Fi\u0144ski model pa\u0144stwa opieku\u0144czego przez d\u0142ugie lata uchodzi\u0142 \u2013 obok tych panuj\u0105cych w innych pa\u0144stwach nordyckich \u2013 za jeden z najlepiej funkcjonuj\u0105cych. Stanowi\u0142 cz\u0119sty punkt odniesienia dla polityk i postulat\u00f3w socjaldemokratycznych w innych cz\u0119\u015bciach Europy. Mija rok, odk\u0105d do w\u0142adzy w Finlandii dosz\u0142a prawicowa koalicja, kt\u00f3ra postawi\u0142a sobie za cel demonta\u017c dotychczasowego modelu i przyst\u0105pi\u0142a do szybkiej realizacji swojego programu.<\/p>\n\n\n\n
Po wyborach 2 kwietnia 2023 roku stery w kraju przej\u0105\u0142 od charyzmatycznej premierki Sanny Marin<\/a> i jej centrolewicowej koalicji rz\u0105d Petteriego Orpo, oparty na porozumieniu czterech partii na prawo od centrum. Trzon nowego uk\u0142adu stanowi sojusz pomi\u0119dzy liberalno-konserwatywn\u0105 Koalicj\u0105 Narodow\u0105 (Kokoomus) i nacjonalistyczn\u0105 Parti\u0105 Fin\u00f3w (Perussuomalaiset). Obie partie sz\u0142y do wybor\u00f3w pod has\u0142ami o ratowaniu Finlandii. Ci pierwsi \u2013 przed wzrastaj\u0105cym zad\u0142u\u017ceniem pa\u0144stwa i kryzysem gospodarczym, drudzy g\u0142\u00f3wnie przed imigrantami. W wyniku jednych z najd\u0142u\u017cszych w historii kraju negocjacji koalicyjnych powsta\u0142 program radykalnych ci\u0119\u0107 bud\u017cetowych oraz reform gospodarczych<\/a>, maj\u0105cych \u2013 wedle narracji nowego rz\u0105du \u2013 poprawi\u0107 stan finans\u00f3w publicznych i o\u017cywi\u0107 fi\u0144sk\u0105 gospodark\u0119.<\/p>\n\n\n\n Jeszcze do ubieg\u0142ego roku\u00a0znakiem rozpoznawczym fi\u0144skiego \u017cycia politycznego by\u0142o poszukiwanie konsensusu, deliberacja, oparcie na wiedzy, d\u0142ugie negocjacje i wypracowywanie rozwi\u0105za\u0144, kt\u00f3re mia\u0142y by\u0107 trwalsze ni\u017c kadencje poszczeg\u00f3lnych gabinet\u00f3w<\/a>. Wygl\u0105da na to, \u017ce Petteri Orpo postanowi\u0142 zerwa\u0107 z tymi tradycjami i wprowadzi\u0107 zmiany mo\u017cliwie szeroko, szybko i ignoruj\u0105c g\u0142osy krytyki. Co wi\u0119cej, cz\u0119\u015bci\u0105 programu rz\u0105du s\u0105 rozwi\u0105zania wycelowane w\u0142a\u015bnie w t\u0119 krytyk\u0119:\u00a0ograniczenie prawa do organizacji legalnego strajku o charakterze politycznym lub solidarno\u015bciowym, zwi\u0119kszenie kar dla zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych za organizacj\u0119 strajku uznanego za nielegalny, a tak\u017ce wprowadzenie kar indywidualnych za udzia\u0142 w takim strajku<\/a>.\u00a0Stosowne przepisy zosta\u0142y ju\u017c przyj\u0119te przez parlament, jednak nie ustalono jeszcze, kiedy wejd\u0105 w \u017cycie<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Ignorowany jest nie tylko g\u0142os zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych i innych aktor\u00f3w strony spo\u0142ecznej (protestuj\u0105 r\u00f3wnie\u017c \u015brodowiska\u00a0uczniowskie<\/a>,\u00a0studenckie<\/a>\u00a0i\u00a0migranckie<\/a>), ale te\u017c opinie i analizy ekspert\u00f3w, co te\u017c jest w Finlandii pewn\u0105 nowo\u015bci\u0105. Liczne raporty (tak\u017ce te przygotowywane przez pa\u0144stwowe instytucje) przestrzegaj\u0105ce przed negatywnymi konsekwencjami reform nie powoduj\u0105 zmiany czy cho\u0107by z\u0142agodzenia kursu. \u201eZ oceny Ministerstwa Spraw Spo\u0142ecznych i Zdrowia na temat \u0142\u0105cznych skutk\u00f3w ci\u0119\u0107 w ubezpieczeniach spo\u0142ecznych wynika, \u017ce wzro\u015bnie wska\u017anik zagro\u017cenia ub\u00f3stwem, a osoby o najni\u017cszych dochodach w wyniku ci\u0119\u0107 jeszcze bardziej zubo\u017cej\u0105. Obliczenia przygotowane przez Fi\u0144ski Instytut Zdrowia i Opieki Spo\u0142ecznej [\u2026] wskazuj\u0105, \u017ce oko\u0142o 94 000 dodatkowych os\u00f3b, w tym 12 000 dzieci, b\u0119dzie zagro\u017conych ub\u00f3stwem\u201d.<\/p>\n\n\n\n To fragment sprawozdania<\/a>, kt\u00f3re na koniec zesz\u0142ego roku fi\u0144ski rz\u0105d przedstawi\u0142 Komisji Europejskiej. O tym, \u017ce wbrew wcze\u015bniejszym zapewnieniom Orpo reformy uderz\u0105 w osoby najubo\u017csze, informowa\u0142a r\u00f3wnie\u017c KELA<\/a> (fi\u0144ski odpowiednik ZUS-u). Z kolei wed\u0142ug Soste (organizacji parasolowej zrzeszaj\u0105cej NGO-sy zajmuj\u0105ce si\u0119 zdrowiem i opiek\u0105 spo\u0142eczn\u0105) tylko w ci\u0105gu 2024 roku poni\u017cej progu ub\u00f3stwa znajdzie si\u0119 dodatkowe 68 tysi\u0119cy os\u00f3b, w tym 16 700 dzieci<\/a>.<\/p>\n\n\n\n O skali ci\u0119\u0107 i reform niech za\u015bwiadczy fakt, \u017ce jest ich zbyt wiele<\/a>, by je tu wszystkie wymieni\u0107 i szczeg\u00f3\u0142owo opisa\u0107. Spraw\u0119 dodatkowo utrudnia fakt, \u017ce program rz\u0105du, opublikowany po uformowaniu koalicji, by\u0142 tylko wst\u0119pem i co kilka tygodni og\u0142aszane s\u0105 kolejne \u2013 by zacytowa\u0107 premiera<\/a> \u2013 \u201etrudne, lecz niezb\u0119dne decyzje\u201d. Na poziomie og\u00f3lnym \u201euzdrawianie\u201d fi\u0144skiej gospodarki i bud\u017cetu pa\u0144stwa odbywa si\u0119 w czterech obszarach: finansowania us\u0142ug publicznych, wysoko\u015bci i zasad przyznawania zapom\u00f3g socjalnych, polityki podatkowej oraz regulacji rynku pracy.<\/p>\n\n\n\n W obszarze pierwszym obni\u017cono wydatki pa\u0144stwa, przede wszystkim na ochron\u0119 zdrowia. Z punktu widzenia w\u0142adzy centralnej ci\u0119cia w tym zakresie by\u0142y o tyle \u0142atwe, \u017ce po prostu dano mniej pieni\u0119dzy odpowiednim organom w\u0142adzy samorz\u0105dowej i to one musz\u0105 mierzy\u0107 si\u0119 z zadaniem organizacji opieki zdrowotnej przy zmniejszonych zasobach.\u00a0Jednocze\u015bnie standardy dotycz\u0105ce dost\u0119pno\u015bci i jako\u015bci leczenia (np. gwarantowanego czasu jego rozpocz\u0119cia, zakresu refundowanych zabieg\u00f3w czy relacji liczby personelu do liczby pacjent\u00f3w) \u2013 okre\u015blone w rozporz\u0105dzeniach i ustawach \u2013 zosta\u0142y poluzowane.<\/a>\u00a0Oszcz\u0119dno\u015bci obejm\u0105 r\u00f3wnie\u017c sektor edukacji (g\u0142\u00f3wnie edukacj\u0119 zawodow\u0105 doros\u0142ych) oraz\u00a0dotacje dla organizacji pozarz\u0105dowych \u015bwiadcz\u0105cych nieodp\u0142atne us\u0142ugi pomocy osobom w r\u00f3\u017cnych kryzysach<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Skutki ci\u0119\u0107 w sferze bezpo\u015brednich transfer\u00f3w socjalnych dotkn\u0119\u0142y ju\u017c ponad p\u00f3\u0142 miliona os\u00f3b<\/a> (ok. 10 proc. populacji kraju), kt\u00f3re od kwietnia otrzymuj\u0105 od KELA zmniejszone \u015bwiadczenia. Do najwa\u017cniejszych zmian nale\u017c\u0105 obni\u017cenie zasi\u0142ku mieszkaniowego (wyp\u0142acanego, gdy utrzymanie gospodarstwa domowego poch\u0142ania relatywnie du\u017c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 dochodu) oraz likwidacja dodatku na dziecko do zasi\u0142ku dla bezrobotnych. Opr\u00f3cz tego rz\u0105d szuka oszcz\u0119dno\u015bci poprzez zamro\u017cenie waloryzacji niekt\u00f3rych innych \u015bwiadcze\u0144 lub zmian\u0119 zasad ich przyznawania. Szczeg\u00f3lne kontrowersje i coraz liczniejsze protesty m\u0142odzie\u017cy budz\u0105 ci\u0119cia w zakresie wsparcia finansowego student\u00f3w<\/a>.<\/p>\n\n\n\n W polityce podatkowej dosz\u0142o do dw\u00f3ch zmian, kt\u00f3rych zestawienie \u2013 zdaniem wielu krytyk\u00f3w \u2013 demaskuje prawdziwe intencje rz\u0105du Orpo, czyli przerzucenie koszt\u00f3w utrzymania pa\u0144stwa z g\u00f3ry na d\u00f3\u0142.\u00a0Od przysz\u0142ego roku wzrasta stawka \u2013 ze swojej natury regresywnego \u2013 VAT-u z 24 do 25,5 proc. oraz zmniejsza si\u0119 lista produkt\u00f3w \u017cywno\u015bciowych, kt\u00f3re obj\u0119te s\u0105 ni\u017csz\u0105, 14-procentow\u0105, stawk\u0105<\/a>. Jest natomiast jedna sfera, gdzie rz\u0105d pomimo polityki oszcz\u0119dno\u015bci postanowi\u0142 zmniejszy\u0107 swoje przychody bud\u017cetowe, i jest to podatek dochodowy.\u00a0Z pocz\u0105tkiem roku wesz\u0142y w \u017cycie zmiany w tym zakresie, na kt\u00f3rych najbardziej skorzystaj\u0105 \u2013 c\u00f3\u017c za niespodzianka \u2013 najlepiej zarabiaj\u0105cy.<\/a><\/p>\n\n\n\n Najbardziej donios\u0142e w skutkach mog\u0105 jednak okaza\u0107 si\u0119 zmiany, kt\u00f3re trudno sprowadzi\u0107 do prostych danych liczbowych. Od kilkudziesi\u0119ciu lat w Finlandii funkcjonuje model regulowania rynku pracy w oparciu o bran\u017cowe uk\u0142ady zbiorowe zawierane pomi\u0119dzy zwi\u0105zkami zawodowymi a zwi\u0105zkami pracodawc\u00f3w. Przepisy na poziomie ustawowym maj\u0105 jedynie charakter og\u00f3lny, i to w\u0142a\u015bnie uk\u0142ady zbiorowe okre\u015blaj\u0105 warunki pracy (w tym tak\u017ce p\u0142ac\u0119 minimaln\u0105) w konkretnych bran\u017cach. Rz\u0105d Orpo postawi\u0142 sobie za cel ograniczenie roli zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych i danie przedsi\u0119biorstwom wi\u0119kszej swobody w ustalaniu zasad pracy i wynagrodze\u0144. Je\u015bli ten plan si\u0119 powiedzie i system zbiorowych negocjacji zostanie rozmontowany, dojdzie do znacznego os\u0142abienia pozycji pracownik\u00f3w, kt\u00f3rzy na poziomie regulacji krajowych maj\u0105 wzgl\u0119dnie niewiele zabezpiecze\u0144. Istotnym krokiem w realizacji tego planu jest wspomniane ju\u017c ograniczenie prawa do strajku.<\/p>\n\n\n\n Polityka prawicowego rz\u0105du napotyka znacz\u0105cy op\u00f3r. Jesieni\u0105 federacja zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych SAK zrzeszaj\u0105ca ponad 800 tysi\u0119cy os\u00f3b rozpocz\u0119\u0142a kampani\u0119 #PainavaSyy\/#SeriousGrounds, w ramach kt\u00f3rej protestuje przeciwko ci\u0119ciom oraz zmianom na niekorzy\u015b\u0107 pracownik\u00f3w. Od wrze\u015bnia mniej wi\u0119cej co miesi\u0105c odbywaj\u0105 si\u0119 szerokie akcje strajkowe, obejmuj\u0105ce zak\u0142ady przemys\u0142owe, transport publiczny, porty, plac\u00f3wki edukacyjne oraz niekt\u00f3re us\u0142ugi. W cz\u0119\u015bci z nich bra\u0142o udzia\u0142 nawet ponad 100 tysi\u0119cy os\u00f3b.<\/a> Ostatni\u0105 ods\u0142on\u0105 protestu by\u0142o wstrzymanie na kilka tygodni pracy w portach towarowych, co znacz\u0105co wp\u0142yn\u0119\u0142o na p\u0142ynno\u015b\u0107 fi\u0144skiego importu i eksportu.<\/a><\/p>\n\n\n\n W kwietniu SAK podj\u0119\u0142o decyzj\u0119 o wstrzymaniu akcji strajkowych, by odeprze\u0107 zarzuty ze strony rz\u0105du o brak woli negocjacji i osi\u0105gni\u0119cia porozumienia. Nie wydaje si\u0119 jednak, by sam rz\u0105d by\u0142 gotowy na ust\u0119pstwa, wi\u0119c mo\u017cna przypuszcza\u0107, \u017ce aktualna przerwa w strajkach to cisza przed burz\u0105. Czy ta burza nadejdzie i czy zmusi rz\u0105d do zmiany kursu (lub parlament do zmiany rz\u0105du) \u2013 czas poka\u017ce.<\/p>\n\n\n\n **<\/strong><\/p>\n\n\n\n Micha\u0142 Kulka-Kowalczyk<\/strong> \u2013 absolwent Instytutu Socjologii oraz Instytutu Stosowanych Nauk Spo\u0142ecznych Uniwersytetu Warszawskiego. Od 2021 roku mieszka i pracuje w Finlandii. Cz\u0142onek zwi\u0105zku zawodowego Teollisuusliitto.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" W obszarze pierwszym obni\u017cono wydatki pa\u0144stwa. Skutki ci\u0119\u0107 dotkn\u0119\u0142y ju\u017c ok. 10 proc. populacji kraju.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":39574,"parent":0,"template":"","tags":[],"displeu_category":[],"class_list":["post-39572","article","type-article","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/article\/39572","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/article"}],"about":[{"href":"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/article"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/39574"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=39572"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=39572"},{"taxonomy":"displeu_category","embeddable":true,"href":"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/displeu_category?post=39572"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Terapia szokowa w kraju deliberacji<\/strong><\/h3>\n\n\n\n
Biednym tniemy zasi\u0142ki, bogatym podatki<\/strong><\/h3>\n\n\n\n
Wezbrane fale oporu<\/strong><\/h3>\n\n\n\n