zdj\u0119cia. Ojciec Artura jest w si\u0142ach zbrojnych, wi\u0119c wysy\u0142a\u0142 synowi zdj\u0119cia. Weszli do domu i znale\u017ali mundur Myko\u0142y. Wyrzucili go na zewn\u0105trz. Kopali go te\u017c palcami but\u00f3w pod werand\u0105. Stan\u0105\u0142em przed synem i powiedzia\u0142em: „Nie ma go w ewidencji”. Rosjanie: „Gdzie s\u0105 dokumenty, \u017ce zosta\u0142 zwolniony?”. Obaj synowie byli powo\u0142ani do wojska, ale zostali zwolnieni ze swoich jednostek. Ojciec zacz\u0105\u0142 m\u00f3wi\u0107 do Rosjan: „Ch\u0142opaki, po co tu przyszli\u015bcie? Wracajcie do domu”. Powiedzieli mu, \u017ceby si\u0119 nie wtr\u0105ca\u0142. Powiedzieli, \u017ce ich ch\u0142opcy gin\u0105 przez takich jak moi. Zacz\u0119li si\u0119 k\u0142\u00f3ci\u0107. Powiedzieli, \u017ce przyszli nas wyzwoli\u0107: „Poniewa\u017c macie terroryst\u0119 na tronie. A ty”, powiedzieli, „dziadku, nie przeszkadzaj w wyzwoleniu!”.\n\n\n\n
Tamara nast\u0119pnie przynios\u0142a wojskow\u0105 legitymacj\u0119 Koli i dokumenty stwierdzaj\u0105ce, \u017ce zosta\u0142 zwolniony. Wojskowa legitymacja zosta\u0142a zabrana. Zabrali te\u017c ch\u0142opc\u00f3w. Powiedzieli, \u017ce wr\u00f3c\u0105 za p\u00f3\u0142 godziny.\n\n\n\n
Kolya i Artur zostali zabrani jako pierwsi. Kol\u0119, bo s\u0142u\u017cy\u0142, a Artura, bo znale\u017ali zdj\u0119cie jego ojca w mundurze. S\u0105siad poszed\u0142 do domu, a potem ojciec Tamary: jego \u017cona nie mo\u017ce chodzi\u0107, a on nie mo\u017ce zostawi\u0107 jej samej na d\u0142ugo.\n\n\n\n
Tamara ze smutkiem wspomina to, co wydarzy\u0142o si\u0119 p\u00f3\u017aniej: „M\u00f3j m\u0105\u017c, moje dziecko i ja, i Wania poszli\u015bmy do domu, ale Rosjanie ju\u017c wracali. Kazali Wani i Wo\u0142odii ubra\u0107 si\u0119 i i\u015b\u0107 za nimi. B\u0142aga\u0142am ich, \u017ceby ich nie zabierali. Powiedzia\u0142am im, \u017ce wracam do zdrowia po operacji, \u017ce mam dziecko. Obiecali, \u017ce oddadz\u0105 ich za p\u00f3\u0142 godziny. \u017baden z nich nie zosta\u0142 zwr\u00f3cony w ci\u0105gu p\u00f3\u0142 godziny, ani nast\u0119pnego dnia, ani dzie\u0144 p\u00f3\u017aniej.” <\/p>\n\n\n\n
Zabierali osoby starsze na przes\u0142uchania<\/strong><\/h2>.\n\n\n\n„Pali\u0142o si\u0119 pole – zapali\u0142 si\u0119 dom mojego ojca. Gasili\u015bmy go, a oni do nas strzelali”, wspomina Tamara. Odwraca si\u0119, krztusz\u0105c si\u0119 \u0142zami, gdy wspomina straszliw\u0105 m\u0119k\u0119:<\/p>\n\n\n\n
„Strasznie by\u0142o zosta\u0107 sam na sam z dzieckiem. Ukry\u0142am Kati\u0119 u s\u0105siad\u00f3w. Kiedy wr\u00f3ci\u0142am po rzeczy dzieci, dw\u00f3ch Buriat\u00f3w [mniejszo\u015b\u0107 etniczna federalnej Rosji] by\u0142o ju\u017c w domu. Wsz\u0119dzie grzebali w rzeczach. Zapyta\u0142em ich: „Czego jeszcze szukacie? Zabrali ju\u017c najcenniejsze rzeczy! Kiedy oddacie ch\u0142opc\u00f3w?”. Odpowiedzieli: „Kiedy wojna si\u0119 sko\u0144czy” i zapytali: „Gdzie jest wasza c\u00f3reczka?”. Odpowiedzia\u0142em: „Po co wam ona? Odejd\u017a! Sta\u0142em si\u0119 odwa\u017cniejszy.” <\/p>\n\n\n\n
„A teraz, kiedy o tym my\u015bl\u0119, dr\u017c\u0119. Zabierano nie tylko m\u0142odych ludzi. Wujek Kolya Shapoval mia\u0142 ju\u017c 75 lat, a jego zabrali. I Saszko Smiszczenko, letni mieszkaniec. Dom Shapovala sp\u0142on\u0105\u0142, a mieszkanie Sashko zosta\u0142o zniszczone”.\n.\n\n\n
Teraz Tamara mo\u017ce m\u00f3wi\u0107 o tym spokojnie. Wtedy, jak m\u00f3wi, wpad\u0142a w histeri\u0119. Straci\u0142a dw\u00f3ch syn\u00f3w i m\u0119\u017ca jednocze\u015bnie.\n\n\n\n
„Rozbili mu g\u0142ow\u0119 dla zabawy<\/strong>„<\/h2>.\n\n\n\n„Przez ca\u0142\u0105 okupacj\u0119 prawie nie wychodzili\u015bmy z domu”, m\u00f3wi Myko\u0142a. W\u0142a\u015bnie wr\u00f3ci\u0142 ze sklepu i rozk\u0142ada jedzenie dla swojej siostry. Opowiada histori\u0119 ze swojej perspektywy: „Po tym, jak ich transporter opancerzony eksplodowa\u0142 w pobli\u017cu, szukali personelu wojskowego. Zabrali nas za dom. Przyjecha\u0142 inny pojazd opancerzony: 'Kim s\u0105 ci ludzie? Brodaty Rosjanin z oczami jak Chi\u0144czyk powiedzia\u0142: „W domu jest ca\u0142y gang”. Najpierw zacz\u0119li bi\u0107 Artura. Potem mnie. Pytali o jakiego\u015b \u0141ysenk\u0119. Nie znali\u015bmy go. Potem przyprowadzili m\u0119\u017cczyzn\u0119 z workiem na g\u0142owie. Zrzucili go z APC i zdj\u0119li worek”.\n\n\n\n
„Spojrza\u0142em i to by\u0142 Sashko Lysak [letni mieszkaniec]. Rosjanie zabrali go za ogrodzenie i zacz\u0119li bi\u0107 kolbami karabin\u00f3w. Przyprowadzili go do mnie: „Czy to on?”. Odpowiedzia\u0142em: „Nie, nie on. Nie rozumiem rosyjskiego”. Saszko mia\u0142 ju\u017c co\u015b nie tak z kr\u0119gos\u0142upem, a oni dali mu niez\u0142e lanie. Z\u0142amali go. Podjecha\u0142 wojskowy jeep. Za\u0142o\u017cyli nam worki na g\u0142owy. Z samochodu wysiad\u0142 m\u0119\u017cczyzna i powiedzia\u0142 w naszym j\u0119zyku, a nie po rosyjsku: „Pakujcie ich”. Zostali\u015bmy po prostu wrzuceni na APC jak tobo\u0142ki z workami na g\u0142owach i zwi\u0105zani. Usiedli na nas i po drodze gasili papierosy na naszych cia\u0142ach. Spalili moj\u0105 kurtk\u0119, by\u0142a ca\u0142a spalona”.\n\n\n\n
Pokazuje kurtk\u0119, kt\u00f3r\u0105 nosi\u0142 podczas niewoli.\n\n\n\n
Mykola m\u00f3wi, \u017ce ich r\u0119ce by\u0142y zwi\u0105zane plastikowymi opaskami u\u017cywanymi do zamykania toreb. Nie ma sposobu, aby je rozwi\u0105za\u0107, a jedynie bardziej zacisn\u0105\u0107. Pokazuje nam blizny na nadgarstkach.<\/p>\n\n\n\n
„Wojsko m\u00f3wi, \u017ce ci, kt\u00f3rzy nie s\u0142u\u017cyli, nie zrozumiej\u0105. A ja m\u00f3wi\u0119: „ci, kt\u00f3rzy nie byli w niewoli, kt\u00f3rzy nie do\u015bwiadczyli piek\u0142a, nie zrozumiej\u0105”. Jest gorzej ni\u017c na froncie, bo tam przynajmniej jeste\u015b wolny. Niewola to najgorsza rzecz, jaka mo\u017ce si\u0119 przytrafi\u0107 na wojnie”. Myko\u0142a zapala papierosa.\n\n\n\n
Nast\u0119pnego dnia zabrali wszystkich m\u0119\u017cczyzn do Nowego Bykowa. Trzymali ich w kot\u0142owni. Myko\u0142a kontynuuje swoj\u0105 opowie\u015b\u0107: „Nie chc\u0119, \u017ceby komukolwiek p\u0119k\u0142y \u017cebra. W Nowym Bykowie by\u0142y ju\u017c te samochody z liter\u0105 Z. Nie zdejmuj\u0105c naszych work\u00f3w. Bez zdejmowania work\u00f3w po\u0142o\u017cyli nas na asfalcie i powiedzieli: „Je\u015bli si\u0119 ruszysz, dostaniesz kulk\u0119 w \u0142eb!”. I jak tu si\u0119 nie rusza\u0107? Jak tylko si\u0119 ruszysz, kto\u015b podchodzi i uderza ci\u0119 w \u017cebra. A on uderzy\u0142by ci\u0119 czymkolwiek. Butami albo m\u0142otkiem. Co\u015b si\u0119 we mnie poruszy\u0142o, nie mog\u0142em oddycha\u0107. Moje usta krwawi\u0142y, m\u00f3j worek by\u0142 pokryty krwi\u0105. Artur by\u0142 taki sam. Kto\u015b do nas podszed\u0142: „Chcesz, \u017cebym ci strzeli\u0142 w jaja?”. Potem wszystkich zabrali. Le\u017ca\u0142em tam najd\u0142u\u017cej, mo\u017ce z godzin\u0119. A nade mn\u0105 strzelali dwa razy! Nie ruszaj si\u0119, bo jak podniesiesz g\u0142ow\u0119, to ci\u0119 zabij\u0105. Powiedzieli: „Czo\u0142gaj si\u0119 tutaj!”. Podczo\u0142ga\u0142em si\u0119, a worek spad\u0142 – kolejny strza\u0142!”<\/p>\n\n\n\n
„Nast\u0119pnego dnia – przez worek widzia\u0142em, \u017ce ju\u017c \u015bwita – zn\u00f3w przyszed\u0142 ten, kt\u00f3ry m\u00f3wi\u0142 w naszym j\u0119zyku. Zaprowadzi\u0142 mojego brata do kot\u0142owni. Us\u0142ysza\u0142em krzyk Wani. Strza\u0142. I cisza. My\u015bl\u0119: „To koniec, Wania znikn\u0105\u0142”. Krzycz\u0119: „Gdzie jest m\u00f3j brat?”. A ten nagle przem\u00f3wi\u0142 do mnie w normalny spos\u00f3b: „Wytn\u0119 ci dziur\u0119 w worku i zobaczysz, gdzie jeste\u015b. Bo ja szanuj\u0119 wojsko”. A potem: 'Powiedz mi, gdzie s\u0105 twoi operatorzy mo\u017adzierzy! Inaczej zginiesz”. Milcza\u0142em. Powali\u0142 mnie na kolana i przy\u0142o\u017cy\u0142 mi karabin szturmowy do g\u0142owy. Zapyta\u0142em: „Gdzie jest m\u00f3j brat?” Zaprowadzi\u0142 mnie z powrotem do kot\u0142owni, gdzie siedzia\u0142 Wania. Z ca\u0142ej si\u0142y \u015bci\u0105gn\u0105\u0142em mu worek z g\u0142owy. Jego g\u0142owa zosta\u0142a roztrzaskana. Tak dla zabawy.”<\/p>\n\n\n\n
„Artur r\u00f3wnie\u017c by\u0142 maltretowany. Poprosi\u0142 o poluzowanie wi\u0119z\u00f3w, poniewa\u017c ju\u017c wcze\u015bniej poci\u0119li mu r\u0119ce. Zacz\u0119li wi\u0119c wykr\u0119ca\u0107 mu palce. Przy\u0142o\u017cyli mu n\u00f3\u017c do uszu, jakby chcieli je odci\u0105\u0107. Ma te\u017c blizny na nogach. W nocy Lysak rzuca\u0142 si\u0119 i przewraca\u0142, cierpi\u0105c. Zapytali\u015bmy go: „Sasza, co si\u0119 sta\u0142o?” Odpowiedzia\u0142: „Bardzo boli”. Przyszed\u0142 Rosjanin i zapyta\u0142 mnie: „Co mu jest?”. Odpowiedzia\u0142em: „Bol\u0105 go plecy”. A on po prostu klepn\u0105\u0142 Sasz\u0119 w plecy! „Co, bol\u0105 ci\u0119 plecy? Zrobi\u0142e\u015b sobie krzywd\u0119? Lysak j\u0119kn\u0105\u0142, po czym zapyta\u0142: „Mog\u0119 dosta\u0107 kaw\u0119?”. Rosjanin podni\u00f3s\u0142 go za kark: „Zaraz j\u0105 zrobi\u0119”. I poszed\u0142. Min\u0119\u0142a godzina, min\u0119\u0142y dwie. Rosjanin wszed\u0142 i strzeli\u0142 w sufit: „Nie wychylaj si\u0119!”. A po 15 minutach us\u0142ysza\u0142em: „Wyprowadzi\u0107 rannych”. Wszyscy my\u015bleli: kto to jest? Wyprowadzili Vovk\u0119 Vovchyka. I rozleg\u0142y si\u0119 strza\u0142y…”<\/p>\n\n\n\n
„I odci\u0119li mu jaja na moich oczach<\/strong>„<\/p>\n\n\n\nMyko\u0142a prosi o kolejnego papierosa i kontynuuje: „Trzeciego dnia – mieli\u015bmy jeszcze p\u00f3\u0142 dnia do egzekucji – szef powiedzia\u0142: 'Dajcie mi \u017co\u0142nierza’. Kto\u015b podbieg\u0142 do niego i da\u0142 mu moj\u0105 legitymacj\u0119 wojskow\u0105. Spojrza\u0142 na ni\u0105: „Wi\u0119c nie jeste\u015b \u017co\u0142nierzem. Jeste\u015b starszym \u017co\u0142nierzem”. Albo nie potrafili odczyta\u0107, \u017ce jestem poborowym, albo celowo to ignorowali. Zabrali mnie gdzie\u015b. „Padnij na kolana. Tw\u00f3j przyjaciel zostanie teraz do ciebie przyprowadzony”. Zdejmuj\u0105 torb\u0119. Widz\u0119, \u017ce to cmentarz. Rosjanin, kt\u00f3ry m\u00f3wi\u0142 po ukrai\u0144sku, da\u0142 mi papierosa, zapali\u0142em. Potem przyprowadzili jakiego\u015b faceta. Widzia\u0142em go po raz pierwszy. Byli tam te\u017c ludzie z regionu kijowskiego. Mia\u0142 rude w\u0142osy, ale nic wi\u0119cej nie pami\u0119tam. Zagrozili mi: „Je\u015bli us\u0142ysz\u0119 od ciebie jaki\u015b d\u017awi\u0119k, zabij\u0119 ci\u0119!”. Nacisn\u0119li spust i przy\u0142o\u017cyli mi pistolet do g\u0142owy”.\n\n\n\n
„Potem za\u0142o\u017cyli mi worek z powrotem na g\u0142ow\u0119 i zapytali faceta: 'Czy masz \u017con\u0119? Odpowiedzia\u0142: „Tak. I dw\u00f3jk\u0119 dzieci”. „Bijesz j\u0105?” „Nie”. A facet uderzy\u0142 go w ty\u0142ek – ups! „Bijesz j\u0105? Potem zdejmuj\u0105 torb\u0119, \u015bci\u0105gaj\u0105 mu spodnie i odcinaj\u0105 jaja. Krew zacz\u0119\u0142a si\u0119 la\u0107. Facet krzycza\u0142. By\u0142em w szoku. Upad\u0142 na ziemi\u0119. Musia\u0142 wykrwawi\u0107 si\u0119 na \u015bmier\u0107 i tam umrze\u0107. Potem zabrali mnie z powrotem.” <\/p>\n\n\n\n
Myko\u0142a pami\u0119ta znaki wywo\u0142awcze tych oprawc\u00f3w: Camel, Dukh. Rozmawiali przez radio. Dukh by\u0142 tym, kt\u00f3ry m\u00f3wi\u0142 po ukrai\u0144sku.\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/GoOnlineTools-image-downloader-16-1021x642.jpg\")
Tamara i Myko\u0142a w swoim domu, w Starej Basanie, w grudniu 2023 roku. |Zdj\u0119cie: \u00a9Olena Gobanova<\/figcaption><\/figure>.\n\n\n\nPrzywie\u017ali go na egzekucj\u0119<\/strong><\/h2>\n\n\n\nMyko\u0142a ze wzruszeniem wspomina wydarzenia nast\u0119pnego dnia. M\u00f3wi, \u017ce w tym momencie \u017cegna\u0142 si\u0119 ze swoim \u017cyciem:<\/p>\n\n\n\n
„Rosjanie przyszli gdzie\u015b po po\u0142udniu: „Kto zostanie rozstrzelany?” Stra\u017cnik odstawia szklank\u0119 i nalewa kolejn\u0105. Du\u017ce, \u015bci\u0119te kieliszki. Zwracaj\u0105 si\u0119 do jednego z naszych: „Czy ty b\u0119dziesz rozstrzelany?” Ten odpowiada: „Nie”. Okupant sam wypi\u0142 oba kieliszki: „Id\u017a!”. Zabrali go. Pad\u0142y strza\u0142y.”<\/p>\n\n\n\n
„Z nast\u0119pnym znowu to samo i kolejny drink: 'Idziesz?’. Ten by\u0142 starszym m\u0119\u017cczyzn\u0105. Wypi\u0142 kieliszek i powiedzia\u0142: „P\u00f3jd\u0119. Tylko nie dotykaj m\u0142odych!”. Stra\u017cnik te\u017c wypi\u0142: „Id\u017acie wszyscy!”. Odprowadzili pierwszych. Potem wr\u00f3cili. „Teraz ojciec i synowie”. Nie nalewali ju\u017c drink\u00f3w, po prostu ich wyprowadzili.” <\/p>\n\n\n\n
„Kazali nam zdj\u0105\u0107 nasze worki. Kazali nam zajrze\u0107 do do\u0142u. A tam by\u0142 \u0141ysak z g\u0142ow\u0105 roztrzaskan\u0105 jak nale\u015bnik i Wowczyk. Mo\u017cna ich by\u0142o rozpozna\u0107 po ubraniach. Obaj byli martwi. Rusky (Rosjanin) kiwa na nich g\u0142ow\u0105: „Jeden jest strzelcem, drugi obserwatorem”. O nas te\u017c k\u0142amali, \u017ce z\u0142apano nas z karabinami szturmowymi”.\n\n\n\n
„Ponownie za\u0142o\u017cyli nam worki na g\u0142owy, a my po prostu tam stali\u015bmy. S\u0142yszeli\u015bmy, jak jeden z m\u0119\u017cczyzn pyta: „Jaki, kurwa, by\u0142 sens mia\u017cd\u017cenia g\u0142owy czo\u0142giem?”.\n\n\n\n
„Zdj\u0119li torby i prze\u0142adowali karabin maszynowy: 'Kogo chcesz najpierw?’ Ju\u017c mnie to nie obchodzi\u0142o: \u015bmier\u0107 to \u015bmier\u0107. Po uderzeniu m\u0142otkiem w \u017cebra i kopni\u0119ciu butami…”<\/p>\n\n\n\n
„’Dukh’ kopn\u0105\u0142 nas w nogi, zmusi\u0142 ca\u0142\u0105 nasz\u0105 tr\u00f3jk\u0119 do ukl\u0119kni\u0119cia. Powali\u0142 mnie do do\u0142u z trupami. Wsta\u0142em. A potem poci\u0105gn\u0105\u0142 za spust bezpiecze\u0144stwa i nagle powiedzia\u0142: „Gdyby nie tw\u00f3j brat, zostawi\u0142bym ci\u0119 tam z twoimi towarzyszami. Tw\u00f3j brat ma oczy jak m\u00f3j syn”. Mia\u0142 na sobie kominiark\u0119, ale dobrze pami\u0119tam jego oczy – ciemnoniebieskie. Powiedzia\u0142: „Uciekaj!”. I pobiegli\u015bmy. Ze zwi\u0105zanymi r\u0119kami… Czepiali\u015bmy si\u0119 ga\u0142\u0119zi, upadali\u015bmy, pomagali\u015bmy sobie nawzajem i znowu biegli\u015bmy. A za nami s\u0142ycha\u0107 by\u0142o gwizdy i wybuchy. To nasze wojska wkracza\u0142y do wioski. Rosjanie uciekli.”<\/p>\n\n\n\n
Teraz rodzina stopniowo dochodzi do siebie. Ivan cz\u0119sto miewa b\u00f3le g\u0142owy. Nie wr\u00f3ci\u0142 do pracy. Pomaga matce w pracach domowych, a dziadkowi w odbudowie domu. Myko\u0142a spotyka si\u0119 z psychiatr\u0105.\n\n\n\n
„Zaleci\u0142 s\u0142uchanie muzyki”, m\u00f3wi Myko\u0142a o radzie lekarza, „aby wr\u00f3ci\u0107 do prawdziwego \u017cycia. Ci\u0105gle pami\u0119tam tamte wydarzenia. Czasami \u015bni mi si\u0119, \u017ce wci\u0105\u017c tam jestem i \u017ce nie uciekli\u015bmy.” <\/p>\n\n\n\n
T\u0142umaczone przez Harry Bowden<\/a><\/p>\n\n\n\nTen artyku\u0142 w j\u0119zyku ukrai\u0144skim<\/a> na stronie Narodowego Zwi\u0105zku Dziennikarzy Ukrainy<\/strong><\/h6>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"W marcu 2022 roku, podczas okupacji Starego Basanu w obwodzie czernihowskim, Rosjanie wzi\u0119li do niewoli wszystkich m\u0119\u017cczyzn z domu 45-letniej Tamary Drobyazko: dw\u00f3ch syn\u00f3w i m\u0119\u017ca. Trzej cywile prze\u017cyli straszliwe tortury w swojej rodzinnej wiosce, kt\u00f3r\u0105 okupanci zamienili w nowoczesne getto.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":28245,"parent":0,"template":"","tags":[],"displeu_category":[],"class_list":["post-28304","article","type-article","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/article\/28304","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/article"}],"about":[{"href":"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/article"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/28245"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=28304"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=28304"},{"taxonomy":"displeu_category","embeddable":true,"href":"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/displeu_category?post=28304"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
„Przez ca\u0142\u0105 okupacj\u0119 prawie nie wychodzili\u015bmy z domu”, m\u00f3wi Myko\u0142a. W\u0142a\u015bnie wr\u00f3ci\u0142 ze sklepu i rozk\u0142ada jedzenie dla swojej siostry. Opowiada histori\u0119 ze swojej perspektywy: „Po tym, jak ich transporter opancerzony eksplodowa\u0142 w pobli\u017cu, szukali personelu wojskowego. Zabrali nas za dom. Przyjecha\u0142 inny pojazd opancerzony: 'Kim s\u0105 ci ludzie? Brodaty Rosjanin z oczami jak Chi\u0144czyk powiedzia\u0142: „W domu jest ca\u0142y gang”. Najpierw zacz\u0119li bi\u0107 Artura. Potem mnie. Pytali o jakiego\u015b \u0141ysenk\u0119. Nie znali\u015bmy go. Potem przyprowadzili m\u0119\u017cczyzn\u0119 z workiem na g\u0142owie. Zrzucili go z APC i zdj\u0119li worek”.\n\n\n\n
„Spojrza\u0142em i to by\u0142 Sashko Lysak [letni mieszkaniec]. Rosjanie zabrali go za ogrodzenie i zacz\u0119li bi\u0107 kolbami karabin\u00f3w. Przyprowadzili go do mnie: „Czy to on?”. Odpowiedzia\u0142em: „Nie, nie on. Nie rozumiem rosyjskiego”. Saszko mia\u0142 ju\u017c co\u015b nie tak z kr\u0119gos\u0142upem, a oni dali mu niez\u0142e lanie. Z\u0142amali go. Podjecha\u0142 wojskowy jeep. Za\u0142o\u017cyli nam worki na g\u0142owy. Z samochodu wysiad\u0142 m\u0119\u017cczyzna i powiedzia\u0142 w naszym j\u0119zyku, a nie po rosyjsku: „Pakujcie ich”. Zostali\u015bmy po prostu wrzuceni na APC jak tobo\u0142ki z workami na g\u0142owach i zwi\u0105zani. Usiedli na nas i po drodze gasili papierosy na naszych cia\u0142ach. Spalili moj\u0105 kurtk\u0119, by\u0142a ca\u0142a spalona”.\n\n\n\n
Pokazuje kurtk\u0119, kt\u00f3r\u0105 nosi\u0142 podczas niewoli.\n\n\n\n
Mykola m\u00f3wi, \u017ce ich r\u0119ce by\u0142y zwi\u0105zane plastikowymi opaskami u\u017cywanymi do zamykania toreb. Nie ma sposobu, aby je rozwi\u0105za\u0107, a jedynie bardziej zacisn\u0105\u0107. Pokazuje nam blizny na nadgarstkach.<\/p>\n\n\n\n
„Wojsko m\u00f3wi, \u017ce ci, kt\u00f3rzy nie s\u0142u\u017cyli, nie zrozumiej\u0105. A ja m\u00f3wi\u0119: „ci, kt\u00f3rzy nie byli w niewoli, kt\u00f3rzy nie do\u015bwiadczyli piek\u0142a, nie zrozumiej\u0105”. Jest gorzej ni\u017c na froncie, bo tam przynajmniej jeste\u015b wolny. Niewola to najgorsza rzecz, jaka mo\u017ce si\u0119 przytrafi\u0107 na wojnie”. Myko\u0142a zapala papierosa.\n\n\n\n
Nast\u0119pnego dnia zabrali wszystkich m\u0119\u017cczyzn do Nowego Bykowa. Trzymali ich w kot\u0142owni. Myko\u0142a kontynuuje swoj\u0105 opowie\u015b\u0107: „Nie chc\u0119, \u017ceby komukolwiek p\u0119k\u0142y \u017cebra. W Nowym Bykowie by\u0142y ju\u017c te samochody z liter\u0105 Z. Nie zdejmuj\u0105c naszych work\u00f3w. Bez zdejmowania work\u00f3w po\u0142o\u017cyli nas na asfalcie i powiedzieli: „Je\u015bli si\u0119 ruszysz, dostaniesz kulk\u0119 w \u0142eb!”. I jak tu si\u0119 nie rusza\u0107? Jak tylko si\u0119 ruszysz, kto\u015b podchodzi i uderza ci\u0119 w \u017cebra. A on uderzy\u0142by ci\u0119 czymkolwiek. Butami albo m\u0142otkiem. Co\u015b si\u0119 we mnie poruszy\u0142o, nie mog\u0142em oddycha\u0107. Moje usta krwawi\u0142y, m\u00f3j worek by\u0142 pokryty krwi\u0105. Artur by\u0142 taki sam. Kto\u015b do nas podszed\u0142: „Chcesz, \u017cebym ci strzeli\u0142 w jaja?”. Potem wszystkich zabrali. Le\u017ca\u0142em tam najd\u0142u\u017cej, mo\u017ce z godzin\u0119. A nade mn\u0105 strzelali dwa razy! Nie ruszaj si\u0119, bo jak podniesiesz g\u0142ow\u0119, to ci\u0119 zabij\u0105. Powiedzieli: „Czo\u0142gaj si\u0119 tutaj!”. Podczo\u0142ga\u0142em si\u0119, a worek spad\u0142 – kolejny strza\u0142!”<\/p>\n\n\n\n
„Nast\u0119pnego dnia – przez worek widzia\u0142em, \u017ce ju\u017c \u015bwita – zn\u00f3w przyszed\u0142 ten, kt\u00f3ry m\u00f3wi\u0142 w naszym j\u0119zyku. Zaprowadzi\u0142 mojego brata do kot\u0142owni. Us\u0142ysza\u0142em krzyk Wani. Strza\u0142. I cisza. My\u015bl\u0119: „To koniec, Wania znikn\u0105\u0142”. Krzycz\u0119: „Gdzie jest m\u00f3j brat?”. A ten nagle przem\u00f3wi\u0142 do mnie w normalny spos\u00f3b: „Wytn\u0119 ci dziur\u0119 w worku i zobaczysz, gdzie jeste\u015b. Bo ja szanuj\u0119 wojsko”. A potem: 'Powiedz mi, gdzie s\u0105 twoi operatorzy mo\u017adzierzy! Inaczej zginiesz”. Milcza\u0142em. Powali\u0142 mnie na kolana i przy\u0142o\u017cy\u0142 mi karabin szturmowy do g\u0142owy. Zapyta\u0142em: „Gdzie jest m\u00f3j brat?” Zaprowadzi\u0142 mnie z powrotem do kot\u0142owni, gdzie siedzia\u0142 Wania. Z ca\u0142ej si\u0142y \u015bci\u0105gn\u0105\u0142em mu worek z g\u0142owy. Jego g\u0142owa zosta\u0142a roztrzaskana. Tak dla zabawy.”<\/p>\n\n\n\n
„Artur r\u00f3wnie\u017c by\u0142 maltretowany. Poprosi\u0142 o poluzowanie wi\u0119z\u00f3w, poniewa\u017c ju\u017c wcze\u015bniej poci\u0119li mu r\u0119ce. Zacz\u0119li wi\u0119c wykr\u0119ca\u0107 mu palce. Przy\u0142o\u017cyli mu n\u00f3\u017c do uszu, jakby chcieli je odci\u0105\u0107. Ma te\u017c blizny na nogach. W nocy Lysak rzuca\u0142 si\u0119 i przewraca\u0142, cierpi\u0105c. Zapytali\u015bmy go: „Sasza, co si\u0119 sta\u0142o?” Odpowiedzia\u0142: „Bardzo boli”. Przyszed\u0142 Rosjanin i zapyta\u0142 mnie: „Co mu jest?”. Odpowiedzia\u0142em: „Bol\u0105 go plecy”. A on po prostu klepn\u0105\u0142 Sasz\u0119 w plecy! „Co, bol\u0105 ci\u0119 plecy? Zrobi\u0142e\u015b sobie krzywd\u0119? Lysak j\u0119kn\u0105\u0142, po czym zapyta\u0142: „Mog\u0119 dosta\u0107 kaw\u0119?”. Rosjanin podni\u00f3s\u0142 go za kark: „Zaraz j\u0105 zrobi\u0119”. I poszed\u0142. Min\u0119\u0142a godzina, min\u0119\u0142y dwie. Rosjanin wszed\u0142 i strzeli\u0142 w sufit: „Nie wychylaj si\u0119!”. A po 15 minutach us\u0142ysza\u0142em: „Wyprowadzi\u0107 rannych”. Wszyscy my\u015bleli: kto to jest? Wyprowadzili Vovk\u0119 Vovchyka. I rozleg\u0142y si\u0119 strza\u0142y…”<\/p>\n\n\n\n
„I odci\u0119li mu jaja na moich oczach<\/strong>„<\/p>\n\n\n\n Myko\u0142a prosi o kolejnego papierosa i kontynuuje: „Trzeciego dnia – mieli\u015bmy jeszcze p\u00f3\u0142 dnia do egzekucji – szef powiedzia\u0142: 'Dajcie mi \u017co\u0142nierza’. Kto\u015b podbieg\u0142 do niego i da\u0142 mu moj\u0105 legitymacj\u0119 wojskow\u0105. Spojrza\u0142 na ni\u0105: „Wi\u0119c nie jeste\u015b \u017co\u0142nierzem. Jeste\u015b starszym \u017co\u0142nierzem”. Albo nie potrafili odczyta\u0107, \u017ce jestem poborowym, albo celowo to ignorowali. Zabrali mnie gdzie\u015b. „Padnij na kolana. Tw\u00f3j przyjaciel zostanie teraz do ciebie przyprowadzony”. Zdejmuj\u0105 torb\u0119. Widz\u0119, \u017ce to cmentarz. Rosjanin, kt\u00f3ry m\u00f3wi\u0142 po ukrai\u0144sku, da\u0142 mi papierosa, zapali\u0142em. Potem przyprowadzili jakiego\u015b faceta. Widzia\u0142em go po raz pierwszy. Byli tam te\u017c ludzie z regionu kijowskiego. Mia\u0142 rude w\u0142osy, ale nic wi\u0119cej nie pami\u0119tam. Zagrozili mi: „Je\u015bli us\u0142ysz\u0119 od ciebie jaki\u015b d\u017awi\u0119k, zabij\u0119 ci\u0119!”. Nacisn\u0119li spust i przy\u0142o\u017cyli mi pistolet do g\u0142owy”.\n\n\n\n „Potem za\u0142o\u017cyli mi worek z powrotem na g\u0142ow\u0119 i zapytali faceta: 'Czy masz \u017con\u0119? Odpowiedzia\u0142: „Tak. I dw\u00f3jk\u0119 dzieci”. „Bijesz j\u0105?” „Nie”. A facet uderzy\u0142 go w ty\u0142ek – ups! „Bijesz j\u0105? Potem zdejmuj\u0105 torb\u0119, \u015bci\u0105gaj\u0105 mu spodnie i odcinaj\u0105 jaja. Krew zacz\u0119\u0142a si\u0119 la\u0107. Facet krzycza\u0142. By\u0142em w szoku. Upad\u0142 na ziemi\u0119. Musia\u0142 wykrwawi\u0107 si\u0119 na \u015bmier\u0107 i tam umrze\u0107. Potem zabrali mnie z powrotem.” <\/p>\n\n\n\n Myko\u0142a pami\u0119ta znaki wywo\u0142awcze tych oprawc\u00f3w: Camel, Dukh. Rozmawiali przez radio. Dukh by\u0142 tym, kt\u00f3ry m\u00f3wi\u0142 po ukrai\u0144sku.\n\n\n\n Myko\u0142a ze wzruszeniem wspomina wydarzenia nast\u0119pnego dnia. M\u00f3wi, \u017ce w tym momencie \u017cegna\u0142 si\u0119 ze swoim \u017cyciem:<\/p>\n\n\n\n „Rosjanie przyszli gdzie\u015b po po\u0142udniu: „Kto zostanie rozstrzelany?” Stra\u017cnik odstawia szklank\u0119 i nalewa kolejn\u0105. Du\u017ce, \u015bci\u0119te kieliszki. Zwracaj\u0105 si\u0119 do jednego z naszych: „Czy ty b\u0119dziesz rozstrzelany?” Ten odpowiada: „Nie”. Okupant sam wypi\u0142 oba kieliszki: „Id\u017a!”. Zabrali go. Pad\u0142y strza\u0142y.”<\/p>\n\n\n\n „Z nast\u0119pnym znowu to samo i kolejny drink: 'Idziesz?’. Ten by\u0142 starszym m\u0119\u017cczyzn\u0105. Wypi\u0142 kieliszek i powiedzia\u0142: „P\u00f3jd\u0119. Tylko nie dotykaj m\u0142odych!”. Stra\u017cnik te\u017c wypi\u0142: „Id\u017acie wszyscy!”. Odprowadzili pierwszych. Potem wr\u00f3cili. „Teraz ojciec i synowie”. Nie nalewali ju\u017c drink\u00f3w, po prostu ich wyprowadzili.” <\/p>\n\n\n\n „Kazali nam zdj\u0105\u0107 nasze worki. Kazali nam zajrze\u0107 do do\u0142u. A tam by\u0142 \u0141ysak z g\u0142ow\u0105 roztrzaskan\u0105 jak nale\u015bnik i Wowczyk. Mo\u017cna ich by\u0142o rozpozna\u0107 po ubraniach. Obaj byli martwi. Rusky (Rosjanin) kiwa na nich g\u0142ow\u0105: „Jeden jest strzelcem, drugi obserwatorem”. O nas te\u017c k\u0142amali, \u017ce z\u0142apano nas z karabinami szturmowymi”.\n\n\n\n „Ponownie za\u0142o\u017cyli nam worki na g\u0142owy, a my po prostu tam stali\u015bmy. S\u0142yszeli\u015bmy, jak jeden z m\u0119\u017cczyzn pyta: „Jaki, kurwa, by\u0142 sens mia\u017cd\u017cenia g\u0142owy czo\u0142giem?”.\n\n\n\n „Zdj\u0119li torby i prze\u0142adowali karabin maszynowy: 'Kogo chcesz najpierw?’ Ju\u017c mnie to nie obchodzi\u0142o: \u015bmier\u0107 to \u015bmier\u0107. Po uderzeniu m\u0142otkiem w \u017cebra i kopni\u0119ciu butami…”<\/p>\n\n\n\n „’Dukh’ kopn\u0105\u0142 nas w nogi, zmusi\u0142 ca\u0142\u0105 nasz\u0105 tr\u00f3jk\u0119 do ukl\u0119kni\u0119cia. Powali\u0142 mnie do do\u0142u z trupami. Wsta\u0142em. A potem poci\u0105gn\u0105\u0142 za spust bezpiecze\u0144stwa i nagle powiedzia\u0142: „Gdyby nie tw\u00f3j brat, zostawi\u0142bym ci\u0119 tam z twoimi towarzyszami. Tw\u00f3j brat ma oczy jak m\u00f3j syn”. Mia\u0142 na sobie kominiark\u0119, ale dobrze pami\u0119tam jego oczy – ciemnoniebieskie. Powiedzia\u0142: „Uciekaj!”. I pobiegli\u015bmy. Ze zwi\u0105zanymi r\u0119kami… Czepiali\u015bmy si\u0119 ga\u0142\u0119zi, upadali\u015bmy, pomagali\u015bmy sobie nawzajem i znowu biegli\u015bmy. A za nami s\u0142ycha\u0107 by\u0142o gwizdy i wybuchy. To nasze wojska wkracza\u0142y do wioski. Rosjanie uciekli.”<\/p>\n\n\n\n Teraz rodzina stopniowo dochodzi do siebie. Ivan cz\u0119sto miewa b\u00f3le g\u0142owy. Nie wr\u00f3ci\u0142 do pracy. Pomaga matce w pracach domowych, a dziadkowi w odbudowie domu. Myko\u0142a spotyka si\u0119 z psychiatr\u0105.\n\n\n\n „Zaleci\u0142 s\u0142uchanie muzyki”, m\u00f3wi Myko\u0142a o radzie lekarza, „aby wr\u00f3ci\u0107 do prawdziwego \u017cycia. Ci\u0105gle pami\u0119tam tamte wydarzenia. Czasami \u015bni mi si\u0119, \u017ce wci\u0105\u017c tam jestem i \u017ce nie uciekli\u015bmy.” <\/p>\n\n\n\n T\u0142umaczone przez Harry Bowden<\/a><\/p>\n\n\n\n W marcu 2022 roku, podczas okupacji Starego Basanu w obwodzie czernihowskim, Rosjanie wzi\u0119li do niewoli wszystkich m\u0119\u017cczyzn z domu 45-letniej Tamary Drobyazko: dw\u00f3ch syn\u00f3w i m\u0119\u017ca. Trzej cywile prze\u017cyli straszliwe tortury w swojej rodzinnej wiosce, kt\u00f3r\u0105 okupanci zamienili w nowoczesne getto.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":28245,"parent":0,"template":"","tags":[],"displeu_category":[],"class_list":["post-28304","article","type-article","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/article\/28304","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/article"}],"about":[{"href":"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/article"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/28245"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=28304"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=28304"},{"taxonomy":"displeu_category","embeddable":true,"href":"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/displeu_category?post=28304"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Przywie\u017ali go na egzekucj\u0119<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Ten artyku\u0142 w j\u0119zyku ukrai\u0144skim<\/a> na stronie Narodowego Zwi\u0105zku Dziennikarzy Ukrainy<\/strong><\/h6>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"