\n\n\n\n
Yazarlar hakk\u0131nda:<\/h3>\n\n\n\n
Danai Maragoudaki<\/strong> Atina’da ya\u015fayan bir Yunan gazetecidir. Ba\u011f\u0131ms\u0131z medya kurulu\u015fu Solomon i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor ve ara\u015ft\u0131rma ekibinin bir \u00fcyesi. Haberlerinde \u015feffafl\u0131k, finans ve dijital tehditlere odaklanmaktad\u0131r. <\/p>\n\n\n\n Daphne Tolis<\/strong> Atina’da ya\u015fayan \u00f6d\u00fcll\u00fc bir belgesel yap\u0131mc\u0131s\u0131\/film yap\u0131mc\u0131s\u0131 ve multimedya gazetecisidir. VICE Yunanistan i\u00e7in zaman\u0131nda belgeseller haz\u0131rlam\u0131\u015f ve sunmu\u015ftur ve Yunanistan’da BBC, Newsnight, VICE News, ABC News, PBS Newshour, NPR, Channel 4 ve di\u011ferleri i\u00e7in serbest yap\u0131mc\u0131 ve gazeteci olarak \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Edited <\/strong>by Stavros Malihoudis and Tina Lee<\/p>\n\n\n\n Uluslararas\u0131 K\u0131z\u0131lha\u00e7 Komitesi, \u00f6len m\u00fcltecilerin kimliklerinin tespit edilmesi i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fan az say\u0131daki uluslararas\u0131 kurulu\u015ftan biri. Di\u011fer faaliyetlerinin yan\u0131 s\u0131ra, Sahil G\u00fcvenlik ve Yunan Polisi mensuplar\u0131 i\u00e7in Yunanistan’da \u00e7e\u015fitli e\u011fitimler d\u00fczenlemi\u015flerdir<\/p>.\n\n\n\n “\u00d6l\u00fclerin onurlu bir \u015fekilde defnedilmesini sa\u011flamak gibi bir y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz var; di\u011fer taraftan da \u00f6l\u00fclerin kimliklerini tespit ederek ailelere cevap vermek. Kay\u0131plar\u0131n yak\u0131nlar\u0131n\u0131 da sayarsak, y\u00fcz binlerce insan bu durumdan etkileniyor. Sevdiklerinin nerede oldu\u011funu bilmiyorlar. Onlara iyi davran\u0131ld\u0131 m\u0131, g\u00f6m\u00fcld\u00fcklerinde sayg\u0131 g\u00f6sterildi mi? Ailelerin akl\u0131n\u0131 kurcalayan da bu” diyor ICRC Avrupa’ya G\u00f6\u00e7 Adli Koordinat\u00f6r\u00fc Laurel Clegg.<\/em><\/p> <\/blockquote><\/figure>\n\n\n\n \u00d6l\u00fclerin izini s\u00fcrmenin “birlikte iyi \u00e7al\u0131\u015fan bir\u00e7ok par\u00e7adan olu\u015ftu\u011funu – kimli\u011fi belirlenemeyen \u00f6l\u00fcleri koruyan yasal bir \u00e7er\u00e7eve, tutarl\u0131 otopsiler, morglar, kay\u0131tlar, onurlu nakil, mezarl\u0131klar”<\/p> a\u00e7\u0131kl\u0131yor.\n\n\n\n Ancak, \u00fclkelerin “t\u0131bbi ve yasal sistemleri sorunun boyutuyla ba\u015fa \u00e7\u0131kmakta yetersiz kal\u0131yor” diyor.<\/p>.\n\n\n\n K\u0131z\u0131lha\u00e7, aile ba\u011flar\u0131n\u0131 yeniden kurma program\u0131 kapsam\u0131nda 2013 y\u0131l\u0131ndan bu yana Avrupa’da kay\u0131p akrabalar\u0131n\u0131 arayan ki\u015filerden gelen 16.500 talebi kayda ge\u00e7irdi. Uluslararas\u0131 \u00f6rg\u00fcte g\u00f6re, sadece 285 ba\u015far\u0131l\u0131 e\u015fle\u015fme (%1,7) yap\u0131ld\u0131.<\/p> \n\n\n\n Bu e\u015fle\u015fmeler yerel adli t\u0131p uzmanlar\u0131 taraf\u0131ndan yap\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n “Kimli\u011fi belirlenemeyen cesetlerden her zaman DNA \u00f6rnekleri al\u0131r\u0131z. Bu standart bir uygulamad\u0131r ve kimlik tespiti i\u00e7in tek uygun yol olabilir” diyor Rodos’ta adli patolog olan Panagiotis Kotretsos. \u00d6rnekler INTERPOL protokol\u00fcne g\u00f6re Yunan Polisi Kriminal Soru\u015fturma Dairesi’nin DNA laboratuvar\u0131na g\u00f6nderiliyor<\/p>.\n\n\n\n K\u0131z\u0131lha\u00e7’a g\u00f6re, zorluklar genellikle aileler AB d\u0131\u015f\u0131nda oldu\u011funda ortaya \u00e7\u0131kmakta ve \u00fclkelerin yasal \u00e7er\u00e7evesi veya t\u0131bbi sistemlerindeki farkl\u0131l\u0131klar gibi bir dizi fakt\u00f6rden kaynaklanmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin, baz\u0131 AB \u00fclkeleri, aranan akraban\u0131n cesedinin bulundu\u011fu \u00fclkenin yetkililerinden yetki almadan bir dava ‘a\u00e7amaz’ ve ailelerden DNA \u00f6rnekleri alamaz.<\/p> \n\n\n\n DNA tan\u0131mlama s\u00fcrecinin en zor k\u0131sm\u0131, adli t\u0131p uzmanlar\u0131 taraf\u0131ndan toplanan \u00f6rnekle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmak \u00fczere kay\u0131p ki\u015filerin aileleri taraf\u0131ndan g\u00f6nderilmesi gereken ikinci bir \u00f6rne\u011fe ihtiya\u00e7 duyulmas\u0131d\u0131r. “Orta Afrika’daki bir \u00fclkeden yola \u00e7\u0131kan, aylarca seyahat eden ve Yunanistan’da \u00f6len bir m\u00fclteci i\u00e7in morgda genetik materyal bulunacakt\u0131r. Ancak birinci dereceden bir akraba DNA \u00f6rne\u011fi g\u00f6nderene kadar bu e\u015fle\u015ftirilemeyecek” diyor Kotretsos.<\/p>\n\n\n\n Bunun her zaman m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor. “Suriye’de bulunan, kay\u0131p aile \u00fcyelerini arayan ve Suriye’de bulunduklar\u0131 i\u00e7in numune g\u00f6nderemeyen akrabalar\u0131m\u0131zdan telefonlar ald\u0131k.”<\/p> \n\n\n\n Dedea\u011fa\u00e7’taki \u00fcniversite hastanesinin d\u0131\u015f\u0131nda, K\u0131z\u0131l Ha\u00e7 taraf\u0131ndan ge\u00e7ici morg olarak sa\u011flanan iki so\u011futuculu konteyner 40 m\u00fcltecinin cesedini bar\u0131nd\u0131r\u0131yor.<\/p>.\n\n\n\n Trakya Demokritos \u00dcniversitesi’nde Adli T\u0131p Profes\u00f6r\u00fc olan Pavlos Pavlidis, 2000 y\u0131l\u0131ndan bu yana hareket halindeki en az 800 ki\u015finin cesedine otopsi yapt\u0131 ve ba\u015fl\u0131ca \u00f6l\u00fcm nedenlerinin Meri\u00e7 sular\u0131nda bo\u011fulma ve hipotermi oldu\u011funu s\u00f6yledi.<\/p>.\n\n\n\n Adli bilimci gerekli DNA toplama i\u015fleminin \u00f6tesine ge\u00e7er: do\u011fum lekeleri veya d\u00f6vmeler gibi verileri ve sevdiklerini arayan bir akraba i\u00e7in kay\u0131p halka olabilecek nesneleri (c\u00fczdan, y\u00fcz\u00fck, g\u00f6zl\u00fck gibi) kaydeder.<\/p>\n\n\n\n Evros’ta 2014’ten bu yana bulunan toplam 313 cesedin kimli\u011fi tespit edilemedi. Kimli\u011fi tespit edilemeyenler, Soufli Belediyesi taraf\u0131ndan y\u00f6netilen Sidiro’daki \u00f6zel bir mezarl\u0131\u011fa g\u00f6m\u00fcl\u00fcrken, Sidiro mezarl\u0131\u011f\u0131 geni\u015fletilirken 15-20 kimli\u011fi tespit edilemeyen ceset Orestiada’ya g\u00f6m\u00fcld\u00fc<\/p>.\n\n\n\n Kimli\u011fi tespit edilen M\u00fcsl\u00fcman m\u00fcltecilerin cenazeleri, Messouni Komotini’deki M\u00fcsl\u00fcman mezarl\u0131\u011f\u0131na defnediliyor ya da akrabalar\u0131 geri d\u00f6n\u00fc\u015f masraflar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layabildi\u011finde \u00fclkelerine geri g\u00f6nderiliyor.<\/p>.\n\n\n\n G\u00f6\u00e7 ve \u0130ltica Bakanl\u0131\u011f\u0131 sorulara cevaben, m\u00fcltecilerin kimlik tespiti ve defin i\u015flemlerinin kendi yetki alan\u0131na girmedi\u011fini s\u00f6yledi. Bir Komisyon s\u00f6zc\u00fcs\u00fc Yunanistan i\u00e7in herhangi bir fon \u00f6ng\u00f6r\u00fclmedi\u011fini, ancak bu t\u00fcr harcamalar\u0131n G\u00f6\u00e7 Bakanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan y\u00f6netilen “\u0130ltica, G\u00f6\u00e7 ve Entegrasyon Fonu Ulusal Program\u0131 kapsam\u0131nda desteklenebilece\u011fini” s\u00f6yledi.<\/p> \n\n\n\n Theodoros Nousias, Lesvos, Samos, Chios ve Lemnos adalar\u0131ndan sorumlu Kuzey Ege Adli Servisi’nin ba\u015f adli patolo\u011fu. Adli t\u0131p uzman\u0131na g\u00f6re, DNA tan\u0131mlama prosed\u00fcr\u00fc birka\u00e7 y\u0131l \u00f6ncesine k\u0131yasla \u00e7ok geli\u015fti<\/p>.\n\n\n\n Nusias, birisini te\u015fhis etmesi istendi\u011finde her zaman haz\u0131r oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. “\u0130nsanlara hizmet etmek zorundas\u0131n\u0131z, bu y\u00fczden oradas\u0131n\u0131z. Ailelerini bulabilmeleri i\u00e7in insanlara hizmet etmek” diye ekliyor.<\/p>\n\n\n\n Sorgu yarg\u0131c\u0131 Midilli’de ya\u015f\u0131yor ama Kato Tritos’taki mezarl\u0131\u011fa hi\u00e7 gitmedi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. “Gitmek istemiyorum. Benim i\u00e7in zor olacak \u00e7\u00fcnk\u00fc bu insanlar\u0131n \u00e7o\u011fu benim ellerimden ge\u00e7ti.”<\/p> \n\n\n\n Ekim 2022’de 32 ya\u015f\u0131ndaki Suja Ahmadi ve k\u0131z karde\u015fi Marina da babalar\u0131 Abdul Ghasi’nin cesedini te\u015fhis etmek i\u00e7in Kithira’ya ve ard\u0131ndan Kalamata’ya gittiler.<\/p>.\n\n\n\n 65 ya\u015f\u0131ndaki adam, hayatta kalan e\u015fi Hatige ile birlikte \u0130talya’ya do\u011fru yola \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. \u0130ki karde\u015f hastaneyi ziyaret etti ve burada kendilerine kad\u0131n ve erkek olmak \u00fczere sekiz ceset g\u00f6sterildi; oysa en ba\u015f\u0131ndan beri arad\u0131klar\u0131 ki\u015finin bir erkek oldu\u011funu a\u00e7\u0131klam\u0131\u015flard\u0131<\/p>.\n\n\n\n Babalar\u0131n\u0131n cesedi dondurucunun d\u0131\u015f\u0131nda bulunanlar aras\u0131ndayd\u0131.<\/p>\n\n\n\n Suja, “K\u0131z karde\u015fim a\u011fl\u0131yor ve babam\u0131z\u0131 buzdolab\u0131 kab\u0131ndan \u00e7\u0131karmalar\u0131 i\u00e7in onlara ba\u011f\u0131r\u0131yordu \u00e7\u00fcnk\u00fc kokuyordu,” diye hat\u0131rl\u0131yor. “Bir erkek i\u00e7in uygun bir yer de\u011fildi.”<\/p>\n\n\n\n “Bu makale 1000 Hayat, 0 \u0130sim’in bir par\u00e7as\u0131d\u0131r: S\u0131n\u0131r Mezarlar\u0131 soru\u015fturmas\u0131, AB g\u00f6\u00e7menlerin son haklar\u0131n\u0131 nas\u0131l y\u00fcz\u00fcst\u00fc b\u0131rak\u0131yor?”<\/strong><\/p>\n\n\n\n Danai Maragoudaki<\/strong> Atina’da ya\u015fayan bir Yunan gazetecidir. Ba\u011f\u0131ms\u0131z medya kurulu\u015fu Solomon i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor ve ara\u015ft\u0131rma ekibinin bir \u00fcyesi. Haberlerinde \u015feffafl\u0131k, finans ve dijital tehditlere odaklanmaktad\u0131r. <\/p>\n\n\n\n Daphne Tolis<\/strong> Atina’da ya\u015fayan \u00f6d\u00fcll\u00fc bir belgesel yap\u0131mc\u0131s\u0131\/film yap\u0131mc\u0131s\u0131 ve multimedya gazetecisidir. VICE Yunanistan i\u00e7in zaman\u0131nda belgeseller haz\u0131rlam\u0131\u015f ve sunmu\u015ftur ve Yunanistan’da BBC, Newsnight, VICE News, ABC News, PBS Newshour, NPR, Channel 4 ve di\u011ferleri i\u00e7in serbest yap\u0131mc\u0131 ve gazeteci olarak \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Edited <\/strong>by Stavros Malihoudis and Tina Lee<\/p>\n\n\n\n Yunan mevzuat\u0131na<\/a> g\u00f6re, yerel y\u00f6netim (ve yetersizli\u011fi durumunda b\u00f6lge) hem s\u0131n\u0131rda \u00f6len kimli\u011fi belirsiz ki\u015filerin hem de maddi s\u0131k\u0131nt\u0131 i\u00e7inde olanlar\u0131n defin masraflar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamaktad\u0131r.<\/p> Yunan mevzuat\u0131na<\/a> g\u00f6re, s\u0131n\u0131rda \u00f6len kimli\u011fi belirsiz ki\u015filerin defin masraflar\u0131n\u0131 yerel y\u00f6netim (ve yetersizli\u011fi durumunda b\u00f6lge) kar\u015f\u0131lamaktad\u0131r.\n\n\n\n Sak\u0131z Belediye Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 ise ilgili masraflar i\u00e7in finansman sa\u011fland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve “mezarl\u0131klara ili\u015fkin sorumluluklar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde, ayr\u0131m g\u00f6zetmeksizin ve t\u00fcm \u00f6l\u00fclere gereken sayg\u0131y\u0131 g\u00f6stererek t\u00fcm alanlar\u0131n bak\u0131m ve onar\u0131m\u0131n\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131” belirtti.\n\n\n\n Ama A\u011fustos ay\u0131nda Sak\u0131z Adas\u0131’n\u0131n birka\u00e7 kilometre kuzeyinde yer alan ve m\u00fcltecilerin yerli halk\u0131n mezarlar\u0131n\u0131n yan\u0131na g\u00f6m\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc Mersinidi’deki mezarl\u0131\u011f\u0131 ziyaretimiz s\u0131ras\u0131nda, bu ayr\u0131m\u0131 fark etmek zor olmad\u0131: M\u00fcltecilere ait tan\u0131mlanamayan be\u015f mezar, genellikle bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fcyle kapl\u0131 bir mermerle i\u015faretlenmi\u015fti.<\/p> \n\n\n\n Sak\u0131z Adas\u0131’nda ya\u015fayan bir RSA avukat\u0131 olan Natasha Strachini, hem Sak\u0131z Adas\u0131’nda hem de Midilli’de bir\u00e7ok m\u00fclteci cenazesinde yer ald\u0131. Ona g\u00f6re, yerel toplumun \u00f6nemi ve b\u00f6ylesine zor bir insani anda orada bulunmalar\u0131 \u00e7ok \u00f6nemli<\/p>.\n\n\n\n G\u00f6m\u00fclerle ilgili olarak, “sadece iyi bir kay\u0131t sistemi yak\u0131nlar\u0131n\u0131n kaybettikleri ki\u015finin mezar\u0131n\u0131 bulmalar\u0131na yard\u0131mc\u0131 olabilir, \u00e7\u00fcnk\u00fc mezarl\u0131klarda genellikle \u00fc\u00e7 ila be\u015f y\u0131l sonra mezarlar a\u00e7\u0131l\u0131yor” diyor. Bazen cesedin kimli\u011fi belirlenmi\u015f olsa bile, kimlik belirleme s\u00fcreci gecikti\u011fi ya da yak\u0131nlar\u0131n\u0131n mezar\u0131 de\u011fi\u015ftirmeye g\u00fcc\u00fc yetmedi\u011fi i\u00e7in bir mezar\u0131n kimli\u011finin belirlenemedi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n Samos Heraion’da, belediye mezarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n yan\u0131nda, Metropolis’e ait olan ve m\u00fclteciler i\u00e7in mezarl\u0131k olarak kullan\u0131lan bir arazide, 2014-2023 y\u0131llar\u0131 aras\u0131na tarihlenen d\u00fczinelerce mezar kaydettik. Dallar, \u00e7am i\u011fneleri ve kozalaklarla gizlenerek yere yerle\u015ftirilen – baz\u0131lar\u0131 k\u0131r\u0131k – plaketlerde sadece bir say\u0131 ve g\u00f6m\u00fclme tarihi yaz\u0131yor<\/p>.\n\n\n\n Samos’ta ya\u015fayan ve m\u00fclteci sorunuyla ilgili davalara bakan avukat Dimitris Choulis ise \u015fu yorumda bulundu: “Bu t\u00fcr mezarlar\u0131 g\u00f6rmek utan\u00e7 verici bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc. Yunanistan gibi modern bir toplum i\u00e7in kabul edilemez.”<\/p>\n\n\n\n Uluslararas\u0131 K\u0131z\u0131lha\u00e7 Komitesi, \u00f6len m\u00fcltecilerin kimliklerinin tespit edilmesi i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fan az say\u0131daki uluslararas\u0131 kurulu\u015ftan biri. Di\u011fer faaliyetlerinin yan\u0131 s\u0131ra, Sahil G\u00fcvenlik ve Yunan Polisi mensuplar\u0131 i\u00e7in Yunanistan’da \u00e7e\u015fitli e\u011fitimler d\u00fczenlemi\u015flerdir<\/p>.\n\n\n\n “\u00d6l\u00fclerin onurlu bir \u015fekilde defnedilmesini sa\u011flamak gibi bir y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz var; di\u011fer taraftan da \u00f6l\u00fclerin kimliklerini tespit ederek ailelere cevap vermek. Kay\u0131plar\u0131n yak\u0131nlar\u0131n\u0131 da sayarsak, y\u00fcz binlerce insan bu durumdan etkileniyor. Sevdiklerinin nerede oldu\u011funu bilmiyorlar. Onlara iyi davran\u0131ld\u0131 m\u0131, g\u00f6m\u00fcld\u00fcklerinde sayg\u0131 g\u00f6sterildi mi? Ailelerin akl\u0131n\u0131 kurcalayan da bu” diyor ICRC Avrupa’ya G\u00f6\u00e7 Adli Koordinat\u00f6r\u00fc Laurel Clegg.<\/em><\/p> <\/blockquote><\/figure>\n\n\n\n \u00d6l\u00fclerin izini s\u00fcrmenin “birlikte iyi \u00e7al\u0131\u015fan bir\u00e7ok par\u00e7adan olu\u015ftu\u011funu – kimli\u011fi belirlenemeyen \u00f6l\u00fcleri koruyan yasal bir \u00e7er\u00e7eve, tutarl\u0131 otopsiler, morglar, kay\u0131tlar, onurlu nakil, mezarl\u0131klar”<\/p> a\u00e7\u0131kl\u0131yor.\n\n\n\n Ancak, \u00fclkelerin “t\u0131bbi ve yasal sistemleri sorunun boyutuyla ba\u015fa \u00e7\u0131kmakta yetersiz kal\u0131yor” diyor.<\/p>.\n\n\n\n K\u0131z\u0131lha\u00e7, aile ba\u011flar\u0131n\u0131 yeniden kurma program\u0131 kapsam\u0131nda 2013 y\u0131l\u0131ndan bu yana Avrupa’da kay\u0131p akrabalar\u0131n\u0131 arayan ki\u015filerden gelen 16.500 talebi kayda ge\u00e7irdi. Uluslararas\u0131 \u00f6rg\u00fcte g\u00f6re, sadece 285 ba\u015far\u0131l\u0131 e\u015fle\u015fme (%1,7) yap\u0131ld\u0131.<\/p> \n\n\n\n Bu e\u015fle\u015fmeler yerel adli t\u0131p uzmanlar\u0131 taraf\u0131ndan yap\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n “Kimli\u011fi belirlenemeyen cesetlerden her zaman DNA \u00f6rnekleri al\u0131r\u0131z. Bu standart bir uygulamad\u0131r ve kimlik tespiti i\u00e7in tek uygun yol olabilir” diyor Rodos’ta adli patolog olan Panagiotis Kotretsos. \u00d6rnekler INTERPOL protokol\u00fcne g\u00f6re Yunan Polisi Kriminal Soru\u015fturma Dairesi’nin DNA laboratuvar\u0131na g\u00f6nderiliyor<\/p>.\n\n\n\n K\u0131z\u0131lha\u00e7’a g\u00f6re, zorluklar genellikle aileler AB d\u0131\u015f\u0131nda oldu\u011funda ortaya \u00e7\u0131kmakta ve \u00fclkelerin yasal \u00e7er\u00e7evesi veya t\u0131bbi sistemlerindeki farkl\u0131l\u0131klar gibi bir dizi fakt\u00f6rden kaynaklanmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin, baz\u0131 AB \u00fclkeleri, aranan akraban\u0131n cesedinin bulundu\u011fu \u00fclkenin yetkililerinden yetki almadan bir dava ‘a\u00e7amaz’ ve ailelerden DNA \u00f6rnekleri alamaz.<\/p> \n\n\n\n DNA tan\u0131mlama s\u00fcrecinin en zor k\u0131sm\u0131, adli t\u0131p uzmanlar\u0131 taraf\u0131ndan toplanan \u00f6rnekle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmak \u00fczere kay\u0131p ki\u015filerin aileleri taraf\u0131ndan g\u00f6nderilmesi gereken ikinci bir \u00f6rne\u011fe ihtiya\u00e7 duyulmas\u0131d\u0131r. “Orta Afrika’daki bir \u00fclkeden yola \u00e7\u0131kan, aylarca seyahat eden ve Yunanistan’da \u00f6len bir m\u00fclteci i\u00e7in morgda genetik materyal bulunacakt\u0131r. Ancak birinci dereceden bir akraba DNA \u00f6rne\u011fi g\u00f6nderene kadar bu e\u015fle\u015ftirilemeyecek” diyor Kotretsos.<\/p>\n\n\n\n Bunun her zaman m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor. “Suriye’de bulunan, kay\u0131p aile \u00fcyelerini arayan ve Suriye’de bulunduklar\u0131 i\u00e7in numune g\u00f6nderemeyen akrabalar\u0131m\u0131zdan telefonlar ald\u0131k.”<\/p> \n\n\n\n Dedea\u011fa\u00e7’taki \u00fcniversite hastanesinin d\u0131\u015f\u0131nda, K\u0131z\u0131l Ha\u00e7 taraf\u0131ndan ge\u00e7ici morg olarak sa\u011flanan iki so\u011futuculu konteyner 40 m\u00fcltecinin cesedini bar\u0131nd\u0131r\u0131yor.<\/p>.\n\n\n\n Trakya Demokritos \u00dcniversitesi’nde Adli T\u0131p Profes\u00f6r\u00fc olan Pavlos Pavlidis, 2000 y\u0131l\u0131ndan bu yana hareket halindeki en az 800 ki\u015finin cesedine otopsi yapt\u0131 ve ba\u015fl\u0131ca \u00f6l\u00fcm nedenlerinin Meri\u00e7 sular\u0131nda bo\u011fulma ve hipotermi oldu\u011funu s\u00f6yledi.<\/p>.\n\n\n\n Adli bilimci gerekli DNA toplama i\u015fleminin \u00f6tesine ge\u00e7er: do\u011fum lekeleri veya d\u00f6vmeler gibi verileri ve sevdiklerini arayan bir akraba i\u00e7in kay\u0131p halka olabilecek nesneleri (c\u00fczdan, y\u00fcz\u00fck, g\u00f6zl\u00fck gibi) kaydeder.<\/p>\n\n\n\n Evros’ta 2014’ten bu yana bulunan toplam 313 cesedin kimli\u011fi tespit edilemedi. Kimli\u011fi tespit edilemeyenler, Soufli Belediyesi taraf\u0131ndan y\u00f6netilen Sidiro’daki \u00f6zel bir mezarl\u0131\u011fa g\u00f6m\u00fcl\u00fcrken, Sidiro mezarl\u0131\u011f\u0131 geni\u015fletilirken 15-20 kimli\u011fi tespit edilemeyen ceset Orestiada’ya g\u00f6m\u00fcld\u00fc<\/p>.\n\n\n\n Kimli\u011fi tespit edilen M\u00fcsl\u00fcman m\u00fcltecilerin cenazeleri, Messouni Komotini’deki M\u00fcsl\u00fcman mezarl\u0131\u011f\u0131na defnediliyor ya da akrabalar\u0131 geri d\u00f6n\u00fc\u015f masraflar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layabildi\u011finde \u00fclkelerine geri g\u00f6nderiliyor.<\/p>.\n\n\n\n G\u00f6\u00e7 ve \u0130ltica Bakanl\u0131\u011f\u0131 sorulara cevaben, m\u00fcltecilerin kimlik tespiti ve defin i\u015flemlerinin kendi yetki alan\u0131na girmedi\u011fini s\u00f6yledi. Bir Komisyon s\u00f6zc\u00fcs\u00fc Yunanistan i\u00e7in herhangi bir fon \u00f6ng\u00f6r\u00fclmedi\u011fini, ancak bu t\u00fcr harcamalar\u0131n G\u00f6\u00e7 Bakanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan y\u00f6netilen “\u0130ltica, G\u00f6\u00e7 ve Entegrasyon Fonu Ulusal Program\u0131 kapsam\u0131nda desteklenebilece\u011fini” s\u00f6yledi.<\/p> \n\n\n\n Theodoros Nousias, Lesvos, Samos, Chios ve Lemnos adalar\u0131ndan sorumlu Kuzey Ege Adli Servisi’nin ba\u015f adli patolo\u011fu. Adli t\u0131p uzman\u0131na g\u00f6re, DNA tan\u0131mlama prosed\u00fcr\u00fc birka\u00e7 y\u0131l \u00f6ncesine k\u0131yasla \u00e7ok geli\u015fti<\/p>.\n\n\n\n Nusias, birisini te\u015fhis etmesi istendi\u011finde her zaman haz\u0131r oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. “\u0130nsanlara hizmet etmek zorundas\u0131n\u0131z, bu y\u00fczden oradas\u0131n\u0131z. Ailelerini bulabilmeleri i\u00e7in insanlara hizmet etmek” diye ekliyor.<\/p>\n\n\n\n Sorgu yarg\u0131c\u0131 Midilli’de ya\u015f\u0131yor ama Kato Tritos’taki mezarl\u0131\u011fa hi\u00e7 gitmedi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. “Gitmek istemiyorum. Benim i\u00e7in zor olacak \u00e7\u00fcnk\u00fc bu insanlar\u0131n \u00e7o\u011fu benim ellerimden ge\u00e7ti.”<\/p> \n\n\n\n Ekim 2022’de 32 ya\u015f\u0131ndaki Suja Ahmadi ve k\u0131z karde\u015fi Marina da babalar\u0131 Abdul Ghasi’nin cesedini te\u015fhis etmek i\u00e7in Kithira’ya ve ard\u0131ndan Kalamata’ya gittiler.<\/p>.\n\n\n\n 65 ya\u015f\u0131ndaki adam, hayatta kalan e\u015fi Hatige ile birlikte \u0130talya’ya do\u011fru yola \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. \u0130ki karde\u015f hastaneyi ziyaret etti ve burada kendilerine kad\u0131n ve erkek olmak \u00fczere sekiz ceset g\u00f6sterildi; oysa en ba\u015f\u0131ndan beri arad\u0131klar\u0131 ki\u015finin bir erkek oldu\u011funu a\u00e7\u0131klam\u0131\u015flard\u0131<\/p>.\n\n\n\n Babalar\u0131n\u0131n cesedi dondurucunun d\u0131\u015f\u0131nda bulunanlar aras\u0131ndayd\u0131.<\/p>\n\n\n\n Suja, “K\u0131z karde\u015fim a\u011fl\u0131yor ve babam\u0131z\u0131 buzdolab\u0131 kab\u0131ndan \u00e7\u0131karmalar\u0131 i\u00e7in onlara ba\u011f\u0131r\u0131yordu \u00e7\u00fcnk\u00fc kokuyordu,” diye hat\u0131rl\u0131yor. “Bir erkek i\u00e7in uygun bir yer de\u011fildi.”<\/p>\n\n\n\n “Bu makale 1000 Hayat, 0 \u0130sim’in bir par\u00e7as\u0131d\u0131r: S\u0131n\u0131r Mezarlar\u0131 soru\u015fturmas\u0131, AB g\u00f6\u00e7menlerin son haklar\u0131n\u0131 nas\u0131l y\u00fcz\u00fcst\u00fc b\u0131rak\u0131yor?”<\/strong><\/p>\n\n\n\n Danai Maragoudaki<\/strong> Atina’da ya\u015fayan bir Yunan gazetecidir. Ba\u011f\u0131ms\u0131z medya kurulu\u015fu Solomon i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor ve ara\u015ft\u0131rma ekibinin bir \u00fcyesi. Haberlerinde \u015feffafl\u0131k, finans ve dijital tehditlere odaklanmaktad\u0131r. <\/p>\n\n\n\n Daphne Tolis<\/strong> Atina’da ya\u015fayan \u00f6d\u00fcll\u00fc bir belgesel yap\u0131mc\u0131s\u0131\/film yap\u0131mc\u0131s\u0131 ve multimedya gazetecisidir. VICE Yunanistan i\u00e7in zaman\u0131nda belgeseller haz\u0131rlam\u0131\u015f ve sunmu\u015ftur ve Yunanistan’da BBC, Newsnight, VICE News, ABC News, PBS Newshour, NPR, Channel 4 ve di\u011ferleri i\u00e7in serbest yap\u0131mc\u0131 ve gazeteci olarak \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Edited <\/strong>by Stavros Malihoudis and Tina Lee<\/p>\n\n\n\n Zeytin a\u011fa\u00e7lar\u0131yla \u00e7evrili uzun bir toprak yol, genellikle asma kilitle kilitlenen Kato Tritos mezarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n kap\u0131s\u0131na \u00e7\u0131kar.<\/p>.\n\n\n\n Adada “m\u00fclteci mezarl\u0131\u011f\u0131” olarak adland\u0131r\u0131lan bu yer Midilli’nin yakla\u015f\u0131k 15 kilometre bat\u0131s\u0131nda yer al\u0131yor. Buras\u0131 Yunanistan’da sadece m\u00fclteci ve g\u00f6\u00e7menlerin g\u00f6m\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc tek yer.<\/p> \n\n\n\n Ziyaretlerimizden biri s\u0131ras\u0131nda d\u00f6rt \u00e7ocu\u011fun cenaze t\u00f6reni ger\u00e7ekle\u015fiyordu. Bu \u00e7ocuklar 28 A\u011fustos 2023 tarihinde Midilli’nin g\u00fcneydo\u011fusunda 18 ki\u015fiyle birlikte i\u00e7inde bulunduklar\u0131 teknenin batmas\u0131 sonucu hayatlar\u0131n\u0131 kaybetmi\u015flerdi<\/p>.\n\n\n\n Yasl\u0131 anne ve aralar\u0131nda aile \u00fcyelerinin de bulundu\u011fu birka\u00e7 kad\u0131n bir a\u011fac\u0131n alt\u0131nda otururken, erkekler \u0130slami geleneklere g\u00f6re defin i\u015flemi i\u00e7in kullan\u0131lan kul\u00fcbenin yan\u0131nda dua etti<\/p>.\n\n\n\n Midilli’de o zamana kadar g\u00f6\u00e7 ederken \u00f6len ki\u015filerin g\u00f6m\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc Kato Tritos ve Agios Panteleimonas mezarl\u0131klar\u0131nda 2014-2023 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda toplam 167 tan\u0131mlanamayan mezar sayd\u0131k.<\/p>.\n\n\n\n Yerel gazeteci ve Kuzey Ege B\u00f6lge Konseyi eski \u00fcyesi Nikos Manavis, mezarl\u0131\u011f\u0131n 2015 y\u0131l\u0131nda Midilli Belediyesi’ne ait bir zeytinlikte acil bir durum nedeniyle olu\u015fturuldu\u011funu a\u00e7\u0131kl\u0131yor: o y\u0131l 28 Ekim’de adan\u0131n kuzeyinde meydana gelen \u00f6l\u00fcmc\u00fcl bir gemi kazas\u0131, adan\u0131n mezarl\u0131klar\u0131n\u0131n yeterli olmad\u0131\u011f\u0131 en az 60 ki\u015finin \u00f6l\u00fcm\u00fcyle sonu\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>.\n\n\n\n Bir\u00e7ok gemi kazas\u0131 kurban\u0131 kimli\u011fi belirsiz mezarlarda g\u00f6m\u00fcl\u00fc kalm\u0131\u015ft\u0131r. Mezar ta\u015flar\u0131na \u00f6len ki\u015finin tahmini ya\u015f\u0131 ve g\u00f6m\u00fclme tarihi, bazen de sadece bir numara yaz\u0131l\u0131r. Di\u011fer zamanlarda ise bir tahta par\u00e7as\u0131 ve etraf\u0131ndaki ta\u015flar mezar\u0131 i\u015faretler.<\/p> \n\n\n\n “G\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz \u015fey bir tarla, mezarl\u0131k de\u011fil. Burada g\u00f6m\u00fcl\u00fc olan insanlara hi\u00e7 sayg\u0131 g\u00f6sterilmiyor.”<\/em><\/p>Nikos Manavis<\/cite><\/blockquote><\/figure>\n\n\n\n A\u015fa\u011f\u0131 \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Mezarl\u0131\u011fa y\u00f6nelik bu sayg\u0131 eksikli\u011fi Earth Medicine kurulu\u015funu harekete ge\u00e7irdi. STK \u00fcyesi Dimitris Patounis’in a\u00e7\u0131klamas\u0131na g\u00f6re, Ocak 2022’de Midilli Belediyesi’ne mezarl\u0131\u011f\u0131n restorasyonu i\u00e7in bir teklifte bulundular. Planlar\u0131, m\u00fcltecilerin ve s\u0131\u011f\u0131nmac\u0131lar\u0131n sevdikleri i\u00e7in yas tutarak en kutsal insani ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layabilecekleri, sayg\u0131 ve haysiyete sahip bir dinlenme yeri yaratmakt\u0131r.”<\/p>\n\n\n\n Belediye meclisi \u00f6neriyi 2023 bahar\u0131nda onaylam\u0131\u015f olsa da Ekim ay\u0131nda yap\u0131lan belediye se\u00e7imleri projeyi geciktirdi. Patounis, mezarlar\u0131n envanterinin yak\u0131nda \u00e7\u0131kar\u0131laca\u011f\u0131ndan ve alan\u0131n \u00e7itle \u00e7evrilece\u011finden emin oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p> \n\n\n\n Ayos Panteleimon mezarl\u0131\u011f\u0131nda cenaze levaz\u0131mat\u00e7\u0131s\u0131 olan Hristos Mavrakilis, 2015 y\u0131l\u0131nda M\u00fcsl\u00fcman m\u00fcltecilerin mezarl\u0131\u011f\u0131n belirli bir b\u00f6lgesine g\u00f6m\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc hat\u0131rlat\u0131yor.<\/p>.\n\n\n\n “E\u011fer birinin kimli\u011fi tespit edilememi\u015fse, mezar\u0131na ‘Bilinmiyor’ yazard\u0131m” diyor. E\u011fer masraflar\u0131 kar\u015f\u0131layabilecek bir akraba yoksa, Mavrachilis bir mermeri kendisi keser ve \u00f6l\u00fcm belgesine yazabildi\u011fi kadar bilgi yazard\u0131. “Onlar da insand\u0131” diyor, “elimden geleni yapt\u0131m.”<\/p>\n\n\n\n Midilli’de 2020 y\u0131l\u0131na kadar hizmet veren bir cenaze salonunun eski sahibi olan Thomas Vanavakis de \u00e7o\u011fu zaman \u00f6deme almadan defin i\u015flemlerini ger\u00e7ekle\u015ftirmek zorunda kald\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. “Cesetleri \u00e7\u0131karmak i\u00e7in ka\u00e7 kez denize girip i\u015f\u00e7ilere kendi cebimizden para \u00f6dedi\u011fimizi ve bir kuru\u015f bile almad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 biliyor musunuz?” diyor.<\/p> \n\n\n\n Midilli’de ya\u015fayan ve Refugee Support Aegean (RSA) i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fan Efi Latsoudi, 2015 y\u0131l\u0131nda Midilli Belediyesi’nin kar\u015f\u0131layamad\u0131\u011f\u0131 cenaze t\u00f6renleri oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor ve bazen “t\u00f6rene kat\u0131lan insanlar bunlar\u0131n paras\u0131n\u0131 \u00f6dedi. S\u00fcrece bir sayg\u0131nl\u0131k kazand\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorduk. Ancak bu yeterli de\u011fildi” diyor.<\/p>\n\n\n\n Latsoudi 2015 y\u0131l\u0131nda bir m\u00fcltecinin kendisine s\u00f6yledi\u011fi bir \u015feyi hat\u0131rl\u0131yor: ‘Ba\u015f\u0131m\u0131za gelebilecek en k\u00f6t\u00fc \u015fey uzakta bir yerde \u00f6lmek ve cenazemizde kimsenin olmamas\u0131d\u0131r’<\/em><\/p><\/blockquote><\/figure>\n\n\n\n Midilli Belediyesi, sorumlulu\u011fu alt\u0131ndaki mezarl\u0131klarda m\u00fcltecilerin onurlu bir \u015fekilde defnedilmesine ili\u015fkin sorular\u0131m\u0131za yan\u0131t vermedi<\/p>.\n\n\n\n Yunan mevzuat\u0131na<\/a> g\u00f6re, yerel y\u00f6netim (ve yetersizli\u011fi durumunda b\u00f6lge) hem s\u0131n\u0131rda \u00f6len kimli\u011fi belirsiz ki\u015filerin hem de maddi s\u0131k\u0131nt\u0131 i\u00e7inde olanlar\u0131n defin masraflar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamaktad\u0131r.<\/p> Yunan mevzuat\u0131na<\/a> g\u00f6re, s\u0131n\u0131rda \u00f6len kimli\u011fi belirsiz ki\u015filerin defin masraflar\u0131n\u0131 yerel y\u00f6netim (ve yetersizli\u011fi durumunda b\u00f6lge) kar\u015f\u0131lamaktad\u0131r.\n\n\n\n Sak\u0131z Belediye Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 ise ilgili masraflar i\u00e7in finansman sa\u011fland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve “mezarl\u0131klara ili\u015fkin sorumluluklar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde, ayr\u0131m g\u00f6zetmeksizin ve t\u00fcm \u00f6l\u00fclere gereken sayg\u0131y\u0131 g\u00f6stererek t\u00fcm alanlar\u0131n bak\u0131m ve onar\u0131m\u0131n\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131” belirtti.\n\n\n\n Ama A\u011fustos ay\u0131nda Sak\u0131z Adas\u0131’n\u0131n birka\u00e7 kilometre kuzeyinde yer alan ve m\u00fcltecilerin yerli halk\u0131n mezarlar\u0131n\u0131n yan\u0131na g\u00f6m\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc Mersinidi’deki mezarl\u0131\u011f\u0131 ziyaretimiz s\u0131ras\u0131nda, bu ayr\u0131m\u0131 fark etmek zor olmad\u0131: M\u00fcltecilere ait tan\u0131mlanamayan be\u015f mezar, genellikle bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fcyle kapl\u0131 bir mermerle i\u015faretlenmi\u015fti.<\/p> \n\n\n\n Sak\u0131z Adas\u0131’nda ya\u015fayan bir RSA avukat\u0131 olan Natasha Strachini, hem Sak\u0131z Adas\u0131’nda hem de Midilli’de bir\u00e7ok m\u00fclteci cenazesinde yer ald\u0131. Ona g\u00f6re, yerel toplumun \u00f6nemi ve b\u00f6ylesine zor bir insani anda orada bulunmalar\u0131 \u00e7ok \u00f6nemli<\/p>.\n\n\n\n G\u00f6m\u00fclerle ilgili olarak, “sadece iyi bir kay\u0131t sistemi yak\u0131nlar\u0131n\u0131n kaybettikleri ki\u015finin mezar\u0131n\u0131 bulmalar\u0131na yard\u0131mc\u0131 olabilir, \u00e7\u00fcnk\u00fc mezarl\u0131klarda genellikle \u00fc\u00e7 ila be\u015f y\u0131l sonra mezarlar a\u00e7\u0131l\u0131yor” diyor. Bazen cesedin kimli\u011fi belirlenmi\u015f olsa bile, kimlik belirleme s\u00fcreci gecikti\u011fi ya da yak\u0131nlar\u0131n\u0131n mezar\u0131 de\u011fi\u015ftirmeye g\u00fcc\u00fc yetmedi\u011fi i\u00e7in bir mezar\u0131n kimli\u011finin belirlenemedi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n Samos Heraion’da, belediye mezarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n yan\u0131nda, Metropolis’e ait olan ve m\u00fclteciler i\u00e7in mezarl\u0131k olarak kullan\u0131lan bir arazide, 2014-2023 y\u0131llar\u0131 aras\u0131na tarihlenen d\u00fczinelerce mezar kaydettik. Dallar, \u00e7am i\u011fneleri ve kozalaklarla gizlenerek yere yerle\u015ftirilen – baz\u0131lar\u0131 k\u0131r\u0131k – plaketlerde sadece bir say\u0131 ve g\u00f6m\u00fclme tarihi yaz\u0131yor<\/p>.\n\n\n\n Samos’ta ya\u015fayan ve m\u00fclteci sorunuyla ilgili davalara bakan avukat Dimitris Choulis ise \u015fu yorumda bulundu: “Bu t\u00fcr mezarlar\u0131 g\u00f6rmek utan\u00e7 verici bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc. Yunanistan gibi modern bir toplum i\u00e7in kabul edilemez.”<\/p>\n\n\n\n Uluslararas\u0131 K\u0131z\u0131lha\u00e7 Komitesi, \u00f6len m\u00fcltecilerin kimliklerinin tespit edilmesi i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fan az say\u0131daki uluslararas\u0131 kurulu\u015ftan biri. Di\u011fer faaliyetlerinin yan\u0131 s\u0131ra, Sahil G\u00fcvenlik ve Yunan Polisi mensuplar\u0131 i\u00e7in Yunanistan’da \u00e7e\u015fitli e\u011fitimler d\u00fczenlemi\u015flerdir<\/p>.\n\n\n\n “\u00d6l\u00fclerin onurlu bir \u015fekilde defnedilmesini sa\u011flamak gibi bir y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz var; di\u011fer taraftan da \u00f6l\u00fclerin kimliklerini tespit ederek ailelere cevap vermek. Kay\u0131plar\u0131n yak\u0131nlar\u0131n\u0131 da sayarsak, y\u00fcz binlerce insan bu durumdan etkileniyor. Sevdiklerinin nerede oldu\u011funu bilmiyorlar. Onlara iyi davran\u0131ld\u0131 m\u0131, g\u00f6m\u00fcld\u00fcklerinde sayg\u0131 g\u00f6sterildi mi? Ailelerin akl\u0131n\u0131 kurcalayan da bu” diyor ICRC Avrupa’ya G\u00f6\u00e7 Adli Koordinat\u00f6r\u00fc Laurel Clegg.<\/em><\/p> <\/blockquote><\/figure>\n\n\n\n \u00d6l\u00fclerin izini s\u00fcrmenin “birlikte iyi \u00e7al\u0131\u015fan bir\u00e7ok par\u00e7adan olu\u015ftu\u011funu – kimli\u011fi belirlenemeyen \u00f6l\u00fcleri koruyan yasal bir \u00e7er\u00e7eve, tutarl\u0131 otopsiler, morglar, kay\u0131tlar, onurlu nakil, mezarl\u0131klar”<\/p> a\u00e7\u0131kl\u0131yor.\n\n\n\n Ancak, \u00fclkelerin “t\u0131bbi ve yasal sistemleri sorunun boyutuyla ba\u015fa \u00e7\u0131kmakta yetersiz kal\u0131yor” diyor.<\/p>.\n\n\n\n K\u0131z\u0131lha\u00e7, aile ba\u011flar\u0131n\u0131 yeniden kurma program\u0131 kapsam\u0131nda 2013 y\u0131l\u0131ndan bu yana Avrupa’da kay\u0131p akrabalar\u0131n\u0131 arayan ki\u015filerden gelen 16.500 talebi kayda ge\u00e7irdi. Uluslararas\u0131 \u00f6rg\u00fcte g\u00f6re, sadece 285 ba\u015far\u0131l\u0131 e\u015fle\u015fme (%1,7) yap\u0131ld\u0131.<\/p> \n\n\n\n Bu e\u015fle\u015fmeler yerel adli t\u0131p uzmanlar\u0131 taraf\u0131ndan yap\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n “Kimli\u011fi belirlenemeyen cesetlerden her zaman DNA \u00f6rnekleri al\u0131r\u0131z. Bu standart bir uygulamad\u0131r ve kimlik tespiti i\u00e7in tek uygun yol olabilir” diyor Rodos’ta adli patolog olan Panagiotis Kotretsos. \u00d6rnekler INTERPOL protokol\u00fcne g\u00f6re Yunan Polisi Kriminal Soru\u015fturma Dairesi’nin DNA laboratuvar\u0131na g\u00f6nderiliyor<\/p>.\n\n\n\n K\u0131z\u0131lha\u00e7’a g\u00f6re, zorluklar genellikle aileler AB d\u0131\u015f\u0131nda oldu\u011funda ortaya \u00e7\u0131kmakta ve \u00fclkelerin yasal \u00e7er\u00e7evesi veya t\u0131bbi sistemlerindeki farkl\u0131l\u0131klar gibi bir dizi fakt\u00f6rden kaynaklanmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin, baz\u0131 AB \u00fclkeleri, aranan akraban\u0131n cesedinin bulundu\u011fu \u00fclkenin yetkililerinden yetki almadan bir dava ‘a\u00e7amaz’ ve ailelerden DNA \u00f6rnekleri alamaz.<\/p> \n\n\n\n DNA tan\u0131mlama s\u00fcrecinin en zor k\u0131sm\u0131, adli t\u0131p uzmanlar\u0131 taraf\u0131ndan toplanan \u00f6rnekle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmak \u00fczere kay\u0131p ki\u015filerin aileleri taraf\u0131ndan g\u00f6nderilmesi gereken ikinci bir \u00f6rne\u011fe ihtiya\u00e7 duyulmas\u0131d\u0131r. “Orta Afrika’daki bir \u00fclkeden yola \u00e7\u0131kan, aylarca seyahat eden ve Yunanistan’da \u00f6len bir m\u00fclteci i\u00e7in morgda genetik materyal bulunacakt\u0131r. Ancak birinci dereceden bir akraba DNA \u00f6rne\u011fi g\u00f6nderene kadar bu e\u015fle\u015ftirilemeyecek” diyor Kotretsos.<\/p>\n\n\n\n Bunun her zaman m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor. “Suriye’de bulunan, kay\u0131p aile \u00fcyelerini arayan ve Suriye’de bulunduklar\u0131 i\u00e7in numune g\u00f6nderemeyen akrabalar\u0131m\u0131zdan telefonlar ald\u0131k.”<\/p> \n\n\n\n Dedea\u011fa\u00e7’taki \u00fcniversite hastanesinin d\u0131\u015f\u0131nda, K\u0131z\u0131l Ha\u00e7 taraf\u0131ndan ge\u00e7ici morg olarak sa\u011flanan iki so\u011futuculu konteyner 40 m\u00fcltecinin cesedini bar\u0131nd\u0131r\u0131yor.<\/p>.\n\n\n\n Trakya Demokritos \u00dcniversitesi’nde Adli T\u0131p Profes\u00f6r\u00fc olan Pavlos Pavlidis, 2000 y\u0131l\u0131ndan bu yana hareket halindeki en az 800 ki\u015finin cesedine otopsi yapt\u0131 ve ba\u015fl\u0131ca \u00f6l\u00fcm nedenlerinin Meri\u00e7 sular\u0131nda bo\u011fulma ve hipotermi oldu\u011funu s\u00f6yledi.<\/p>.\n\n\n\n Adli bilimci gerekli DNA toplama i\u015fleminin \u00f6tesine ge\u00e7er: do\u011fum lekeleri veya d\u00f6vmeler gibi verileri ve sevdiklerini arayan bir akraba i\u00e7in kay\u0131p halka olabilecek nesneleri (c\u00fczdan, y\u00fcz\u00fck, g\u00f6zl\u00fck gibi) kaydeder.<\/p>\n\n\n\n Evros’ta 2014’ten bu yana bulunan toplam 313 cesedin kimli\u011fi tespit edilemedi. Kimli\u011fi tespit edilemeyenler, Soufli Belediyesi taraf\u0131ndan y\u00f6netilen Sidiro’daki \u00f6zel bir mezarl\u0131\u011fa g\u00f6m\u00fcl\u00fcrken, Sidiro mezarl\u0131\u011f\u0131 geni\u015fletilirken 15-20 kimli\u011fi tespit edilemeyen ceset Orestiada’ya g\u00f6m\u00fcld\u00fc<\/p>.\n\n\n\n Kimli\u011fi tespit edilen M\u00fcsl\u00fcman m\u00fcltecilerin cenazeleri, Messouni Komotini’deki M\u00fcsl\u00fcman mezarl\u0131\u011f\u0131na defnediliyor ya da akrabalar\u0131 geri d\u00f6n\u00fc\u015f masraflar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layabildi\u011finde \u00fclkelerine geri g\u00f6nderiliyor.<\/p>.\n\n\n\n G\u00f6\u00e7 ve \u0130ltica Bakanl\u0131\u011f\u0131 sorulara cevaben, m\u00fcltecilerin kimlik tespiti ve defin i\u015flemlerinin kendi yetki alan\u0131na girmedi\u011fini s\u00f6yledi. Bir Komisyon s\u00f6zc\u00fcs\u00fc Yunanistan i\u00e7in herhangi bir fon \u00f6ng\u00f6r\u00fclmedi\u011fini, ancak bu t\u00fcr harcamalar\u0131n G\u00f6\u00e7 Bakanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan y\u00f6netilen “\u0130ltica, G\u00f6\u00e7 ve Entegrasyon Fonu Ulusal Program\u0131 kapsam\u0131nda desteklenebilece\u011fini” s\u00f6yledi.<\/p> \n\n\n\n Theodoros Nousias, Lesvos, Samos, Chios ve Lemnos adalar\u0131ndan sorumlu Kuzey Ege Adli Servisi’nin ba\u015f adli patolo\u011fu. Adli t\u0131p uzman\u0131na g\u00f6re, DNA tan\u0131mlama prosed\u00fcr\u00fc birka\u00e7 y\u0131l \u00f6ncesine k\u0131yasla \u00e7ok geli\u015fti<\/p>.\n\n\n\n Nusias, birisini te\u015fhis etmesi istendi\u011finde her zaman haz\u0131r oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. “\u0130nsanlara hizmet etmek zorundas\u0131n\u0131z, bu y\u00fczden oradas\u0131n\u0131z. Ailelerini bulabilmeleri i\u00e7in insanlara hizmet etmek” diye ekliyor.<\/p>\n\n\n\n Sorgu yarg\u0131c\u0131 Midilli’de ya\u015f\u0131yor ama Kato Tritos’taki mezarl\u0131\u011fa hi\u00e7 gitmedi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. “Gitmek istemiyorum. Benim i\u00e7in zor olacak \u00e7\u00fcnk\u00fc bu insanlar\u0131n \u00e7o\u011fu benim ellerimden ge\u00e7ti.”<\/p> \n\n\n\n Ekim 2022’de 32 ya\u015f\u0131ndaki Suja Ahmadi ve k\u0131z karde\u015fi Marina da babalar\u0131 Abdul Ghasi’nin cesedini te\u015fhis etmek i\u00e7in Kithira’ya ve ard\u0131ndan Kalamata’ya gittiler.<\/p>.\n\n\n\n 65 ya\u015f\u0131ndaki adam, hayatta kalan e\u015fi Hatige ile birlikte \u0130talya’ya do\u011fru yola \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. \u0130ki karde\u015f hastaneyi ziyaret etti ve burada kendilerine kad\u0131n ve erkek olmak \u00fczere sekiz ceset g\u00f6sterildi; oysa en ba\u015f\u0131ndan beri arad\u0131klar\u0131 ki\u015finin bir erkek oldu\u011funu a\u00e7\u0131klam\u0131\u015flard\u0131<\/p>.\n\n\n\n Babalar\u0131n\u0131n cesedi dondurucunun d\u0131\u015f\u0131nda bulunanlar aras\u0131ndayd\u0131.<\/p>\n\n\n\n Suja, “K\u0131z karde\u015fim a\u011fl\u0131yor ve babam\u0131z\u0131 buzdolab\u0131 kab\u0131ndan \u00e7\u0131karmalar\u0131 i\u00e7in onlara ba\u011f\u0131r\u0131yordu \u00e7\u00fcnk\u00fc kokuyordu,” diye hat\u0131rl\u0131yor. “Bir erkek i\u00e7in uygun bir yer de\u011fildi.”<\/p>\n\n\n\n “Bu makale 1000 Hayat, 0 \u0130sim’in bir par\u00e7as\u0131d\u0131r: S\u0131n\u0131r Mezarlar\u0131 soru\u015fturmas\u0131, AB g\u00f6\u00e7menlerin son haklar\u0131n\u0131 nas\u0131l y\u00fcz\u00fcst\u00fc b\u0131rak\u0131yor?”<\/strong><\/p>\n\n\n\n Danai Maragoudaki<\/strong> Atina’da ya\u015fayan bir Yunan gazetecidir. Ba\u011f\u0131ms\u0131z medya kurulu\u015fu Solomon i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor ve ara\u015ft\u0131rma ekibinin bir \u00fcyesi. Haberlerinde \u015feffafl\u0131k, finans ve dijital tehditlere odaklanmaktad\u0131r. <\/p>\n\n\n\n Daphne Tolis<\/strong> Atina’da ya\u015fayan \u00f6d\u00fcll\u00fc bir belgesel yap\u0131mc\u0131s\u0131\/film yap\u0131mc\u0131s\u0131 ve multimedya gazetecisidir. VICE Yunanistan i\u00e7in zaman\u0131nda belgeseller haz\u0131rlam\u0131\u015f ve sunmu\u015ftur ve Yunanistan’da BBC, Newsnight, VICE News, ABC News, PBS Newshour, NPR, Channel 4 ve di\u011ferleri i\u00e7in serbest yap\u0131mc\u0131 ve gazeteci olarak \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Edited <\/strong>by Stavros Malihoudis and Tina Lee<\/p>\n\n\n\n Avrupa s\u0131n\u0131rlar\u0131nda \u00f6len insanlar\u0131n say\u0131s\u0131 giderek art\u0131yor. \u00d6l\u00fcmleri kay\u0131t alt\u0131na alman\u0131n zorlu\u011funun yan\u0131 s\u0131ra, yak\u0131nlar\u0131 i\u00e7in travmatik bir s\u00fcre\u00e7 olan cesetlerin kimliklerini tespit etme zorlu\u011fu da var. Ancak baz\u0131 durumlarda, kimli\u011fi tespit edilemeyen y\u00fczlerce erkek, kad\u0131n ve \u00e7ocu\u011fun kimli\u011fi tespit edilemeyen mezarlara g\u00f6m\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor<\/p>.\n\n\n\n Temmuz 2023’te Avrupa Parlamentosu Avrupa’ya ula\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken hayat\u0131n\u0131 kaybeden ki\u015filerin kimliklerinin tespit edilmesi hakk\u0131n\u0131 tan\u0131yan bir karar<\/a> kabul etti, ancak bug\u00fcne kadar Avrupa \u00e7ap\u0131nda merkezi bir kay\u0131t sistemi bulunmuyor. Morglarda, cenaze evlerinde ve hatta so\u011futmal\u0131 konteyn\u0131rlarda bulunan cesetlerin ta\u015f\u0131nmas\u0131 i\u00e7in de tek bir prosed\u00fcr bulunmamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Avrupa Komisyonu’nun \u0130nsan Haklar\u0131ndan Sorumlu \u00dcyesi Dunja Mijatovic Solomon’a yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamada sorunun “tamamen ihmal edildi\u011fini” s\u00f6yledi ve AB \u00fclkelerinin uluslararas\u0131 insan haklar\u0131 hukuku kapsam\u0131ndaki y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerini yerine getirmedi\u011fini s\u00f6zlerine ekledi. Kay\u0131p g\u00f6\u00e7menlerin trajedisi korkun\u00e7 boyutlara ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bu konuda derhal harekete ge\u00e7ilmesi gerekiyor” dedi.<\/p>\n\n\n\n Verilerinin kapsaml\u0131 bir kay\u0131t olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul eden Uluslararas\u0131 G\u00f6\u00e7 \u00d6rg\u00fct\u00fc’n\u00fcn (IOM) Kay\u0131p G\u00f6\u00e7menler platformu, 2014 y\u0131l\u0131ndan bu yana Avrupa’da 1.090’dan fazla kay\u0131p m\u00fclteci ve g\u00f6\u00e7men oldu\u011funu bildiriyor.<\/p> \n\n\n\n S\u0131n\u0131r Mezarlar\u0131 soru\u015fturmas\u0131 kapsam\u0131nda sekiz Avrupal\u0131 gazeteci Unbias the News<\/em>, the Guardian, S\u00fcddeutsche Zeitung,<\/em> ve Solomon<\/em> ile birlikte yedi ay boyunca Avrupa s\u0131n\u0131rlar\u0131nda \u00f6len binlerce kimli\u011fi belirsiz cesede ne oldu\u011funu ara\u015ft\u0131rd\u0131 ve ilk kez bu say\u0131n\u0131n neredeyse iki kat\u0131n\u0131 kay\u0131t alt\u0131na ald\u0131: Toplanan verilere g\u00f6re 2014-2023 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda 2,162’den fazla ki\u015fi hayat\u0131n\u0131 kaybetmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n Belgeleri inceledik ve eyalet adli tabipleri, savc\u0131lar ve cenaze evi \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131yla; b\u00f6lge sakinleri ve \u00f6lenlerin ve kay\u0131plar\u0131n yak\u0131nlar\u0131yla g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fck; Uluslararas\u0131 K\u0131z\u0131lha\u00e7 Komitesi’nin yay\u0131nlanmam\u0131\u015f verilerine \u00f6zel eri\u015fim sa\u011flad\u0131k.<\/p>.\n\n\n\n Avrupa s\u0131n\u0131r\u0131ndaki 65 mezarl\u0131kta – Yunanistan, \u0130spanya, \u0130talya, Malta, Polonya, Litvanya, Fransa ve H\u0131rvatistan – son on y\u0131lda 1.000’den fazla tan\u0131mlanamayan mezar kaydettik.<\/em><\/p><\/blockquote><\/figure>\n\n\n\n Ara\u015ft\u0131rma, s\u0131n\u0131rda \u00f6len insanlar\u0131n onurlu bir \u015fekilde defnedilmesine y\u00f6nelik devlet ilgisizli\u011finin Avrupa \u00fclkelerinde nas\u0131l yayg\u0131n oldu\u011funu belgeliyor<\/p>.\n\n\n\n Yunanistan’da 540’tan fazla tan\u0131mlanamayan m\u00fclteci mezar\u0131 kaydettik; bu rakam Avrupa ara\u015ft\u0131rmas\u0131nda kaydedilen toplam mezar say\u0131s\u0131n\u0131n %54’\u00fcne tekab\u00fcl ediyor. Ege adalar\u0131 ve Evros’a seyahat ettik ve bazen yabani otlarla kapl\u0131 tarlalarda mezarlar ve \u00f6l\u00fcm tarihleri silinmi\u015f mermer levhalar bulduk, di\u011fer durumlarda ise \u00fczerinde numara olan bir tahta par\u00e7as\u0131 tek i\u015faretti.<\/p> \n\n\n\n Anketimizden elde edilen veriler, Uluslararas\u0131 K\u0131z\u0131l Ha\u00e7 Komitesi’nin verileriyle birle\u015ftirildi\u011finde, sorunun kapsaml\u0131 bir a\u00e7\u0131klamas\u0131 de\u011fildir. Ancak, binlerce ailenin yak\u0131nlar\u0131n\u0131n nereye g\u00f6m\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bilmemesine yol a\u00e7an bir sistemin bo\u015fluklar\u0131n\u0131 ve zorluklar\u0131n\u0131 ilk kez ortaya koymaktad\u0131r.<\/p> \n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Zeytin a\u011fa\u00e7lar\u0131yla \u00e7evrili uzun bir toprak yol, genellikle asma kilitle kilitlenen Kato Tritos mezarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n kap\u0131s\u0131na \u00e7\u0131kar.<\/p>.\n\n\n\n Adada “m\u00fclteci mezarl\u0131\u011f\u0131” olarak adland\u0131r\u0131lan bu yer Midilli’nin yakla\u015f\u0131k 15 kilometre bat\u0131s\u0131nda yer al\u0131yor. Buras\u0131 Yunanistan’da sadece m\u00fclteci ve g\u00f6\u00e7menlerin g\u00f6m\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc tek yer.<\/p> \n\n\n\n Ziyaretlerimizden biri s\u0131ras\u0131nda d\u00f6rt \u00e7ocu\u011fun cenaze t\u00f6reni ger\u00e7ekle\u015fiyordu. Bu \u00e7ocuklar 28 A\u011fustos 2023 tarihinde Midilli’nin g\u00fcneydo\u011fusunda 18 ki\u015fiyle birlikte i\u00e7inde bulunduklar\u0131 teknenin batmas\u0131 sonucu hayatlar\u0131n\u0131 kaybetmi\u015flerdi<\/p>.\n\n\n\n Yasl\u0131 anne ve aralar\u0131nda aile \u00fcyelerinin de bulundu\u011fu birka\u00e7 kad\u0131n bir a\u011fac\u0131n alt\u0131nda otururken, erkekler \u0130slami geleneklere g\u00f6re defin i\u015flemi i\u00e7in kullan\u0131lan kul\u00fcbenin yan\u0131nda dua etti<\/p>.\n\n\n\n Midilli’de o zamana kadar g\u00f6\u00e7 ederken \u00f6len ki\u015filerin g\u00f6m\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc Kato Tritos ve Agios Panteleimonas mezarl\u0131klar\u0131nda 2014-2023 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda toplam 167 tan\u0131mlanamayan mezar sayd\u0131k.<\/p>.\n\n\n\n Yerel gazeteci ve Kuzey Ege B\u00f6lge Konseyi eski \u00fcyesi Nikos Manavis, mezarl\u0131\u011f\u0131n 2015 y\u0131l\u0131nda Midilli Belediyesi’ne ait bir zeytinlikte acil bir durum nedeniyle olu\u015fturuldu\u011funu a\u00e7\u0131kl\u0131yor: o y\u0131l 28 Ekim’de adan\u0131n kuzeyinde meydana gelen \u00f6l\u00fcmc\u00fcl bir gemi kazas\u0131, adan\u0131n mezarl\u0131klar\u0131n\u0131n yeterli olmad\u0131\u011f\u0131 en az 60 ki\u015finin \u00f6l\u00fcm\u00fcyle sonu\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>.\n\n\n\n Bir\u00e7ok gemi kazas\u0131 kurban\u0131 kimli\u011fi belirsiz mezarlarda g\u00f6m\u00fcl\u00fc kalm\u0131\u015ft\u0131r. Mezar ta\u015flar\u0131na \u00f6len ki\u015finin tahmini ya\u015f\u0131 ve g\u00f6m\u00fclme tarihi, bazen de sadece bir numara yaz\u0131l\u0131r. Di\u011fer zamanlarda ise bir tahta par\u00e7as\u0131 ve etraf\u0131ndaki ta\u015flar mezar\u0131 i\u015faretler.<\/p> \n\n\n\n “G\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz \u015fey bir tarla, mezarl\u0131k de\u011fil. Burada g\u00f6m\u00fcl\u00fc olan insanlara hi\u00e7 sayg\u0131 g\u00f6sterilmiyor.”<\/em><\/p>Nikos Manavis<\/cite><\/blockquote><\/figure>\n\n\n\n A\u015fa\u011f\u0131 \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Mezarl\u0131\u011fa y\u00f6nelik bu sayg\u0131 eksikli\u011fi Earth Medicine kurulu\u015funu harekete ge\u00e7irdi. STK \u00fcyesi Dimitris Patounis’in a\u00e7\u0131klamas\u0131na g\u00f6re, Ocak 2022’de Midilli Belediyesi’ne mezarl\u0131\u011f\u0131n restorasyonu i\u00e7in bir teklifte bulundular. Planlar\u0131, m\u00fcltecilerin ve s\u0131\u011f\u0131nmac\u0131lar\u0131n sevdikleri i\u00e7in yas tutarak en kutsal insani ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layabilecekleri, sayg\u0131 ve haysiyete sahip bir dinlenme yeri yaratmakt\u0131r.”<\/p>\n\n\n\n Belediye meclisi \u00f6neriyi 2023 bahar\u0131nda onaylam\u0131\u015f olsa da Ekim ay\u0131nda yap\u0131lan belediye se\u00e7imleri projeyi geciktirdi. Patounis, mezarlar\u0131n envanterinin yak\u0131nda \u00e7\u0131kar\u0131laca\u011f\u0131ndan ve alan\u0131n \u00e7itle \u00e7evrilece\u011finden emin oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p> \n\n\n\n Ayos Panteleimon mezarl\u0131\u011f\u0131nda cenaze levaz\u0131mat\u00e7\u0131s\u0131 olan Hristos Mavrakilis, 2015 y\u0131l\u0131nda M\u00fcsl\u00fcman m\u00fcltecilerin mezarl\u0131\u011f\u0131n belirli bir b\u00f6lgesine g\u00f6m\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc hat\u0131rlat\u0131yor.<\/p>.\n\n\n\n “E\u011fer birinin kimli\u011fi tespit edilememi\u015fse, mezar\u0131na ‘Bilinmiyor’ yazard\u0131m” diyor. E\u011fer masraflar\u0131 kar\u015f\u0131layabilecek bir akraba yoksa, Mavrachilis bir mermeri kendisi keser ve \u00f6l\u00fcm belgesine yazabildi\u011fi kadar bilgi yazard\u0131. “Onlar da insand\u0131” diyor, “elimden geleni yapt\u0131m.”<\/p>\n\n\n\n Midilli’de 2020 y\u0131l\u0131na kadar hizmet veren bir cenaze salonunun eski sahibi olan Thomas Vanavakis de \u00e7o\u011fu zaman \u00f6deme almadan defin i\u015flemlerini ger\u00e7ekle\u015ftirmek zorunda kald\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. “Cesetleri \u00e7\u0131karmak i\u00e7in ka\u00e7 kez denize girip i\u015f\u00e7ilere kendi cebimizden para \u00f6dedi\u011fimizi ve bir kuru\u015f bile almad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 biliyor musunuz?” diyor.<\/p> \n\n\n\n Midilli’de ya\u015fayan ve Refugee Support Aegean (RSA) i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fan Efi Latsoudi, 2015 y\u0131l\u0131nda Midilli Belediyesi’nin kar\u015f\u0131layamad\u0131\u011f\u0131 cenaze t\u00f6renleri oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor ve bazen “t\u00f6rene kat\u0131lan insanlar bunlar\u0131n paras\u0131n\u0131 \u00f6dedi. S\u00fcrece bir sayg\u0131nl\u0131k kazand\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorduk. Ancak bu yeterli de\u011fildi” diyor.<\/p>\n\n\n\n Latsoudi 2015 y\u0131l\u0131nda bir m\u00fcltecinin kendisine s\u00f6yledi\u011fi bir \u015feyi hat\u0131rl\u0131yor: ‘Ba\u015f\u0131m\u0131za gelebilecek en k\u00f6t\u00fc \u015fey uzakta bir yerde \u00f6lmek ve cenazemizde kimsenin olmamas\u0131d\u0131r’<\/em><\/p><\/blockquote><\/figure>\n\n\n\n Midilli Belediyesi, sorumlulu\u011fu alt\u0131ndaki mezarl\u0131klarda m\u00fcltecilerin onurlu bir \u015fekilde defnedilmesine ili\u015fkin sorular\u0131m\u0131za yan\u0131t vermedi<\/p>.\n\n\n\n Yunan mevzuat\u0131na<\/a> g\u00f6re, yerel y\u00f6netim (ve yetersizli\u011fi durumunda b\u00f6lge) hem s\u0131n\u0131rda \u00f6len kimli\u011fi belirsiz ki\u015filerin hem de maddi s\u0131k\u0131nt\u0131 i\u00e7inde olanlar\u0131n defin masraflar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamaktad\u0131r.<\/p> Yunan mevzuat\u0131na<\/a> g\u00f6re, s\u0131n\u0131rda \u00f6len kimli\u011fi belirsiz ki\u015filerin defin masraflar\u0131n\u0131 yerel y\u00f6netim (ve yetersizli\u011fi durumunda b\u00f6lge) kar\u015f\u0131lamaktad\u0131r.\n\n\n\n Sak\u0131z Belediye Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 ise ilgili masraflar i\u00e7in finansman sa\u011fland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve “mezarl\u0131klara ili\u015fkin sorumluluklar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde, ayr\u0131m g\u00f6zetmeksizin ve t\u00fcm \u00f6l\u00fclere gereken sayg\u0131y\u0131 g\u00f6stererek t\u00fcm alanlar\u0131n bak\u0131m ve onar\u0131m\u0131n\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131” belirtti.\n\n\n\n Ama A\u011fustos ay\u0131nda Sak\u0131z Adas\u0131’n\u0131n birka\u00e7 kilometre kuzeyinde yer alan ve m\u00fcltecilerin yerli halk\u0131n mezarlar\u0131n\u0131n yan\u0131na g\u00f6m\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc Mersinidi’deki mezarl\u0131\u011f\u0131 ziyaretimiz s\u0131ras\u0131nda, bu ayr\u0131m\u0131 fark etmek zor olmad\u0131: M\u00fcltecilere ait tan\u0131mlanamayan be\u015f mezar, genellikle bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fcyle kapl\u0131 bir mermerle i\u015faretlenmi\u015fti.<\/p> \n\n\n\n Sak\u0131z Adas\u0131’nda ya\u015fayan bir RSA avukat\u0131 olan Natasha Strachini, hem Sak\u0131z Adas\u0131’nda hem de Midilli’de bir\u00e7ok m\u00fclteci cenazesinde yer ald\u0131. Ona g\u00f6re, yerel toplumun \u00f6nemi ve b\u00f6ylesine zor bir insani anda orada bulunmalar\u0131 \u00e7ok \u00f6nemli<\/p>.\n\n\n\n G\u00f6m\u00fclerle ilgili olarak, “sadece iyi bir kay\u0131t sistemi yak\u0131nlar\u0131n\u0131n kaybettikleri ki\u015finin mezar\u0131n\u0131 bulmalar\u0131na yard\u0131mc\u0131 olabilir, \u00e7\u00fcnk\u00fc mezarl\u0131klarda genellikle \u00fc\u00e7 ila be\u015f y\u0131l sonra mezarlar a\u00e7\u0131l\u0131yor” diyor. Bazen cesedin kimli\u011fi belirlenmi\u015f olsa bile, kimlik belirleme s\u00fcreci gecikti\u011fi ya da yak\u0131nlar\u0131n\u0131n mezar\u0131 de\u011fi\u015ftirmeye g\u00fcc\u00fc yetmedi\u011fi i\u00e7in bir mezar\u0131n kimli\u011finin belirlenemedi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n Samos Heraion’da, belediye mezarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n yan\u0131nda, Metropolis’e ait olan ve m\u00fclteciler i\u00e7in mezarl\u0131k olarak kullan\u0131lan bir arazide, 2014-2023 y\u0131llar\u0131 aras\u0131na tarihlenen d\u00fczinelerce mezar kaydettik. Dallar, \u00e7am i\u011fneleri ve kozalaklarla gizlenerek yere yerle\u015ftirilen – baz\u0131lar\u0131 k\u0131r\u0131k – plaketlerde sadece bir say\u0131 ve g\u00f6m\u00fclme tarihi yaz\u0131yor<\/p>.\n\n\n\n Samos’ta ya\u015fayan ve m\u00fclteci sorunuyla ilgili davalara bakan avukat Dimitris Choulis ise \u015fu yorumda bulundu: “Bu t\u00fcr mezarlar\u0131 g\u00f6rmek utan\u00e7 verici bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc. Yunanistan gibi modern bir toplum i\u00e7in kabul edilemez.”<\/p>\n\n\n\n Uluslararas\u0131 K\u0131z\u0131lha\u00e7 Komitesi, \u00f6len m\u00fcltecilerin kimliklerinin tespit edilmesi i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fan az say\u0131daki uluslararas\u0131 kurulu\u015ftan biri. Di\u011fer faaliyetlerinin yan\u0131 s\u0131ra, Sahil G\u00fcvenlik ve Yunan Polisi mensuplar\u0131 i\u00e7in Yunanistan’da \u00e7e\u015fitli e\u011fitimler d\u00fczenlemi\u015flerdir<\/p>.\n\n\n\n “\u00d6l\u00fclerin onurlu bir \u015fekilde defnedilmesini sa\u011flamak gibi bir y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz var; di\u011fer taraftan da \u00f6l\u00fclerin kimliklerini tespit ederek ailelere cevap vermek. Kay\u0131plar\u0131n yak\u0131nlar\u0131n\u0131 da sayarsak, y\u00fcz binlerce insan bu durumdan etkileniyor. Sevdiklerinin nerede oldu\u011funu bilmiyorlar. Onlara iyi davran\u0131ld\u0131 m\u0131, g\u00f6m\u00fcld\u00fcklerinde sayg\u0131 g\u00f6sterildi mi? Ailelerin akl\u0131n\u0131 kurcalayan da bu” diyor ICRC Avrupa’ya G\u00f6\u00e7 Adli Koordinat\u00f6r\u00fc Laurel Clegg.<\/em><\/p> <\/blockquote><\/figure>\n\n\n\n \u00d6l\u00fclerin izini s\u00fcrmenin “birlikte iyi \u00e7al\u0131\u015fan bir\u00e7ok par\u00e7adan olu\u015ftu\u011funu – kimli\u011fi belirlenemeyen \u00f6l\u00fcleri koruyan yasal bir \u00e7er\u00e7eve, tutarl\u0131 otopsiler, morglar, kay\u0131tlar, onurlu nakil, mezarl\u0131klar”<\/p> a\u00e7\u0131kl\u0131yor.\n\n\n\n Ancak, \u00fclkelerin “t\u0131bbi ve yasal sistemleri sorunun boyutuyla ba\u015fa \u00e7\u0131kmakta yetersiz kal\u0131yor” diyor.<\/p>.\n\n\n\n K\u0131z\u0131lha\u00e7, aile ba\u011flar\u0131n\u0131 yeniden kurma program\u0131 kapsam\u0131nda 2013 y\u0131l\u0131ndan bu yana Avrupa’da kay\u0131p akrabalar\u0131n\u0131 arayan ki\u015filerden gelen 16.500 talebi kayda ge\u00e7irdi. Uluslararas\u0131 \u00f6rg\u00fcte g\u00f6re, sadece 285 ba\u015far\u0131l\u0131 e\u015fle\u015fme (%1,7) yap\u0131ld\u0131.<\/p> \n\n\n\n Bu e\u015fle\u015fmeler yerel adli t\u0131p uzmanlar\u0131 taraf\u0131ndan yap\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n “Kimli\u011fi belirlenemeyen cesetlerden her zaman DNA \u00f6rnekleri al\u0131r\u0131z. Bu standart bir uygulamad\u0131r ve kimlik tespiti i\u00e7in tek uygun yol olabilir” diyor Rodos’ta adli patolog olan Panagiotis Kotretsos. \u00d6rnekler INTERPOL protokol\u00fcne g\u00f6re Yunan Polisi Kriminal Soru\u015fturma Dairesi’nin DNA laboratuvar\u0131na g\u00f6nderiliyor<\/p>.\n\n\n\n K\u0131z\u0131lha\u00e7’a g\u00f6re, zorluklar genellikle aileler AB d\u0131\u015f\u0131nda oldu\u011funda ortaya \u00e7\u0131kmakta ve \u00fclkelerin yasal \u00e7er\u00e7evesi veya t\u0131bbi sistemlerindeki farkl\u0131l\u0131klar gibi bir dizi fakt\u00f6rden kaynaklanmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin, baz\u0131 AB \u00fclkeleri, aranan akraban\u0131n cesedinin bulundu\u011fu \u00fclkenin yetkililerinden yetki almadan bir dava ‘a\u00e7amaz’ ve ailelerden DNA \u00f6rnekleri alamaz.<\/p> \n\n\n\n DNA tan\u0131mlama s\u00fcrecinin en zor k\u0131sm\u0131, adli t\u0131p uzmanlar\u0131 taraf\u0131ndan toplanan \u00f6rnekle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmak \u00fczere kay\u0131p ki\u015filerin aileleri taraf\u0131ndan g\u00f6nderilmesi gereken ikinci bir \u00f6rne\u011fe ihtiya\u00e7 duyulmas\u0131d\u0131r. “Orta Afrika’daki bir \u00fclkeden yola \u00e7\u0131kan, aylarca seyahat eden ve Yunanistan’da \u00f6len bir m\u00fclteci i\u00e7in morgda genetik materyal bulunacakt\u0131r. Ancak birinci dereceden bir akraba DNA \u00f6rne\u011fi g\u00f6nderene kadar bu e\u015fle\u015ftirilemeyecek” diyor Kotretsos.<\/p>\n\n\n\n Bunun her zaman m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor. “Suriye’de bulunan, kay\u0131p aile \u00fcyelerini arayan ve Suriye’de bulunduklar\u0131 i\u00e7in numune g\u00f6nderemeyen akrabalar\u0131m\u0131zdan telefonlar ald\u0131k.”<\/p> \n\n\n\n Dedea\u011fa\u00e7’taki \u00fcniversite hastanesinin d\u0131\u015f\u0131nda, K\u0131z\u0131l Ha\u00e7 taraf\u0131ndan ge\u00e7ici morg olarak sa\u011flanan iki so\u011futuculu konteyner 40 m\u00fcltecinin cesedini bar\u0131nd\u0131r\u0131yor.<\/p>.\n\n\n\n Trakya Demokritos \u00dcniversitesi’nde Adli T\u0131p Profes\u00f6r\u00fc olan Pavlos Pavlidis, 2000 y\u0131l\u0131ndan bu yana hareket halindeki en az 800 ki\u015finin cesedine otopsi yapt\u0131 ve ba\u015fl\u0131ca \u00f6l\u00fcm nedenlerinin Meri\u00e7 sular\u0131nda bo\u011fulma ve hipotermi oldu\u011funu s\u00f6yledi.<\/p>.\n\n\n\n Adli bilimci gerekli DNA toplama i\u015fleminin \u00f6tesine ge\u00e7er: do\u011fum lekeleri veya d\u00f6vmeler gibi verileri ve sevdiklerini arayan bir akraba i\u00e7in kay\u0131p halka olabilecek nesneleri (c\u00fczdan, y\u00fcz\u00fck, g\u00f6zl\u00fck gibi) kaydeder.<\/p>\n\n\n\n Evros’ta 2014’ten bu yana bulunan toplam 313 cesedin kimli\u011fi tespit edilemedi. Kimli\u011fi tespit edilemeyenler, Soufli Belediyesi taraf\u0131ndan y\u00f6netilen Sidiro’daki \u00f6zel bir mezarl\u0131\u011fa g\u00f6m\u00fcl\u00fcrken, Sidiro mezarl\u0131\u011f\u0131 geni\u015fletilirken 15-20 kimli\u011fi tespit edilemeyen ceset Orestiada’ya g\u00f6m\u00fcld\u00fc<\/p>.\n\n\n\n Kimli\u011fi tespit edilen M\u00fcsl\u00fcman m\u00fcltecilerin cenazeleri, Messouni Komotini’deki M\u00fcsl\u00fcman mezarl\u0131\u011f\u0131na defnediliyor ya da akrabalar\u0131 geri d\u00f6n\u00fc\u015f masraflar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layabildi\u011finde \u00fclkelerine geri g\u00f6nderiliyor.<\/p>.\n\n\n\n G\u00f6\u00e7 ve \u0130ltica Bakanl\u0131\u011f\u0131 sorulara cevaben, m\u00fcltecilerin kimlik tespiti ve defin i\u015flemlerinin kendi yetki alan\u0131na girmedi\u011fini s\u00f6yledi. Bir Komisyon s\u00f6zc\u00fcs\u00fc Yunanistan i\u00e7in herhangi bir fon \u00f6ng\u00f6r\u00fclmedi\u011fini, ancak bu t\u00fcr harcamalar\u0131n G\u00f6\u00e7 Bakanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan y\u00f6netilen “\u0130ltica, G\u00f6\u00e7 ve Entegrasyon Fonu Ulusal Program\u0131 kapsam\u0131nda desteklenebilece\u011fini” s\u00f6yledi.<\/p> \n\n\n\n Theodoros Nousias, Lesvos, Samos, Chios ve Lemnos adalar\u0131ndan sorumlu Kuzey Ege Adli Servisi’nin ba\u015f adli patolo\u011fu. Adli t\u0131p uzman\u0131na g\u00f6re, DNA tan\u0131mlama prosed\u00fcr\u00fc birka\u00e7 y\u0131l \u00f6ncesine k\u0131yasla \u00e7ok geli\u015fti<\/p>.\n\n\n\n Nusias, birisini te\u015fhis etmesi istendi\u011finde her zaman haz\u0131r oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. “\u0130nsanlara hizmet etmek zorundas\u0131n\u0131z, bu y\u00fczden oradas\u0131n\u0131z. Ailelerini bulabilmeleri i\u00e7in insanlara hizmet etmek” diye ekliyor.<\/p>\n\n\n\n Sorgu yarg\u0131c\u0131 Midilli’de ya\u015f\u0131yor ama Kato Tritos’taki mezarl\u0131\u011fa hi\u00e7 gitmedi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. “Gitmek istemiyorum. Benim i\u00e7in zor olacak \u00e7\u00fcnk\u00fc bu insanlar\u0131n \u00e7o\u011fu benim ellerimden ge\u00e7ti.”<\/p> \n\n\n\n Ekim 2022’de 32 ya\u015f\u0131ndaki Suja Ahmadi ve k\u0131z karde\u015fi Marina da babalar\u0131 Abdul Ghasi’nin cesedini te\u015fhis etmek i\u00e7in Kithira’ya ve ard\u0131ndan Kalamata’ya gittiler.<\/p>.\n\n\n\n 65 ya\u015f\u0131ndaki adam, hayatta kalan e\u015fi Hatige ile birlikte \u0130talya’ya do\u011fru yola \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. \u0130ki karde\u015f hastaneyi ziyaret etti ve burada kendilerine kad\u0131n ve erkek olmak \u00fczere sekiz ceset g\u00f6sterildi; oysa en ba\u015f\u0131ndan beri arad\u0131klar\u0131 ki\u015finin bir erkek oldu\u011funu a\u00e7\u0131klam\u0131\u015flard\u0131<\/p>.\n\n\n\n Babalar\u0131n\u0131n cesedi dondurucunun d\u0131\u015f\u0131nda bulunanlar aras\u0131ndayd\u0131.<\/p>\n\n\n\n Suja, “K\u0131z karde\u015fim a\u011fl\u0131yor ve babam\u0131z\u0131 buzdolab\u0131 kab\u0131ndan \u00e7\u0131karmalar\u0131 i\u00e7in onlara ba\u011f\u0131r\u0131yordu \u00e7\u00fcnk\u00fc kokuyordu,” diye hat\u0131rl\u0131yor. “Bir erkek i\u00e7in uygun bir yer de\u011fildi.”<\/p>\n\n\n\n “Bu makale 1000 Hayat, 0 \u0130sim’in bir par\u00e7as\u0131d\u0131r: S\u0131n\u0131r Mezarlar\u0131 soru\u015fturmas\u0131, AB g\u00f6\u00e7menlerin son haklar\u0131n\u0131 nas\u0131l y\u00fcz\u00fcst\u00fc b\u0131rak\u0131yor?”<\/strong><\/p>\n\n\n\n Danai Maragoudaki<\/strong> Atina’da ya\u015fayan bir Yunan gazetecidir. Ba\u011f\u0131ms\u0131z medya kurulu\u015fu Solomon i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor ve ara\u015ft\u0131rma ekibinin bir \u00fcyesi. Haberlerinde \u015feffafl\u0131k, finans ve dijital tehditlere odaklanmaktad\u0131r. <\/p>\n\n\n\n Daphne Tolis<\/strong> Atina’da ya\u015fayan \u00f6d\u00fcll\u00fc bir belgesel yap\u0131mc\u0131s\u0131\/film yap\u0131mc\u0131s\u0131 ve multimedya gazetecisidir. VICE Yunanistan i\u00e7in zaman\u0131nda belgeseller haz\u0131rlam\u0131\u015f ve sunmu\u015ftur ve Yunanistan’da BBC, Newsnight, VICE News, ABC News, PBS Newshour, NPR, Channel 4 ve di\u011ferleri i\u00e7in serbest yap\u0131mc\u0131 ve gazeteci olarak \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Edited <\/strong>by Stavros Malihoudis and Tina Lee<\/p>\n\n 2022 y\u0131l\u0131n\u0131n Ekim ay\u0131nda bir sabah, 35 ya\u015f\u0131ndaki Mohamed Samim’in yakla\u015f\u0131k son on y\u0131ld\u0131r ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Finlandiya’daki i\u015f yerinde telefon \u00e7ald\u0131.<\/p>.\n\n\n\n Ye\u011feninin haberleri iyi de\u011fildi: Karde\u015fi Samim, Tarin Mohamad, o\u011flu ve iki k\u0131z\u0131yla birlikte, T\u00fcrkiye k\u0131y\u0131lar\u0131ndan \u0130talya’ya do\u011fru yol alan bir Yunan adas\u0131<\/a> yak\u0131nlar\u0131nda batan bir teknedeydi.<\/p>.\n\n\n\n Ertesi g\u00fcn Samim Kithira’ya vard\u0131\u011f\u0131nda, \u00fc\u00e7 g\u00fcn boyunca yemek yemedi\u011fi i\u00e7in zay\u0131f d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f olsa da, karde\u015finin bir dalga onu al\u0131p g\u00f6t\u00fcrmeden \u00f6nce ailesini kurtarmay\u0131 ba\u015fard\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frendi. Hemen enkaz\u0131n bulundu\u011fu yere gitti. Suda y\u00fczen cesetler g\u00f6rd\u00fc – karde\u015finin y\u00fcz\u00fcn\u00fc g\u00f6remedi ama s\u0131rt\u0131n\u0131 tan\u0131d\u0131<\/p>.\n\n\n\n Sahil G\u00fcvenlik, \u00f6l\u00fcleri denizden \u00e7\u0131karabilmeleri i\u00e7in k\u00f6t\u00fc havan\u0131n ge\u00e7mesi gerekti\u011fini s\u00f6yledi. \u0130lk g\u00fcn ge\u00e7ti, ikinci g\u00fcn ge\u00e7ti, ta ki \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc g\u00fcn nihayet m\u00fcmk\u00fcn olana kadar. Sahil g\u00fcvenlik, 8 Beaufort r\u00fczgar\u0131n ve b\u00f6lgenin morfolojisinin cesetlerin \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131n\u0131 imkans\u0131z hale getirdi\u011fini do\u011frulad\u0131. Samim karde\u015finin denizdeki g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fc asla unutmayacak<\/p>.\n\n\n\n Kalamata’da, karde\u015finin kimlik tespiti s\u00fcrecini takip edebilmesi i\u00e7in hastane ve Sahil G\u00fcvenlik aras\u0131nda sorumluluklar\u0131n yer de\u011fi\u015ftirmesi ve “gelip onlara ba\u011f\u0131ran” yerel bir avukat\u0131n yard\u0131m\u0131 d\u00f6rt g\u00fcn s\u00fcrd\u00fc.<\/p>.\n\n\n\n Bu i\u015flemin ruhunu ezece\u011fi ve koku nedeniyle \u00fc\u00e7l\u00fc maske takmak zorunda kalaca\u011f\u0131 konusunda uyar\u0131lm\u0131\u015f. Samim, morgdaki buzdolaplar\u0131nda yer olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in baz\u0131 enkaz kurbanlar\u0131n\u0131n buzdolab\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131ndaki b\u00f6lmede tutuldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor<\/p>.\n\n\n\n “Stres ve koku. Dizlerimiz titriyordu” diye hat\u0131rl\u0131yor Samim, bir y\u0131l sonra Kithira’da bulu\u015ftu\u011fumuzda.<\/em><\/p><\/blockquote><\/figure>\n\n\n\n Ona \u00e7\u00fcr\u00fcyen cesetleri g\u00f6stermeye ba\u015flad\u0131lar. \u00d6nce buzdolab\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131ndakileri. Aralar\u0131nda onu tan\u0131yamad\u0131. D\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131k\u0131p takt\u0131klar\u0131 maskeleri de\u011fi\u015ftirdiler, geri d\u00f6nd\u00fcler, s\u0131rayla buzdolaplar\u0131n\u0131 a\u00e7t\u0131lar ve en sonuncusuna ula\u015ft\u0131lar.<\/p> \n\n\n\n “Orada yat\u0131yordu, sakindi. Sevdi\u011finiz adam. G\u00fcnler sonra onu g\u00f6rebildi\u011fimiz i\u00e7in biraz mutluyduk” dedi Samim.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Avrupa s\u0131n\u0131rlar\u0131nda \u00f6len insanlar\u0131n say\u0131s\u0131 giderek art\u0131yor. \u00d6l\u00fcmleri kay\u0131t alt\u0131na alman\u0131n zorlu\u011funun yan\u0131 s\u0131ra, yak\u0131nlar\u0131 i\u00e7in travmatik bir s\u00fcre\u00e7 olan cesetlerin kimliklerini tespit etme zorlu\u011fu da var. Ancak baz\u0131 durumlarda, kimli\u011fi tespit edilemeyen y\u00fczlerce erkek, kad\u0131n ve \u00e7ocu\u011fun kimli\u011fi tespit edilemeyen mezarlara g\u00f6m\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor<\/p>.\n\n\n\n Temmuz 2023’te Avrupa Parlamentosu Avrupa’ya ula\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken hayat\u0131n\u0131 kaybeden ki\u015filerin kimliklerinin tespit edilmesi hakk\u0131n\u0131 tan\u0131yan bir karar<\/a> kabul etti, ancak bug\u00fcne kadar Avrupa \u00e7ap\u0131nda merkezi bir kay\u0131t sistemi bulunmuyor. Morglarda, cenaze evlerinde ve hatta so\u011futmal\u0131 konteyn\u0131rlarda bulunan cesetlerin ta\u015f\u0131nmas\u0131 i\u00e7in de tek bir prosed\u00fcr bulunmamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Avrupa Komisyonu’nun \u0130nsan Haklar\u0131ndan Sorumlu \u00dcyesi Dunja Mijatovic Solomon’a yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamada sorunun “tamamen ihmal edildi\u011fini” s\u00f6yledi ve AB \u00fclkelerinin uluslararas\u0131 insan haklar\u0131 hukuku kapsam\u0131ndaki y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerini yerine getirmedi\u011fini s\u00f6zlerine ekledi. Kay\u0131p g\u00f6\u00e7menlerin trajedisi korkun\u00e7 boyutlara ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bu konuda derhal harekete ge\u00e7ilmesi gerekiyor” dedi.<\/p>\n\n\n\n Verilerinin kapsaml\u0131 bir kay\u0131t olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul eden Uluslararas\u0131 G\u00f6\u00e7 \u00d6rg\u00fct\u00fc’n\u00fcn (IOM) Kay\u0131p G\u00f6\u00e7menler platformu, 2014 y\u0131l\u0131ndan bu yana Avrupa’da 1.090’dan fazla kay\u0131p m\u00fclteci ve g\u00f6\u00e7men oldu\u011funu bildiriyor.<\/p> \n\n\n\n S\u0131n\u0131r Mezarlar\u0131 soru\u015fturmas\u0131 kapsam\u0131nda sekiz Avrupal\u0131 gazeteci Unbias the News<\/em>, the Guardian, S\u00fcddeutsche Zeitung,<\/em> ve Solomon<\/em> ile birlikte yedi ay boyunca Avrupa s\u0131n\u0131rlar\u0131nda \u00f6len binlerce kimli\u011fi belirsiz cesede ne oldu\u011funu ara\u015ft\u0131rd\u0131 ve ilk kez bu say\u0131n\u0131n neredeyse iki kat\u0131n\u0131 kay\u0131t alt\u0131na ald\u0131: Toplanan verilere g\u00f6re 2014-2023 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda 2,162’den fazla ki\u015fi hayat\u0131n\u0131 kaybetmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n Belgeleri inceledik ve eyalet adli tabipleri, savc\u0131lar ve cenaze evi \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131yla; b\u00f6lge sakinleri ve \u00f6lenlerin ve kay\u0131plar\u0131n yak\u0131nlar\u0131yla g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fck; Uluslararas\u0131 K\u0131z\u0131lha\u00e7 Komitesi’nin yay\u0131nlanmam\u0131\u015f verilerine \u00f6zel eri\u015fim sa\u011flad\u0131k.<\/p>.\n\n\n\n Avrupa s\u0131n\u0131r\u0131ndaki 65 mezarl\u0131kta – Yunanistan, \u0130spanya, \u0130talya, Malta, Polonya, Litvanya, Fransa ve H\u0131rvatistan – son on y\u0131lda 1.000’den fazla tan\u0131mlanamayan mezar kaydettik.<\/em><\/p><\/blockquote><\/figure>\n\n\n\n Ara\u015ft\u0131rma, s\u0131n\u0131rda \u00f6len insanlar\u0131n onurlu bir \u015fekilde defnedilmesine y\u00f6nelik devlet ilgisizli\u011finin Avrupa \u00fclkelerinde nas\u0131l yayg\u0131n oldu\u011funu belgeliyor<\/p>.\n\n\n\n Yunanistan’da 540’tan fazla tan\u0131mlanamayan m\u00fclteci mezar\u0131 kaydettik; bu rakam Avrupa ara\u015ft\u0131rmas\u0131nda kaydedilen toplam mezar say\u0131s\u0131n\u0131n %54’\u00fcne tekab\u00fcl ediyor. Ege adalar\u0131 ve Evros’a seyahat ettik ve bazen yabani otlarla kapl\u0131 tarlalarda mezarlar ve \u00f6l\u00fcm tarihleri silinmi\u015f mermer levhalar bulduk, di\u011fer durumlarda ise \u00fczerinde numara olan bir tahta par\u00e7as\u0131 tek i\u015faretti.<\/p> \n\n\n\n Anketimizden elde edilen veriler, Uluslararas\u0131 K\u0131z\u0131l Ha\u00e7 Komitesi’nin verileriyle birle\u015ftirildi\u011finde, sorunun kapsaml\u0131 bir a\u00e7\u0131klamas\u0131 de\u011fildir. Ancak, binlerce ailenin yak\u0131nlar\u0131n\u0131n nereye g\u00f6m\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bilmemesine yol a\u00e7an bir sistemin bo\u015fluklar\u0131n\u0131 ve zorluklar\u0131n\u0131 ilk kez ortaya koymaktad\u0131r.<\/p> \n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Zeytin a\u011fa\u00e7lar\u0131yla \u00e7evrili uzun bir toprak yol, genellikle asma kilitle kilitlenen Kato Tritos mezarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n kap\u0131s\u0131na \u00e7\u0131kar.<\/p>.\n\n\n\n Adada “m\u00fclteci mezarl\u0131\u011f\u0131” olarak adland\u0131r\u0131lan bu yer Midilli’nin yakla\u015f\u0131k 15 kilometre bat\u0131s\u0131nda yer al\u0131yor. Buras\u0131 Yunanistan’da sadece m\u00fclteci ve g\u00f6\u00e7menlerin g\u00f6m\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc tek yer.<\/p> \n\n\n\n Ziyaretlerimizden biri s\u0131ras\u0131nda d\u00f6rt \u00e7ocu\u011fun cenaze t\u00f6reni ger\u00e7ekle\u015fiyordu. Bu \u00e7ocuklar 28 A\u011fustos 2023 tarihinde Midilli’nin g\u00fcneydo\u011fusunda 18 ki\u015fiyle birlikte i\u00e7inde bulunduklar\u0131 teknenin batmas\u0131 sonucu hayatlar\u0131n\u0131 kaybetmi\u015flerdi<\/p>.\n\n\n\n Yasl\u0131 anne ve aralar\u0131nda aile \u00fcyelerinin de bulundu\u011fu birka\u00e7 kad\u0131n bir a\u011fac\u0131n alt\u0131nda otururken, erkekler \u0130slami geleneklere g\u00f6re defin i\u015flemi i\u00e7in kullan\u0131lan kul\u00fcbenin yan\u0131nda dua etti<\/p>.\n\n\n\n Midilli’de o zamana kadar g\u00f6\u00e7 ederken \u00f6len ki\u015filerin g\u00f6m\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc Kato Tritos ve Agios Panteleimonas mezarl\u0131klar\u0131nda 2014-2023 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda toplam 167 tan\u0131mlanamayan mezar sayd\u0131k.<\/p>.\n\n\n\n Yerel gazeteci ve Kuzey Ege B\u00f6lge Konseyi eski \u00fcyesi Nikos Manavis, mezarl\u0131\u011f\u0131n 2015 y\u0131l\u0131nda Midilli Belediyesi’ne ait bir zeytinlikte acil bir durum nedeniyle olu\u015fturuldu\u011funu a\u00e7\u0131kl\u0131yor: o y\u0131l 28 Ekim’de adan\u0131n kuzeyinde meydana gelen \u00f6l\u00fcmc\u00fcl bir gemi kazas\u0131, adan\u0131n mezarl\u0131klar\u0131n\u0131n yeterli olmad\u0131\u011f\u0131 en az 60 ki\u015finin \u00f6l\u00fcm\u00fcyle sonu\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>.\n\n\n\n Bir\u00e7ok gemi kazas\u0131 kurban\u0131 kimli\u011fi belirsiz mezarlarda g\u00f6m\u00fcl\u00fc kalm\u0131\u015ft\u0131r. Mezar ta\u015flar\u0131na \u00f6len ki\u015finin tahmini ya\u015f\u0131 ve g\u00f6m\u00fclme tarihi, bazen de sadece bir numara yaz\u0131l\u0131r. Di\u011fer zamanlarda ise bir tahta par\u00e7as\u0131 ve etraf\u0131ndaki ta\u015flar mezar\u0131 i\u015faretler.<\/p> \n\n\n\n “G\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz \u015fey bir tarla, mezarl\u0131k de\u011fil. Burada g\u00f6m\u00fcl\u00fc olan insanlara hi\u00e7 sayg\u0131 g\u00f6sterilmiyor.”<\/em><\/p>Nikos Manavis<\/cite><\/blockquote><\/figure>\n\n\n\n A\u015fa\u011f\u0131 \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Mezarl\u0131\u011fa y\u00f6nelik bu sayg\u0131 eksikli\u011fi Earth Medicine kurulu\u015funu harekete ge\u00e7irdi. STK \u00fcyesi Dimitris Patounis’in a\u00e7\u0131klamas\u0131na g\u00f6re, Ocak 2022’de Midilli Belediyesi’ne mezarl\u0131\u011f\u0131n restorasyonu i\u00e7in bir teklifte bulundular. Planlar\u0131, m\u00fcltecilerin ve s\u0131\u011f\u0131nmac\u0131lar\u0131n sevdikleri i\u00e7in yas tutarak en kutsal insani ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layabilecekleri, sayg\u0131 ve haysiyete sahip bir dinlenme yeri yaratmakt\u0131r.”<\/p>\n\n\n\n Belediye meclisi \u00f6neriyi 2023 bahar\u0131nda onaylam\u0131\u015f olsa da Ekim ay\u0131nda yap\u0131lan belediye se\u00e7imleri projeyi geciktirdi. Patounis, mezarlar\u0131n envanterinin yak\u0131nda \u00e7\u0131kar\u0131laca\u011f\u0131ndan ve alan\u0131n \u00e7itle \u00e7evrilece\u011finden emin oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p> \n\n\n\n Ayos Panteleimon mezarl\u0131\u011f\u0131nda cenaze levaz\u0131mat\u00e7\u0131s\u0131 olan Hristos Mavrakilis, 2015 y\u0131l\u0131nda M\u00fcsl\u00fcman m\u00fcltecilerin mezarl\u0131\u011f\u0131n belirli bir b\u00f6lgesine g\u00f6m\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc hat\u0131rlat\u0131yor.<\/p>.\n\n\n\n “E\u011fer birinin kimli\u011fi tespit edilememi\u015fse, mezar\u0131na ‘Bilinmiyor’ yazard\u0131m” diyor. E\u011fer masraflar\u0131 kar\u015f\u0131layabilecek bir akraba yoksa, Mavrachilis bir mermeri kendisi keser ve \u00f6l\u00fcm belgesine yazabildi\u011fi kadar bilgi yazard\u0131. “Onlar da insand\u0131” diyor, “elimden geleni yapt\u0131m.”<\/p>\n\n\n\n Midilli’de 2020 y\u0131l\u0131na kadar hizmet veren bir cenaze salonunun eski sahibi olan Thomas Vanavakis de \u00e7o\u011fu zaman \u00f6deme almadan defin i\u015flemlerini ger\u00e7ekle\u015ftirmek zorunda kald\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. “Cesetleri \u00e7\u0131karmak i\u00e7in ka\u00e7 kez denize girip i\u015f\u00e7ilere kendi cebimizden para \u00f6dedi\u011fimizi ve bir kuru\u015f bile almad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 biliyor musunuz?” diyor.<\/p> \n\n\n\n Midilli’de ya\u015fayan ve Refugee Support Aegean (RSA) i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fan Efi Latsoudi, 2015 y\u0131l\u0131nda Midilli Belediyesi’nin kar\u015f\u0131layamad\u0131\u011f\u0131 cenaze t\u00f6renleri oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor ve bazen “t\u00f6rene kat\u0131lan insanlar bunlar\u0131n paras\u0131n\u0131 \u00f6dedi. S\u00fcrece bir sayg\u0131nl\u0131k kazand\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorduk. Ancak bu yeterli de\u011fildi” diyor.<\/p>\n\n\n\n Latsoudi 2015 y\u0131l\u0131nda bir m\u00fcltecinin kendisine s\u00f6yledi\u011fi bir \u015feyi hat\u0131rl\u0131yor: ‘Ba\u015f\u0131m\u0131za gelebilecek en k\u00f6t\u00fc \u015fey uzakta bir yerde \u00f6lmek ve cenazemizde kimsenin olmamas\u0131d\u0131r’<\/em><\/p><\/blockquote><\/figure>\n\n\n\n Midilli Belediyesi, sorumlulu\u011fu alt\u0131ndaki mezarl\u0131klarda m\u00fcltecilerin onurlu bir \u015fekilde defnedilmesine ili\u015fkin sorular\u0131m\u0131za yan\u0131t vermedi<\/p>.\n\n\n\nVeri arama<\/h3>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/Greece_DaphneTolis-9861-1536x1024-1-963x642.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/Screenshot-2024-02-05-at-11.33.06-964x642.jpeg\")
Foto\u011fraf: Daphne Tolis<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n“Bu iyi de\u011fil”<\/h3>\n\n\n\n
\n\n\n\nYazarlar hakk\u0131nda:<\/h3>\n\n\n\n
Khios ve Samos: Yabani otlarla kapl\u0131 mezarlar<\/h3>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/IMG_20230818_123130-1536x2048-1-482x642.jpg\")
Foto\u011fraf: Danai Maragoudaki<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/Screenshot-2024-02-05-at-11.28.50-1-495x642.jpeg\")
Veri arama<\/h3>\n\n\n\n
Foto\u011fraf: Daphne Tolis<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n“Bu iyi de\u011fil”<\/h3>\n\n\n\n
\n\n\n\nYazarlar hakk\u0131nda:<\/h3>\n\n\n\n
Lesvos: 167 tan\u0131mlanamayan m\u00fclteci mezar\u0131<\/h3>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/Greece_Lesvos_Kato-Tritos-3-1536x861-1-1024x574.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/Screenshot-2024-02-05-at-11.22.21-1024x573.jpeg\")
![\"\"](\"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/Screenshot-2024-02-05-at-11.25.38-1024x582.jpeg\")
Foto\u011fraf: Tina Xu<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\nKhios ve Samos: Yabani otlarla kapl\u0131 mezarlar<\/h3>\n\n\n\n
Foto\u011fraf: Danai Maragoudaki<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\nVeri arama<\/h3>\n\n\n\n
Foto\u011fraf: Daphne Tolis<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n“Bu iyi de\u011fil”<\/h3>\n\n\n\n
\n\n\n\nYazarlar hakk\u0131nda:<\/h3>\n\n\n\n
Sahipsiz \u00f6l\u00fc<\/h3>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/Greece_Lesvos_Kato-Tritos-1-1536x860-1-1024x573.jpg\")
Lesvos: 167 tan\u0131mlanamayan m\u00fclteci mezar\u0131<\/h3>\n\n\n\n
Foto\u011fraf: Tina Xu<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\nKhios ve Samos: Yabani otlarla kapl\u0131 mezarlar<\/h3>\n\n\n\n
Foto\u011fraf: Danai Maragoudaki<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\nVeri arama<\/h3>\n\n\n\n
Foto\u011fraf: Daphne Tolis<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n“Bu iyi de\u011fil”<\/h3>\n\n\n\n
\n\n\n\nYazarlar hakk\u0131nda:<\/h3>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/WhatsApp-Image-2023-12-08-at-10.29.07-1536x864-1-1024x576.jpeg\")
Sahipsiz \u00f6l\u00fc<\/h3>\n\n\n\n
Lesvos: 167 tan\u0131mlanamayan m\u00fclteci mezar\u0131<\/h3>\n\n\n\n
Foto\u011fraf: Tina Xu<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\nKhios ve Samos: Yabani otlarla kapl\u0131 mezarlar<\/h3>\n\n\n\n
Foto\u011fraf: Danai Maragoudaki<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n