Drakuli\u0107’e g\u00f6re kad\u0131nlar\u0131n nesnele\u015ftirilmesi, \u00e7\u0131plakl\u0131\u011f\u0131 \u00e7evreleyen ikiy\u00fczl\u00fcl\u00fck kadar b\u00fcy\u00fck bir sorun. Zagreb’de yay\u0131nlanan gen\u00e7lik dergisi Polet<\/em> in bir erkek futbolcunun \u00e7\u0131plak foto\u011fraflar\u0131n\u0131 yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in sans\u00fcre u\u011framas\u0131 ve hakk\u0131nda dava a\u00e7\u0131lmas\u0131, onun i\u00e7in Start<\/em> taki pornografik foto\u011fraflar\u0131n Bat\u0131l\u0131 ajanslardan gelmesi kadar \u00f6nemli bir sorun:<\/p>\n\n\n\n “Bizim k\u0131zlar\u0131m\u0131z soyunmaz, iffetlidirler” diye ironik bir g\u00f6zlemde bulunuyor<\/p>.\n\n\n\n B\u00f6yle \u015feyleri sadece koku\u015fmu\u015f Bat\u0131’daki kad\u0131nlar yapar.16<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n Ona g\u00f6re, kad\u0131n \u00e7\u0131plakl\u0131\u011f\u0131n\u0131n m\u00fczelerde sergilenen \u00e7\u0131plak Ven\u00fcs resimlerinin \u00f6tesine yay\u0131lmas\u0131 ciddi bir mesele de\u011fildir, \u00e7\u00fcnk\u00fc sosyalist Yugoslavya’da g\u00fcndelik hayat\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olan k\u00fc\u00e7\u00fck burjuva ahlak\u0131n\u0131n alt\u0131n\u0131 oymaktad\u0131r. Sorun, bunun cinsel \u00f6zg\u00fcrle\u015fme ve dahas\u0131 cinsel devrim olarak m\u00fcjdelenmesiydi.17<\/p>\n\n\n\n Kitle ileti\u015fim ara\u00e7lar\u0131ndaki kad\u0131n \u00e7\u0131plakl\u0131\u011f\u0131 kad\u0131nlar\u0131 \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirmez: sadece bask\u0131lar\u0131n\u0131 artt\u0131r\u0131r. Bu, kad\u0131n \u00f6znesi olmayan, kad\u0131nlar\u0131n kendi tarihlerinin yarat\u0131c\u0131lar\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 bir tarihin devam\u0131d\u0131r<\/p>.\n\n\n\n Bu ayn\u0131 zamanda Drakuli\u0107’in, yeni Yugoslav feminizminin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131yla ayn\u0131 zamanda pop\u00fcler medya, \u00e7a\u011fda\u015f film ve sanatta Yugoslavya’ya ula\u015fan yeni cinsel devrime y\u00f6nelik ele\u015ftirisidir. Drakuli\u0107, Dometi.18<\/em> dergisinde yay\u0131nlanan makalesinde, a\u00e7\u0131k cinsel i\u00e7eri\u011fin yay\u0131lmas\u0131n\u0131n bir devrim olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, radikal bir toplumsal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme yol a\u00e7mad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve ya\u015fam\u0131n her alan\u0131nda e\u015fitlik bir yana, kad\u0131nlar\u0131n ekonomik ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bile sa\u011flamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunuyor:<\/p> “Bug\u00fcn biliyoruz ki, olsa olsa kad\u0131nlar i\u00e7in hayat\u0131 daha tehlikeli ve zor hale getirmi\u015ftir.\n\n\n\n Cinsel i\u00e7eri\u011fin yay\u0131lmas\u0131n\u0131 ‘devrimci’ ilan etmenin sa\u00e7mal\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermek i\u00e7in, yine bu ciltte yer alan ‘\u00c7\u0131plak Ven\u00fcs’\u00fcn uzun sava\u015f\u0131’ ba\u015fl\u0131kl\u0131 denemesinde \u015funlar\u0131 yaz\u0131yor:<\/p> “Cinsel i\u00e7eri\u011fin yay\u0131lmas\u0131n\u0131 ‘devrimci’ ilan etmek sa\u00e7mal\u0131kt\u0131r.\n\n\n\n S\u00f6zde devrimci bir i\u015fleve sahip erotik dergiler, s\u00f6zde “cinsel devrim” etraf\u0131nda yayg\u0131n bir co\u015fku yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Bu, a\u011fa\u00e7lar\u0131 g\u00f6remedi\u011finiz bir co\u015fkudur ve her yerde bulunan kad\u0131n bedeninin kad\u0131nlar i\u00e7in bir t\u00fcr \u00f6zg\u00fcrle\u015fmeye tan\u0131kl\u0131k etti\u011fi yan\u0131lsamas\u0131n\u0131 yarat\u0131r. Bu ba\u011flamda, bas\u0131ndaki pornografik g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler feminizmin ana e\u011fitim zeminini olu\u015fturacakt\u0131r!19<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n Cinsiyet\u00e7ilik ve ikiy\u00fczl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn kad\u0131nlar i\u00e7in ciddi, \u00e7o\u011fu zaman \u00f6l\u00fcmc\u00fcl sonu\u00e7lar\u0131 vard\u0131r ve Drakuli\u0107 yaz\u0131lar\u0131nda bu ba\u011flant\u0131y\u0131 dile getirmeyi ihmal etmez. Ataerkil toplumlar\u0131m\u0131zda ikiy\u00fczl\u00fcl\u00fck, fahi\u015feleri kullanmalar\u0131na yasal olarak izin verilen erkekleri korurken, fahi\u015felik yapan kad\u0131nlar yasad\u0131\u015f\u0131 ilan edilmekte, a\u015fa\u011f\u0131lanmakta, ihlal edilmekte ve damgalanmaktad\u0131r.20<\/p>\n\n\n\n Fuh\u015fun varl\u0131k nedeni, her toplumsal grupta ve ya\u015fam\u0131n her alan\u0131nda ezilen kad\u0131nlar\u0131n ezilmesidir. Fuhu\u015f, hayat\u0131n her alan\u0131nda cinsiyet\u00e7ilikle g\u00fc\u00e7lendirilmi\u015f ataerkillik olan buzda\u011f\u0131n\u0131n zirvesidir ve bu zirve<\/p>\n\n\n\n bazen kendini \u015fiddetli ve a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde g\u00f6sterir, bazen de daha ince bir bi\u00e7imde ortaya \u00e7\u0131kar<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n dil yoluyla, \u00e7ocuk kitaplar\u0131yla, i\u015fyerinde veya yatak odas\u0131nda.21 Slavenka Drakuli\u0107’in zarars\u0131z g\u00f6r\u00fcnen ders kitab\u0131 cinsiyet\u00e7ili\u011finin \u00f6nemli etkisi de dahil olmak \u00fczere ataerkil bask\u0131n\u0131n katmanlar\u0131na ili\u015fkin anlay\u0131\u015f\u0131, tecav\u00fcz\u00fcn ve kad\u0131nlara y\u00f6nelik \u015fiddetin her kad\u0131n\u0131 ilgilendirdi\u011fi ve tehdit etti\u011fi yollar\u0131n karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 bilgilendirmektedir.<\/p> \n\n\n\n \u0130lk olarak 1982 y\u0131l\u0131nda Danas<\/em> da yay\u0131nlanan ‘Tecav\u00fcz mevsimi’22 adl\u0131 makalesinde, tecav\u00fcz\u00fc \u00e7evreleyen sessizlik ve yalanlar hakk\u0131nda yaz\u0131yor. Bu makalede Susan Brownmiller’\u0131n tecav\u00fcz ve kad\u0131na y\u00f6nelik \u015fiddet hakk\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fcncelerimizi de\u011fi\u015ftiren ufuk a\u00e7\u0131c\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 Against our Will<\/em>‘e at\u0131fta bulunmakta ve arg\u00fcman\u0131n\u0131 Simone de Beauvoir’\u0131n kad\u0131nlar\u0131 ‘ikinci cins’ olarak g\u00f6rmesine at\u0131fta bulunarak desteklemektedir.<\/p>\n\n\n\n Drakuli\u0107, polis g\u00fc\u00e7lerini (SUP), kad\u0131nlar taraf\u0131ndan yap\u0131lan iddialar\u0131 ciddiye alma konusundaki isteksizlikleri nedeniyle tecav\u00fcz vakalar\u0131n\u0131 soru\u015fturmadaki yetersizlikleri ve isteksizlikleri nedeniyle a\u00e7\u0131k\u00e7a ele\u015ftirmektedir. Ayr\u0131ca Brownmiller’\u0131n \u015fu g\u00f6zlemini de aktarmaktad\u0131r: “Baz\u0131 erkeklerin tecav\u00fcz etti\u011fi ger\u00e7e\u011fi, t\u00fcm kad\u0131nlar\u0131 korku i\u00e7inde tutmak i\u00e7in yeterli bir tehdittir. Kad\u0131na y\u00f6nelik \u015fiddetin karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ve toplumsal ya\u015fam\u0131n her katman\u0131n\u0131 etkileyen bir olgu oldu\u011funun anla\u015f\u0131lmas\u0131, eski Yugoslavya’daki kad\u0131nlar\u0131n aile i\u00e7i \u015fiddet ma\u011fdurlar\u0131 i\u00e7in ilk SOS yard\u0131m hatlar\u0131n\u0131 kurmalar\u0131na neden olmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n Drakuli\u0107’in makalesinin yay\u0131nlanmas\u0131ndan birka\u00e7 y\u0131l sonra Zagreb (1988), Ljubljana (1989) ve Belgrad’da (1990) SOS yard\u0131m hatlar\u0131 kuruldu. Yard\u0131m hatlar\u0131, kad\u0131na y\u00f6nelik \u015fiddet konusuna daha geni\u015f bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fck kazand\u0131rd\u0131 ve \u00fc\u00e7 \u015fehirdeki feministler aras\u0131ndaki ba\u011flar\u0131 g\u00fc\u00e7lendirdi<\/p>.\n\n\n\n 1987 ve 1991 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda, yukar\u0131da ad\u0131 ge\u00e7en \u00fc\u00e7 ba\u015fkentte t\u00fcm Yugoslav feminist konferanslar\u0131 d\u00fczenlendi. Toplant\u0131lar\u0131n odak noktas\u0131 kad\u0131na y\u00f6nelik \u015fiddet, kad\u0131n sa\u011fl\u0131\u011f\u0131, lezbiyen ya\u015fam, k\u00fcrtaj ve \u00fcreme haklar\u0131 ve demografik politikalar\u0131n tehlikeleriydi. Bu etkinlikler, \u00fclke par\u00e7alanmadan ve sava\u015f patlak vermeden k\u0131sa bir s\u00fcre \u00f6nce Yugoslavya’n\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131ndan feministleri bir araya getirdi<\/p>.\n\n\n\n Kad\u0131na y\u00f6nelik \u015fiddet art\u0131k bir sava\u015f su\u00e7u meselesi haline geldi. Demografik politikalar, sava\u015f\u0131n arkas\u0131ndaki itici g\u00fcc\u00fc temsil eden ideoloji olan etno-milliyet\u00e7i pop\u00fclizmin g\u00fcndeminin en \u00fcst s\u0131ralar\u0131nda yer al\u0131yordu. Sava\u015fa ve milliyet\u00e7ili\u011fe kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan feministler, S\u0131rbistan’da oldu\u011fu kadar H\u0131rvatistan’da da yeni kurulan devletin d\u00fc\u015fmanlar\u0131 haline geldi. Bu arada, cumhuriyetlerdeki feminist kad\u0131n a\u011f\u0131 par\u00e7aland\u0131 ve yeni kurulan \u00fclkelerde daha par\u00e7al\u0131 sahnelere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc<\/p>.\n\n\n Feminizmin \u00d6l\u00fcmc\u00fcl G\u00fcnahlar\u0131<\/em> n\u0131n bu yeni bask\u0131s\u0131, orijinal ciltte yer alan metinlerin \u00f6tesine ge\u00e7iyor ve 1990’lardaki sava\u015f ve sonras\u0131ndaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 takip ediyor. Feministlere, \u00f6zellikle de milliyet\u00e7ilik kar\u015f\u0131t\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fleri dile getirenlere y\u00f6nelik d\u00fc\u015fmanl\u0131k, H\u0131rvat milliyet\u00e7i haftal\u0131k Globus<\/em>‘ta yay\u0131nlanan me\u015fhur ‘cad\u0131 davas\u0131’ makalesinde be\u015f kad\u0131n entelekt\u00fcele y\u00f6neltilen sald\u0131r\u0131da a\u015f\u0131r\u0131 bir bi\u00e7im ald\u0131.<\/p>\n\n\n\n Drakuli\u0107 sald\u0131r\u0131ya u\u011frayan kad\u0131nlardan biriydi – g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte siyasi g\u00f6r\u00fc\u015fleri nedeniyle, ancak makale asl\u0131nda \u00e7ok \u00f6zel ve ki\u015fisel konulara odaklan\u0131yordu. Bu olaydan sonra neredeyse on y\u0131l boyunca H\u0131rvat bas\u0131n\u0131nda yay\u0131n yapmay\u0131 b\u0131rakmak zorunda kald\u0131, ancak milliyet\u00e7ili\u011fe ve sava\u015fa kar\u015f\u0131, kad\u0131n haklar\u0131 ve feminizm i\u00e7in yazmay\u0131 ve konu\u015fmay\u0131 asla b\u0131rakmad\u0131<\/p>.\n\n\n\n Bu kitap, yak\u0131n tarihin bu iki farkl\u0131 ama kesinlikle kahramanca evresini hat\u0131rlaman\u0131n ve Drakuli\u0107’in eserlerinin belirleyici on y\u0131llar\u0131na ait yaz\u0131lar\u0131 yeniden ke\u015ffetmenin bir yoludur. Drakuli\u0107, \u015fa\u015f\u0131rtmaktan, g\u00fcld\u00fcrmekten ve k\u0131zd\u0131rmaktan asla vazge\u00e7meyen cesur, parlak ve \u00f6zg\u00fcn bir hik\u00e2ye anlat\u0131c\u0131s\u0131 olmaya devam ediyor. Bizi \u00f6nemsiyor ve d\u00fc\u015f\u00fcnmeye zorluyor. Ortak Do\u011fu Orta Avrupa ve t\u00fcm Avrupa feminist tarihimizin \u00f6nemli bir par\u00e7as\u0131n\u0131 temsil eden bu kitaptan \u00f6\u011frenilecek \u00e7ok \u015fey var.”<\/p>\n\n\n\n Bu makalenin<\/em> bir versiyonu ilk olarak Slavenka Drakuli\u0107,<\/em> Smrtni grijesi feminizma [Feminizmin \u00d6l\u00fcmc\u00fcl G\u00fcnahlar\u0131; Fraktura Yay\u0131nevi, 2020] kitab\u0131nda giri\u015f makalesi olarak yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/em><\/p>\n\n\n\n Slavenka Drakuli\u0107 <\/em>Eurozine‘in Dan\u0131\u015fma Kurulu \u00fcyesidir.<\/em><\/p>\n\n\n\n **<\/p>\n\n\n\n 1 Slavenka Drakuli\u0107, Smrtni grijesi feminizma, Znanje, 1984. Koleksiyonun 1984-2019 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda yay\u0131mlanan makaleleri ve Zs\u00f3fia L\u00f3r\u00e1nd’\u0131n giri\u015f yaz\u0131s\u0131n\u0131 i\u00e7eren yeni bask\u0131s\u0131 2020 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r: Slavenka Drakuli\u0107, Smrtni grijesi feminizma, Fraktura, 2020<\/p>\n\n\n\n 2 Dunja Bla\u017eevi\u0107 ile m\u00fclakat, Saraybosna, 30 Mart 2012. Zs\u00f3fia L\u00f3r\u00e1nd’dan al\u0131nt\u0131, The Feminist Challenge to the Socialist State in Yugoslavia, Palgrave Macmillan, 2018<\/p>\n\n\n\n 3 H\u0131rvat\u00e7a: Konferencija za dru\u0161tvenu aktivnost \u017eena Hrvatske.<\/p>\n\n\n\n 4 H\u0131rvat\u00e7a: \u017dena i dru\u0161tvo.<\/p>\n\n\n\n 5 H\u0131rvat\u00e7a: Drug-ca \u017eena. \u017densko pitanje – novi pristup? <\/p>\n\n\n\n 6 H\u0131rvat\u00e7a: Sociolo\u0161ko dru\u0161tvo.<\/p>\n\n\n\n 7 H\u0131rvat\u00e7a: ‘Umjesto biografije’.<\/p>\n\n\n\n 8 H\u0131rvat\u00e7a: ‘Dok su moj suprug i na\u0161i prijatelji studirali i nastavljali revoluciju, ja sam podizala dijete’.<\/p>\n\n\n\n 9 H\u0131rvat\u00e7a: \u017dena i dru\u0161tvo.<\/p>\n\n\n\n 10 \u00d6rne\u011fin, An\u0111elka Mili\u0107, \u017darana Papi\u0107, Gordana Cerjan-Letica, Nada Ler-Sofroni\u0107 ve Vesna Pusi\u0107’in \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na bak\u0131n\u0131z.<\/p>\n\n\n\n 11 Lydia Sklevicky, 1980’lerde Andrea Feldman’\u0131n ard\u0131ndan baz\u0131 \u00f6nc\u00fc tarihsel \u00e7al\u0131\u015fmalar yapt\u0131<\/p>.\n\n\n\n 12 Rada Ivekovi\u0107 ve Bla\u017eenka Despot’un \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na bak\u0131n\u0131z.<\/p>\n\n\n\n 13 Kanonun yeniden yorumlanmas\u0131, Ingrid \u0160afranek ve Jelena Zuppa’dan Nada Popovi\u0107 Peri\u0161i\u0107 ve Slavica Jakobovi\u0107’e kadar pek \u00e7ok akademisyen ve k\u00fcrat\u00f6r\u00fcn yan\u0131 s\u0131ra Dunja Bla\u017eevi\u0107, Biljana Tomi\u0107 ve Bojana Peji\u0107 gibi k\u00fcrat\u00f6rlerin kolektif \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131yd\u0131.<\/p>\n\n\n\n 14 Slavenka Drakuli\u0107, Hologrami straha [Korkunun Hologramlar\u0131], Grafi\u010dki Zavod Hrvatske, 1987<\/p>\n\n\n\n 15 Slavenka Drakuli\u0107, Mramorna ko\u017ea [Mermer Deri], Grafi\u010dki zavod Hrvatske, 1989<\/p>\n\n\n\n 16 H\u0131rvat\u00e7a: ‘na\u0161e se djevojke ne svla\u010de, one su \u010dedne, to \u010dine samo one na trulom Zapadu. 1Mu\u0161ki su drugo’ [Erkekler farkl\u0131d\u0131r]’dan al\u0131nt\u0131.<\/p>\n\n\n\n 17 ‘Dugi rat nage Venere’ [\u00c7\u0131plak Ven\u00fcs’\u00fcn uzun sava\u015f\u0131] ba\u015fl\u0131kl\u0131 makaleye bak\u0131n\u0131z<\/p>.\n\n\n\n 18 Slavenka Drakuli\u0107-Ili\u0107, ‘\u017dena i seksualna revolucija’ [Kad\u0131n ve cinsel devrim], Dometi, Vol. 2, 13\/1980, 45-50, 46<\/p>\n\n\n\n 19 H\u0131rvat\u00e7a: ‘Ti isti erotski \u010dasopisi koji imaju tako revolucionarne funkciju stvorili su op\u0107u euforiju oko tzv. ‘seksualne revolucije’, euforiju u kojoj se od \u0161ume ne vidi stablo, stvaraju\u0107i privid da sveprisutno golo \u017eensko tijelo svjedo\u010di o nekakvu oslobo\u0111enju \u017eene. Prema tome, pornografski bi listovi bili glavni poligon za feminizam!’<\/p>\n\n\n\n 20 ‘\u017divjeti kao druge \u017eene’ [Di\u011fer kad\u0131nlar gibi ya\u015famak] ba\u015fl\u0131kl\u0131 makaleye bak\u0131n\u0131z.<\/p>\n\n\n\n 21 H\u0131rvat\u00e7a: ‘ponekad se manifestira nasilno i otvoreno, a ponekad suptilno’. ‘Mu\u0161ki na\u010din mi\u0161ljenja’dan [Erkek d\u00fc\u015f\u00fcnce tarz\u0131] al\u0131nt\u0131.<\/p>\n\n\n\n 22 H\u0131rvat\u00e7a kompozisyon ba\u015fl\u0131\u011f\u0131: ‘Sezona silovanja’<\/p>.\n\n\n\n Drakuli\u0107 sadece mudolozi<\/em>‘nin \u00e7abalar\u0131n\u0131 \u00e7\u00fcr\u00fctmek ve alaya almakla kalm\u0131yor: ayn\u0131 zamanda Yugoslav Kom\u00fcnistler Birli\u011fi ve Kad\u0131nlar\u0131n Toplumsal Etkinli\u011fi Konferans\u0131’ndan gelen feminizm ele\u015ftirilerine de direniyor. Bu kitab\u0131n ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 da buradan geliyor: feminizmin ‘\u00f6l\u00fcmc\u00fcl g\u00fcnahlar\u0131’ bu iki \u00f6rg\u00fct taraf\u0131ndan y\u00f6neltilen su\u00e7lamalarda ortaya \u00e7\u0131kanlard\u0131r.”<\/p>\n\n\n\n Bu, d\u00f6nemin di\u011fer bask\u0131n anti-feminizm bi\u00e7imidir: feminizmin kendi kendini y\u00f6neten sosyalist sisteme kar\u015f\u0131 ‘\u00f6l\u00fcmc\u00fcl g\u00fcnahlar’ i\u015fledi\u011fi su\u00e7lamas\u0131. Bu su\u00e7lamalar stereotiplere ve bilgi eksikli\u011fine dayanmaktad\u0131r. Slavenka Drakuli\u0107 bunlar\u0131n hepsini hassasiyetle ve hatta mizahla \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n En \u00f6nemlisi, s\u0131n\u0131f ve toplumsal cinsiyetten birbirini d\u0131\u015flayan terimler olarak bahsetmenin sa\u00e7mal\u0131\u011f\u0131na ve Marksizm ile feminizmi birbirine kar\u015f\u0131t ideolojiler olarak sunman\u0131n sa\u00e7mal\u0131\u011f\u0131na i\u015faret ediyor: bu bir ‘yanl\u0131\u015f ikilem’. S\u0131n\u0131f bask\u0131s\u0131n\u0131 hedef alan bir duru\u015f ve kad\u0131nlar\u0131n e\u015fitli\u011fine odaklanan bir politika birbirini d\u0131\u015flamaz.<\/p>\n\n\n\n Ancak, s\u0131n\u0131fa odaklanmak \u00e7ok \u00f6nemli konular\u0131 masaya yat\u0131rm\u0131yor: belirli konular\u0131 siyasi tart\u0131\u015fma konusu haline getirmek i\u00e7in feminizme ihtiyac\u0131m\u0131z var. Resmi ‘kad\u0131n sorunlar\u0131’ politikas\u0131 fuhu\u015f, tecav\u00fcz, aile i\u00e7i \u015fiddet, \u00fccretsiz ev i\u015fleri veya e\u011fitimde cinsiyet\u00e7ilik hakk\u0131nda konu\u015fmad\u0131. Oysa bunlar kad\u0131nlar\u0131n hayatlar\u0131 i\u00e7in hayati \u00f6nem ta\u015f\u0131yan, \u00f6l\u00fcm kal\u0131m meseleleridir.”<\/p>\n\n\n\n \u0130kiy\u00fczl\u00fcl\u00fck, Drakuli\u0107’in Feminizmin \u00d6l\u00fcmc\u00fcl G\u00fcnahlar\u0131<\/em> denemelerinin \u00e7ok \u00f6tesinde, eserleri boyunca feminist incelemesinin ana hedeflerinden biridir. Ona g\u00f6re ikiy\u00fczl\u00fcl\u00fck hem ataerkil hem de muhafazak\u00e2rd\u0131r, ancak sosyalizmde de ya\u015famaya devam etmi\u015ftir. Okullardaki cinsel e\u011fitim eksikli\u011finde kendini g\u00f6stermektedir – bug\u00fcn bile ac\u0131 verici bir \u015fekilde yak\u0131c\u0131 bir konu. Ayr\u0131ca, kad\u0131n bedenini nesnele\u015ftirmenin \u00e7e\u015fitli yollar\u0131nda, Start<\/em> da dahil olmak \u00fczere her yerde mevcuttur.<\/p>\n\n\n\n Drakuli\u0107’e g\u00f6re kad\u0131nlar\u0131n nesnele\u015ftirilmesi, \u00e7\u0131plakl\u0131\u011f\u0131 \u00e7evreleyen ikiy\u00fczl\u00fcl\u00fck kadar b\u00fcy\u00fck bir sorun. Zagreb’de yay\u0131nlanan gen\u00e7lik dergisi Polet<\/em> in bir erkek futbolcunun \u00e7\u0131plak foto\u011fraflar\u0131n\u0131 yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in sans\u00fcre u\u011framas\u0131 ve hakk\u0131nda dava a\u00e7\u0131lmas\u0131, onun i\u00e7in Start<\/em> taki pornografik foto\u011fraflar\u0131n Bat\u0131l\u0131 ajanslardan gelmesi kadar \u00f6nemli bir sorun:<\/p>\n\n\n\n “Bizim k\u0131zlar\u0131m\u0131z soyunmaz, iffetlidirler” diye ironik bir g\u00f6zlemde bulunuyor<\/p>.\n\n\n\n B\u00f6yle \u015feyleri sadece koku\u015fmu\u015f Bat\u0131’daki kad\u0131nlar yapar.16<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n Ona g\u00f6re, kad\u0131n \u00e7\u0131plakl\u0131\u011f\u0131n\u0131n m\u00fczelerde sergilenen \u00e7\u0131plak Ven\u00fcs resimlerinin \u00f6tesine yay\u0131lmas\u0131 ciddi bir mesele de\u011fildir, \u00e7\u00fcnk\u00fc sosyalist Yugoslavya’da g\u00fcndelik hayat\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olan k\u00fc\u00e7\u00fck burjuva ahlak\u0131n\u0131n alt\u0131n\u0131 oymaktad\u0131r. Sorun, bunun cinsel \u00f6zg\u00fcrle\u015fme ve dahas\u0131 cinsel devrim olarak m\u00fcjdelenmesiydi.17<\/p>\n\n\n\n Kitle ileti\u015fim ara\u00e7lar\u0131ndaki kad\u0131n \u00e7\u0131plakl\u0131\u011f\u0131 kad\u0131nlar\u0131 \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirmez: sadece bask\u0131lar\u0131n\u0131 artt\u0131r\u0131r. Bu, kad\u0131n \u00f6znesi olmayan, kad\u0131nlar\u0131n kendi tarihlerinin yarat\u0131c\u0131lar\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 bir tarihin devam\u0131d\u0131r<\/p>.\n\n\n\n Bu ayn\u0131 zamanda Drakuli\u0107’in, yeni Yugoslav feminizminin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131yla ayn\u0131 zamanda pop\u00fcler medya, \u00e7a\u011fda\u015f film ve sanatta Yugoslavya’ya ula\u015fan yeni cinsel devrime y\u00f6nelik ele\u015ftirisidir. Drakuli\u0107, Dometi.18<\/em> dergisinde yay\u0131nlanan makalesinde, a\u00e7\u0131k cinsel i\u00e7eri\u011fin yay\u0131lmas\u0131n\u0131n bir devrim olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, radikal bir toplumsal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme yol a\u00e7mad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve ya\u015fam\u0131n her alan\u0131nda e\u015fitlik bir yana, kad\u0131nlar\u0131n ekonomik ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bile sa\u011flamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunuyor:<\/p> “Bug\u00fcn biliyoruz ki, olsa olsa kad\u0131nlar i\u00e7in hayat\u0131 daha tehlikeli ve zor hale getirmi\u015ftir.\n\n\n\n Cinsel i\u00e7eri\u011fin yay\u0131lmas\u0131n\u0131 ‘devrimci’ ilan etmenin sa\u00e7mal\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermek i\u00e7in, yine bu ciltte yer alan ‘\u00c7\u0131plak Ven\u00fcs’\u00fcn uzun sava\u015f\u0131’ ba\u015fl\u0131kl\u0131 denemesinde \u015funlar\u0131 yaz\u0131yor:<\/p> “Cinsel i\u00e7eri\u011fin yay\u0131lmas\u0131n\u0131 ‘devrimci’ ilan etmek sa\u00e7mal\u0131kt\u0131r.\n\n\n\n S\u00f6zde devrimci bir i\u015fleve sahip erotik dergiler, s\u00f6zde “cinsel devrim” etraf\u0131nda yayg\u0131n bir co\u015fku yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Bu, a\u011fa\u00e7lar\u0131 g\u00f6remedi\u011finiz bir co\u015fkudur ve her yerde bulunan kad\u0131n bedeninin kad\u0131nlar i\u00e7in bir t\u00fcr \u00f6zg\u00fcrle\u015fmeye tan\u0131kl\u0131k etti\u011fi yan\u0131lsamas\u0131n\u0131 yarat\u0131r. Bu ba\u011flamda, bas\u0131ndaki pornografik g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler feminizmin ana e\u011fitim zeminini olu\u015fturacakt\u0131r!19<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n Cinsiyet\u00e7ilik ve ikiy\u00fczl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn kad\u0131nlar i\u00e7in ciddi, \u00e7o\u011fu zaman \u00f6l\u00fcmc\u00fcl sonu\u00e7lar\u0131 vard\u0131r ve Drakuli\u0107 yaz\u0131lar\u0131nda bu ba\u011flant\u0131y\u0131 dile getirmeyi ihmal etmez. Ataerkil toplumlar\u0131m\u0131zda ikiy\u00fczl\u00fcl\u00fck, fahi\u015feleri kullanmalar\u0131na yasal olarak izin verilen erkekleri korurken, fahi\u015felik yapan kad\u0131nlar yasad\u0131\u015f\u0131 ilan edilmekte, a\u015fa\u011f\u0131lanmakta, ihlal edilmekte ve damgalanmaktad\u0131r.20<\/p>\n\n\n\n Fuh\u015fun varl\u0131k nedeni, her toplumsal grupta ve ya\u015fam\u0131n her alan\u0131nda ezilen kad\u0131nlar\u0131n ezilmesidir. Fuhu\u015f, hayat\u0131n her alan\u0131nda cinsiyet\u00e7ilikle g\u00fc\u00e7lendirilmi\u015f ataerkillik olan buzda\u011f\u0131n\u0131n zirvesidir ve bu zirve<\/p>\n\n\n\n bazen kendini \u015fiddetli ve a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde g\u00f6sterir, bazen de daha ince bir bi\u00e7imde ortaya \u00e7\u0131kar<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n dil yoluyla, \u00e7ocuk kitaplar\u0131yla, i\u015fyerinde veya yatak odas\u0131nda.21 Slavenka Drakuli\u0107’in zarars\u0131z g\u00f6r\u00fcnen ders kitab\u0131 cinsiyet\u00e7ili\u011finin \u00f6nemli etkisi de dahil olmak \u00fczere ataerkil bask\u0131n\u0131n katmanlar\u0131na ili\u015fkin anlay\u0131\u015f\u0131, tecav\u00fcz\u00fcn ve kad\u0131nlara y\u00f6nelik \u015fiddetin her kad\u0131n\u0131 ilgilendirdi\u011fi ve tehdit etti\u011fi yollar\u0131n karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 bilgilendirmektedir.<\/p> \n\n\n\n \u0130lk olarak 1982 y\u0131l\u0131nda Danas<\/em> da yay\u0131nlanan ‘Tecav\u00fcz mevsimi’22 adl\u0131 makalesinde, tecav\u00fcz\u00fc \u00e7evreleyen sessizlik ve yalanlar hakk\u0131nda yaz\u0131yor. Bu makalede Susan Brownmiller’\u0131n tecav\u00fcz ve kad\u0131na y\u00f6nelik \u015fiddet hakk\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fcncelerimizi de\u011fi\u015ftiren ufuk a\u00e7\u0131c\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 Against our Will<\/em>‘e at\u0131fta bulunmakta ve arg\u00fcman\u0131n\u0131 Simone de Beauvoir’\u0131n kad\u0131nlar\u0131 ‘ikinci cins’ olarak g\u00f6rmesine at\u0131fta bulunarak desteklemektedir.<\/p>\n\n\n\n Drakuli\u0107, polis g\u00fc\u00e7lerini (SUP), kad\u0131nlar taraf\u0131ndan yap\u0131lan iddialar\u0131 ciddiye alma konusundaki isteksizlikleri nedeniyle tecav\u00fcz vakalar\u0131n\u0131 soru\u015fturmadaki yetersizlikleri ve isteksizlikleri nedeniyle a\u00e7\u0131k\u00e7a ele\u015ftirmektedir. Ayr\u0131ca Brownmiller’\u0131n \u015fu g\u00f6zlemini de aktarmaktad\u0131r: “Baz\u0131 erkeklerin tecav\u00fcz etti\u011fi ger\u00e7e\u011fi, t\u00fcm kad\u0131nlar\u0131 korku i\u00e7inde tutmak i\u00e7in yeterli bir tehdittir. Kad\u0131na y\u00f6nelik \u015fiddetin karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ve toplumsal ya\u015fam\u0131n her katman\u0131n\u0131 etkileyen bir olgu oldu\u011funun anla\u015f\u0131lmas\u0131, eski Yugoslavya’daki kad\u0131nlar\u0131n aile i\u00e7i \u015fiddet ma\u011fdurlar\u0131 i\u00e7in ilk SOS yard\u0131m hatlar\u0131n\u0131 kurmalar\u0131na neden olmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n Drakuli\u0107’in makalesinin yay\u0131nlanmas\u0131ndan birka\u00e7 y\u0131l sonra Zagreb (1988), Ljubljana (1989) ve Belgrad’da (1990) SOS yard\u0131m hatlar\u0131 kuruldu. Yard\u0131m hatlar\u0131, kad\u0131na y\u00f6nelik \u015fiddet konusuna daha geni\u015f bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fck kazand\u0131rd\u0131 ve \u00fc\u00e7 \u015fehirdeki feministler aras\u0131ndaki ba\u011flar\u0131 g\u00fc\u00e7lendirdi<\/p>.\n\n\n\n 1987 ve 1991 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda, yukar\u0131da ad\u0131 ge\u00e7en \u00fc\u00e7 ba\u015fkentte t\u00fcm Yugoslav feminist konferanslar\u0131 d\u00fczenlendi. Toplant\u0131lar\u0131n odak noktas\u0131 kad\u0131na y\u00f6nelik \u015fiddet, kad\u0131n sa\u011fl\u0131\u011f\u0131, lezbiyen ya\u015fam, k\u00fcrtaj ve \u00fcreme haklar\u0131 ve demografik politikalar\u0131n tehlikeleriydi. Bu etkinlikler, \u00fclke par\u00e7alanmadan ve sava\u015f patlak vermeden k\u0131sa bir s\u00fcre \u00f6nce Yugoslavya’n\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131ndan feministleri bir araya getirdi<\/p>.\n\n\n\n Kad\u0131na y\u00f6nelik \u015fiddet art\u0131k bir sava\u015f su\u00e7u meselesi haline geldi. Demografik politikalar, sava\u015f\u0131n arkas\u0131ndaki itici g\u00fcc\u00fc temsil eden ideoloji olan etno-milliyet\u00e7i pop\u00fclizmin g\u00fcndeminin en \u00fcst s\u0131ralar\u0131nda yer al\u0131yordu. Sava\u015fa ve milliyet\u00e7ili\u011fe kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan feministler, S\u0131rbistan’da oldu\u011fu kadar H\u0131rvatistan’da da yeni kurulan devletin d\u00fc\u015fmanlar\u0131 haline geldi. Bu arada, cumhuriyetlerdeki feminist kad\u0131n a\u011f\u0131 par\u00e7aland\u0131 ve yeni kurulan \u00fclkelerde daha par\u00e7al\u0131 sahnelere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc<\/p>.\n\n\n\n Feminizmin \u00d6l\u00fcmc\u00fcl G\u00fcnahlar\u0131<\/em> n\u0131n bu yeni bask\u0131s\u0131, orijinal ciltte yer alan metinlerin \u00f6tesine ge\u00e7iyor ve 1990’lardaki sava\u015f ve sonras\u0131ndaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 takip ediyor. Feministlere, \u00f6zellikle de milliyet\u00e7ilik kar\u015f\u0131t\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fleri dile getirenlere y\u00f6nelik d\u00fc\u015fmanl\u0131k, H\u0131rvat milliyet\u00e7i haftal\u0131k Globus<\/em>‘ta yay\u0131nlanan me\u015fhur ‘cad\u0131 davas\u0131’ makalesinde be\u015f kad\u0131n entelekt\u00fcele y\u00f6neltilen sald\u0131r\u0131da a\u015f\u0131r\u0131 bir bi\u00e7im ald\u0131.<\/p>\n\n\n\n Drakuli\u0107 sald\u0131r\u0131ya u\u011frayan kad\u0131nlardan biriydi – g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte siyasi g\u00f6r\u00fc\u015fleri nedeniyle, ancak makale asl\u0131nda \u00e7ok \u00f6zel ve ki\u015fisel konulara odaklan\u0131yordu. Bu olaydan sonra neredeyse on y\u0131l boyunca H\u0131rvat bas\u0131n\u0131nda yay\u0131n yapmay\u0131 b\u0131rakmak zorunda kald\u0131, ancak milliyet\u00e7ili\u011fe ve sava\u015fa kar\u015f\u0131, kad\u0131n haklar\u0131 ve feminizm i\u00e7in yazmay\u0131 ve konu\u015fmay\u0131 asla b\u0131rakmad\u0131<\/p>.\n\n\n\n Bu kitap, yak\u0131n tarihin bu iki farkl\u0131 ama kesinlikle kahramanca evresini hat\u0131rlaman\u0131n ve Drakuli\u0107’in eserlerinin belirleyici on y\u0131llar\u0131na ait yaz\u0131lar\u0131 yeniden ke\u015ffetmenin bir yoludur. Drakuli\u0107, \u015fa\u015f\u0131rtmaktan, g\u00fcld\u00fcrmekten ve k\u0131zd\u0131rmaktan asla vazge\u00e7meyen cesur, parlak ve \u00f6zg\u00fcn bir hik\u00e2ye anlat\u0131c\u0131s\u0131 olmaya devam ediyor. Bizi \u00f6nemsiyor ve d\u00fc\u015f\u00fcnmeye zorluyor. Ortak Do\u011fu Orta Avrupa ve t\u00fcm Avrupa feminist tarihimizin \u00f6nemli bir par\u00e7as\u0131n\u0131 temsil eden bu kitaptan \u00f6\u011frenilecek \u00e7ok \u015fey var.”<\/p>\n\n\n\n Bu makalenin<\/em> bir versiyonu ilk olarak Slavenka Drakuli\u0107,<\/em> Smrtni grijesi feminizma [Feminizmin \u00d6l\u00fcmc\u00fcl G\u00fcnahlar\u0131; Fraktura Yay\u0131nevi, 2020] kitab\u0131nda giri\u015f makalesi olarak yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/em><\/p>\n\n\n\n Slavenka Drakuli\u0107 <\/em>Eurozine‘in Dan\u0131\u015fma Kurulu \u00fcyesidir.<\/em><\/p>\n\n\n\n **<\/p>\n\n\n\n 1 Slavenka Drakuli\u0107, Smrtni grijesi feminizma, Znanje, 1984. Koleksiyonun 1984-2019 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda yay\u0131mlanan makaleleri ve Zs\u00f3fia L\u00f3r\u00e1nd’\u0131n giri\u015f yaz\u0131s\u0131n\u0131 i\u00e7eren yeni bask\u0131s\u0131 2020 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r: Slavenka Drakuli\u0107, Smrtni grijesi feminizma, Fraktura, 2020<\/p>\n\n\n\n 2 Dunja Bla\u017eevi\u0107 ile m\u00fclakat, Saraybosna, 30 Mart 2012. Zs\u00f3fia L\u00f3r\u00e1nd’dan al\u0131nt\u0131, The Feminist Challenge to the Socialist State in Yugoslavia, Palgrave Macmillan, 2018<\/p>\n\n\n\n 3 H\u0131rvat\u00e7a: Konferencija za dru\u0161tvenu aktivnost \u017eena Hrvatske.<\/p>\n\n\n\n 4 H\u0131rvat\u00e7a: \u017dena i dru\u0161tvo.<\/p>\n\n\n\n 5 H\u0131rvat\u00e7a: Drug-ca \u017eena. \u017densko pitanje – novi pristup? <\/p>\n\n\n\n 6 H\u0131rvat\u00e7a: Sociolo\u0161ko dru\u0161tvo.<\/p>\n\n\n\n 7 H\u0131rvat\u00e7a: ‘Umjesto biografije’.<\/p>\n\n\n\n 8 H\u0131rvat\u00e7a: ‘Dok su moj suprug i na\u0161i prijatelji studirali i nastavljali revoluciju, ja sam podizala dijete’.<\/p>\n\n\n\n 9 H\u0131rvat\u00e7a: \u017dena i dru\u0161tvo.<\/p>\n\n\n\n 10 \u00d6rne\u011fin, An\u0111elka Mili\u0107, \u017darana Papi\u0107, Gordana Cerjan-Letica, Nada Ler-Sofroni\u0107 ve Vesna Pusi\u0107’in \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na bak\u0131n\u0131z.<\/p>\n\n\n\n 11 Lydia Sklevicky, 1980’lerde Andrea Feldman’\u0131n ard\u0131ndan baz\u0131 \u00f6nc\u00fc tarihsel \u00e7al\u0131\u015fmalar yapt\u0131<\/p>.\n\n\n\n 12 Rada Ivekovi\u0107 ve Bla\u017eenka Despot’un \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na bak\u0131n\u0131z.<\/p>\n\n\n\n 13 Kanonun yeniden yorumlanmas\u0131, Ingrid \u0160afranek ve Jelena Zuppa’dan Nada Popovi\u0107 Peri\u0161i\u0107 ve Slavica Jakobovi\u0107’e kadar pek \u00e7ok akademisyen ve k\u00fcrat\u00f6r\u00fcn yan\u0131 s\u0131ra Dunja Bla\u017eevi\u0107, Biljana Tomi\u0107 ve Bojana Peji\u0107 gibi k\u00fcrat\u00f6rlerin kolektif \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131yd\u0131.<\/p>\n\n\n\n 14 Slavenka Drakuli\u0107, Hologrami straha [Korkunun Hologramlar\u0131], Grafi\u010dki Zavod Hrvatske, 1987<\/p>\n\n\n\n 15 Slavenka Drakuli\u0107, Mramorna ko\u017ea [Mermer Deri], Grafi\u010dki zavod Hrvatske, 1989<\/p>\n\n\n\n 16 H\u0131rvat\u00e7a: ‘na\u0161e se djevojke ne svla\u010de, one su \u010dedne, to \u010dine samo one na trulom Zapadu. 1Mu\u0161ki su drugo’ [Erkekler farkl\u0131d\u0131r]’dan al\u0131nt\u0131.<\/p>\n\n\n\n 17 ‘Dugi rat nage Venere’ [\u00c7\u0131plak Ven\u00fcs’\u00fcn uzun sava\u015f\u0131] ba\u015fl\u0131kl\u0131 makaleye bak\u0131n\u0131z<\/p>.\n\n\n\n 18 Slavenka Drakuli\u0107-Ili\u0107, ‘\u017dena i seksualna revolucija’ [Kad\u0131n ve cinsel devrim], Dometi, Vol. 2, 13\/1980, 45-50, 46<\/p>\n\n\n\n 19 H\u0131rvat\u00e7a: ‘Ti isti erotski \u010dasopisi koji imaju tako revolucionarne funkciju stvorili su op\u0107u euforiju oko tzv. ‘seksualne revolucije’, euforiju u kojoj se od \u0161ume ne vidi stablo, stvaraju\u0107i privid da sveprisutno golo \u017eensko tijelo svjedo\u010di o nekakvu oslobo\u0111enju \u017eene. Prema tome, pornografski bi listovi bili glavni poligon za feminizam!’<\/p>\n\n\n\n 20 ‘\u017divjeti kao druge \u017eene’ [Di\u011fer kad\u0131nlar gibi ya\u015famak] ba\u015fl\u0131kl\u0131 makaleye bak\u0131n\u0131z.<\/p>\n\n\n\n 21 H\u0131rvat\u00e7a: ‘ponekad se manifestira nasilno i otvoreno, a ponekad suptilno’. ‘Mu\u0161ki na\u010din mi\u0161ljenja’dan [Erkek d\u00fc\u015f\u00fcnce tarz\u0131] al\u0131nt\u0131.<\/p>\n\n\n\n 22 H\u0131rvat\u00e7a kompozisyon ba\u015fl\u0131\u011f\u0131: ‘Sezona silovanja’<\/p>.\n\n\n\n 1970’ler ve 1980’lerde Yugoslavya’da feminizmin ve Drakuli\u0107’in kendisinin hikayesi korkusuz kad\u0131nlar\u0131n hikayesidir, \u00e7\u00fcnk\u00fc Drakuli\u0107’in \u00e7a\u011fda\u015f\u0131 ve feminist arkada\u015f\u0131 Dunja Bla\u017eevi\u0107’in de ifade etti\u011fi gibi: ‘\u0130\u015fte b\u00f6yleydi, korkmuyordunuz’2. Sosyalist Yugoslavya’da 1978, 1979 ya da 1984’te nelerden korkulmas\u0131 gerekti\u011fi bug\u00fcnlerde tarihsel bir tart\u0131\u015fma konusu.<\/p>\n\n\n\n Bununla birlikte, bir feminist kendisini kesinlikle bir\u00e7ok y\u00f6nden sald\u0131r\u0131 alt\u0131nda buldu: \u00f6nemli entelekt\u00fcel \u00e7evrelerdeki ve gazetelerdeki yeni nesil erkeklerin yan\u0131 s\u0131ra Kad\u0131nlar\u0131n Sosyal Aktivitesi Konferans\u01313 (Yugoslav Kom\u00fcnistler Birli\u011fi’nin resmi kad\u0131n \u00f6rg\u00fct\u00fc). Antifeminizmleri farkl\u0131 \u015fekil ve bi\u00e7imler ald\u0131 ve Drakuli\u0107 ve feminist arkada\u015flar\u0131n\u0131n gazetelerde, kad\u0131n dergilerinde, akademik yay\u0131nlarda, romanlarda ve sanat eserlerinde dile getirdikleri esprili ve tavizsiz ataerkillik ele\u015ftirisi g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda dinlenmelerine izin verilmedi.<\/p>\n\n\n\n Feminizmin \u00d6l\u00fcmc\u00fcl G\u00fcnahlar\u0131<\/em> Slavenka Drakuli\u0107’in tan\u0131nd\u0131\u011f\u0131 en \u00f6nemli fikirleri i\u00e7eriyor: ataerkillik ele\u015ftirisinin yan\u0131 s\u0131ra cinsiyet\u00e7ili\u011fe, ikiy\u00fczl\u00fcl\u00fc\u011fe, kad\u0131na y\u00f6nelik \u015fiddete ve cehalete kar\u015f\u0131 cesur ve affetmez duru\u015fu. Denemeleri ilk yay\u0131nland\u0131klar\u0131 d\u00f6nemde oldu\u011fu gibi bug\u00fcn de g\u00fcncelli\u011fini korumaktad\u0131r, bu nedenle ilk kitab\u0131n\u0131n ge\u00e7en y\u0131l Fraktura Yay\u0131nevi taraf\u0131ndan geni\u015fletilmi\u015f H\u0131rvat\u00e7a bask\u0131s\u0131yla yeniden yay\u0131nlanmas\u0131 \u00f6zellikle yerinde olmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n Drakuli\u0107 i\u00e7in feminist yaz\u0131n\u0131n sundu\u011fu olanaklar, feminist grup ‘Kad\u0131n ve Toplum’un4 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na ba\u015flamas\u0131yla dramatik bir \u015fekilde geni\u015fledi. Bu, Yugoslavya’da feminist muhalefet ve ele\u015ftirinin \u00f6rg\u00fctl\u00fc bir bi\u00e7imini ortaya \u00e7\u0131kard\u0131. Feminizm hakk\u0131ndaki ilk feminist<\/em> makaleler 1972 gibi erken bir tarihte ortaya \u00e7\u0131kt\u0131 ve feminist hareket 1978’de Belgrad’da d\u00fczenlenen ‘Drug-ca \u017eena \/ Yolda\u015fs\u0131z Kad\u0131n’ ba\u015fl\u0131kl\u0131 konferansla Yugoslavya’da geri d\u00f6n\u00fclmez bir \u015fekilde istikrarl\u0131 bir varl\u0131k kazand\u0131: Kad\u0131n Sorunu – Yeni Bir Yakla\u015f\u0131m m\u0131? “5<\/p>\n\n\n\n Bu etkinlikten sonra ma\u00e7o erkeklerden ya da kat\u0131 parti temsilcilerinden (erkek ya da kad\u0131n) gelen hi\u00e7bir ele\u015ftiri feminizmi kamusal alandan silemezdi. Yerel feministler i\u00e7in bu cesaretlendirme ve g\u00fcvence anlam\u0131na geliyordu: konferanstan sonra seslerini duyurabileceklerini hissettiler. Gruptaki kad\u0131nlar birbirleriyle konu\u015fmak ve kendi hayatlar\u0131n\u0131 yeniden d\u00fc\u015f\u00fcnmek i\u00e7in daha fazla yol buldular<\/p>.\n\n\n\n Yak\u0131ndan ve uzaktan feministler, aralar\u0131nda Slavenka Drakuli\u0107’in de bulundu\u011fu kad\u0131n haklar\u0131 ve kad\u0131nlar\u0131n ya\u015famlar\u0131 hakk\u0131nda konu\u015fmak i\u00e7in Belgrad’a geldiler. K\u0131sa bir s\u00fcre sonra Zagreb’de Sosyoloji Derne\u011fi’nin feminist b\u00f6l\u00fcm\u00fc6 kuruldu. Drakuli\u0107 grubun \u00f6nemli bir \u00fcyesiydi ve feminizmi di\u011fer pek \u00e7ok ki\u015fi i\u00e7in ilham kayna\u011f\u0131 oldu<\/p>.\n\n\n\n Drakuli\u0107 ve feminist arkada\u015flar\u0131n\u0131n feminizmi b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde ki\u015fisel olan\u0131n politik olmas\u0131yla ilgiliydi. Drakuli\u0107’in Feminizmin \u00d6l\u00fcmc\u00fcl G\u00fcnahlar\u0131<\/em> adl\u0131 kitab\u0131nda toplanan denemelerinin sonunda yer alan ‘Biyografi Yerine’7 adl\u0131 k\u0131sa metin, ki\u015fisel olan\u0131n, g\u00fcndelik olan\u0131n, ev i\u00e7i olan\u0131n politik oldu\u011funa dair bir ifadedir – esasen, bug\u00fcn bak\u0131m eme\u011fi ve \u00fccretsiz emek dedi\u011fimiz \u015feyle ilgilidir.<\/p> \n\n\n\n Drakuli\u0107 \u015f\u00f6yle yaz\u0131yor:<\/p>\n\n\n\n E\u015fim ve arkada\u015flar\u0131m\u0131z okurken ve devrimci hedefler pe\u015finde ko\u015farken, ben bir \u00e7ocuk yeti\u015ftiriyordum’8<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n Bu, \u00f6zellikle 1968 sonras\u0131 d\u00f6nemde, d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131ndaki ilerici siyasi gruplarda yer alan kad\u0131nlar taraf\u0131ndan payla\u015f\u0131lan g\u00fcndelik bir deneyimdi. Devrim, e\u015fitlik, insan haklar\u0131 gibi fikirler yeni anlamlar ve yeni \u00f6nemler kazan\u0131yordu<\/p>.\n\n\n\n Daha adil bir toplum i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir vaat vard\u0131, ancak erkek devrimciler kirli \u00e7ama\u015f\u0131rlarla kimin ilgilenece\u011fi gibi baz\u0131 yak\u0131c\u0131 konular\u0131 rahatl\u0131kla unuttular. Sosyalist Yugoslavya’da ya da sosyalist blo\u011fun herhangi bir yerinde, bu \u00fclkelerde kad\u0131nlar\u0131n \u00f6zg\u00fcrle\u015fmesinin m\u00fcjdelenen ba\u015far\u0131s\u0131na ra\u011fmen durum farkl\u0131 de\u011fildi<\/p>.\n\n\n\n Anneleri \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda s\u0131k s\u0131k partizan ordusunda sava\u015fm\u0131\u015f olan yeni nesil kad\u0131nlar, geleneksel toplumsal cinsiyet rollerinin sadece ebeveynleri taraf\u0131ndan de\u011fil, kendi nesilleri taraf\u0131ndan da yeniden canland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131na tan\u0131k oldular. Cinsiyet\u00e7ilik, kad\u0131na y\u00f6nelik \u015fiddet, ev i\u015flerinin e\u015fitsiz da\u011f\u0131l\u0131m\u0131, kad\u0131nlar\u0131n siyasette zay\u0131f temsili, i\u015fyerindeki \u00f6nyarg\u0131lar, yeni sosyalist yasalar y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girdikten sonra bile devam etti<\/p>.\n\n\n\n Yeni Yugoslav feministlerin, sosyalist devlet kad\u0131n \u00f6zg\u00fcrle\u015fmesi projesinin eksikliklerine ve bu rejimlerdeki \u00e7e\u015fitli kar\u015f\u0131 k\u00fclt\u00fcr ve muhalif gruplar\u0131n ma\u00e7olu\u011funa i\u015faret ettiklerinde, kom\u00fcnist Do\u011fu Orta Avrupa’daki t\u00fcm kad\u0131nlar ad\u0131na konu\u015ftuklar\u0131n\u0131 rahatl\u0131kla s\u00f6yleyebiliriz<\/p>.\n\n\n\n Feminizmin \u00d6l\u00fcmc\u00fcl G\u00fcnahlar\u0131<\/em> ndaki denemeler ayn\u0131 zamanda o d\u00f6nemde Yugoslavya’daki feminizmin hikayesini de anlat\u0131yor. \u0130lk ‘mutfak masas\u0131’ tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n ard\u0131ndan, ‘Drug-ca \u017eena Drug-ca \u017eena’ konferans\u0131n\u0131, yeni kurulan feminist grup ‘Kad\u0131n ve Toplum’9 taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen bir\u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck etkinlik ve bir dizi yay\u0131n takip etti. Slavenka Drakuli\u0107’in yaz\u0131lar\u0131 bu yeni, canl\u0131 feminist ortam\u0131n \u00f6nemli bir par\u00e7as\u0131yd\u0131.”<\/p>\n\n\n\n Daha geni\u015f bir kitleye ula\u015fmak hayati bir ad\u0131md\u0131 ve bunun \u00f6ncesinde daha fazla akademik yay\u0131n yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Ancak feminist akademik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n rol\u00fcn\u00fc k\u00fc\u00e7\u00fcmsememeliyiz. Daha dar bir kitleye hitap ediyordu ama g\u00fcndemindeki konular \u00f6nemliydi. Sosyoloji ve sosyal teoride kad\u0131nlar\u0131n ya\u015famlar\u0131n\u0131n ger\u00e7eklerine dair feminist ara\u015ft\u0131rmalar10; eski Yugoslavya’da kad\u0131n tarihini ve feminizmin \u00f6yk\u00fcs\u00fcn\u00fc yeniden canland\u0131rma giri\u015fimleri11; feminist felsefeye b\u00fcy\u00fcleyici yakla\u015f\u0131mlar12 ve sanatsal ve edebi kanonu yeniden yorumlamaya y\u00f6nelik etkileyici \u00e7abalar vard\u0131.13<\/p>\n\n\n\n Feminist bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na sahip sanat ve edebiyat eserleri Irena Vrkljan, Sanja Ivekovi\u0107, Dubravka Ugre\u0161i\u0107 – birka\u00e7 isimden bahsetmek gerekirse – ve bu makale i\u00e7in en alakal\u0131 olan\u0131 Drakuli\u0107’in kendisi taraf\u0131ndan yarat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130lk iki roman\u0131, Korkunun Hologramlar\u013114<\/em> (1987) ve Mermer Deri<\/em>15 (1988) kad\u0131nlar\u0131n bask\u0131 ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck deneyimlerini inceliyordu. Feminizm ayn\u0131 zamanda daha da b\u00fcy\u00fck bir arenaya giriyordu: pop\u00fcler bas\u0131nda kendine yer buluyordu, bu elbette feminizme kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kanlar i\u00e7in can s\u0131k\u0131c\u0131, ancak hayatlar\u0131 de\u011fi\u015fen kad\u0131nlar i\u00e7in \u00e7\u0131\u011f\u0131r a\u00e7\u0131c\u0131yd\u0131.<\/p>\n\n\n\n Bazar<\/em> ve Svijet<\/em> gibi kad\u0131n dergilerinin sayfalar\u0131 ve iki haftal\u0131k siyasi dergi Start<\/em> arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla feminizm daha geni\u015f bir Yugoslav kitlesine ula\u015fabildi. Slavenka Drakuli\u0107 ve Vesna Kesi\u0107 d\u00fczenli olarak Start<\/em>‘ta yay\u0131n yapan iki feminist gazeteciydi ve Drakuli\u0107’in kitab\u0131ndaki makalelerin \u00e7o\u011fu ilk olarak burada yay\u0131nland\u0131.<\/p>\n\n\n\n Dergiyi hat\u0131rlayan okurlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra bu metni okurken telefonlar\u0131ndan Google’da dergiyi aratacak olanlar, feminizm ile derginin kapa\u011f\u0131nda ve i\u00e7 sayfalar\u0131nda yer alan (bug\u00fcn pornografik diyebilece\u011fimiz) Playboy<\/em> tarz\u0131 g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler aras\u0131ndaki ili\u015fki kar\u015f\u0131s\u0131nda \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131\u011fa d\u00fc\u015febilir. Kendilerine soruldu\u011funda Drakuli\u0107 ve Kesi\u0107, y\u00fcksek kaliteli gazetecilik, entelekt\u00fcel karma\u015f\u0131kl\u0131k, geni\u015f tiraj ve sonu\u00e7 olarak Start<\/em>‘\u0131n geni\u015f okuyucu kitlesini vurgulam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Geriye d\u00f6n\u00fcp bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda veya d\u0131\u015far\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ele\u015ftirmek kolay olsa da, Start<\/em> i\u00e7in yazmak, karma\u015f\u0131k ve incelikli bir \u015fekilde sunulabilecek feminist fikirlerle y\u00fcz binlerce okuyucuya ula\u015fmak anlam\u0131na geliyordu ki bu, bug\u00fcn bile bir\u00e7ok feminist yazar\u0131n \u00f6zlemini \u00e7ekti\u011fi bir \u015fey. Bu makalelerin bir\u00e7o\u011fu Feminizmin \u00d6l\u00fcmc\u00fcl G\u00fcnahlar\u0131<\/em>‘nda yer almaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Cinsiyet\u00e7i erkek yazarlar\u0131n aras\u0131nda feminist olmak kolay olmasa da, her iki kad\u0131n da kendi ayaklar\u0131 \u00fczerinde durdu. Drakuli\u0107, \u00f6nemli feminist d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerin isimlerini Yugoslav kamusal alan\u0131na \u00e7o\u011funlukla Start<\/em> sayfalar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla tan\u0131tt\u0131. Gloria Steinem, \u00c9lisabeth Badinter, Erica Jong ve Shere Hite’\u0131n yan\u0131 s\u0131ra Susan Brownmiller ve Simone de Beauvoir’dan son derece kolay bir \u015fekilde bahsediliyor ve ‘elbette’ bunlar\u0131n bilinmesi gereken entelekt\u00fceller oldu\u011fu duygusu aktar\u0131l\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n Drakuli\u0107’in ve di\u011ferlerinin feminizminin uyand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 yeni antifeminist tepki, onun bu denemelerde mudologija<\/em> olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u015feydir. Ayn\u0131 d\u00f6neme ait paralel bir terim de Frans\u0131z feminist teorisinin bir yarat\u0131m\u0131 olan fallogosentrizmdir. Mudologija<\/em> ve fallogosentrizm benzer bir olguyu hedefler. muda<\/em> (testis) ve logos<\/em> (s\u00f6z, yasa) kelimelerinden t\u00fcretilen kavram, mudologija<\/em> dil ile erkeklerin kad\u0131nlar \u00fczerindeki bask\u0131s\u0131 aras\u0131ndaki g\u00fc\u00e7 dinami\u011fine odaklan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Mudologija<\/em> n\u0131n uzun bir ge\u00e7mi\u015fi var, diye yaz\u0131yor Drakuli\u0107 – muhtemelen en az kad\u0131nlar\u0131n e\u015fitlik m\u00fccadelesi kadar uzun. Ancak, yeni hedefi haline gelen yeni Yugoslav feminizminin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131yla yeniden canland\u0131 – ve fazlas\u0131yla de\u011ferli bir rakip oldu. Drakuli\u0107, feminizmin \u00e7abalar\u0131yla dalga ge\u00e7erek, k\u00fc\u00e7\u00fckl\u00fck ve ikiy\u00fczl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn yan\u0131 s\u0131ra mudolozi’nin arg\u00fcmanlar\u0131ndaki totaliter e\u011filimlere i\u015faret ediyor.<\/em><\/p>\n\n\n\n Fenomen hakk\u0131nda yazan Drakuli\u0107, feministlerin 1980’lerde bo\u011fu\u015fmak zorunda kald\u0131klar\u0131 tepkiyi nokta at\u0131\u015f\u0131 bir \u015fekilde anlat\u0131yor. Kitle ileti\u015fim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n ak\u0131ll\u0131ca kullan\u0131m\u0131n\u0131, y\u00fcz y\u0131l \u00f6ncesine k\u0131yasla bu yeni mudologija<\/em> bi\u00e7iminin \u00f6zelliklerinden biri olarak konumland\u0131r\u0131yor. Bu nedenle, feministlerin de ayn\u0131 \u015feyi yapmas\u0131 ve ayn\u0131 mecra i\u00e7in yazmaya ba\u015flamas\u0131 daha ak\u0131ll\u0131cayd\u0131: Yugoslavya \u00f6rne\u011finde, bu Start<\/em>‘a katk\u0131da bulunmak anlam\u0131na geliyordu.<\/p>\n\n\n\n Drakuli\u0107 sadece mudolozi<\/em>‘nin \u00e7abalar\u0131n\u0131 \u00e7\u00fcr\u00fctmek ve alaya almakla kalm\u0131yor: ayn\u0131 zamanda Yugoslav Kom\u00fcnistler Birli\u011fi ve Kad\u0131nlar\u0131n Toplumsal Etkinli\u011fi Konferans\u0131’ndan gelen feminizm ele\u015ftirilerine de direniyor. Bu kitab\u0131n ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 da buradan geliyor: feminizmin ‘\u00f6l\u00fcmc\u00fcl g\u00fcnahlar\u0131’ bu iki \u00f6rg\u00fct taraf\u0131ndan y\u00f6neltilen su\u00e7lamalarda ortaya \u00e7\u0131kanlard\u0131r.”<\/p>\n\n\n\n Bu, d\u00f6nemin di\u011fer bask\u0131n anti-feminizm bi\u00e7imidir: feminizmin kendi kendini y\u00f6neten sosyalist sisteme kar\u015f\u0131 ‘\u00f6l\u00fcmc\u00fcl g\u00fcnahlar’ i\u015fledi\u011fi su\u00e7lamas\u0131. Bu su\u00e7lamalar stereotiplere ve bilgi eksikli\u011fine dayanmaktad\u0131r. Slavenka Drakuli\u0107 bunlar\u0131n hepsini hassasiyetle ve hatta mizahla \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n En \u00f6nemlisi, s\u0131n\u0131f ve toplumsal cinsiyetten birbirini d\u0131\u015flayan terimler olarak bahsetmenin sa\u00e7mal\u0131\u011f\u0131na ve Marksizm ile feminizmi birbirine kar\u015f\u0131t ideolojiler olarak sunman\u0131n sa\u00e7mal\u0131\u011f\u0131na i\u015faret ediyor: bu bir ‘yanl\u0131\u015f ikilem’. S\u0131n\u0131f bask\u0131s\u0131n\u0131 hedef alan bir duru\u015f ve kad\u0131nlar\u0131n e\u015fitli\u011fine odaklanan bir politika birbirini d\u0131\u015flamaz.<\/p>\n\n\n\n Ancak, s\u0131n\u0131fa odaklanmak \u00e7ok \u00f6nemli konular\u0131 masaya yat\u0131rm\u0131yor: belirli konular\u0131 siyasi tart\u0131\u015fma konusu haline getirmek i\u00e7in feminizme ihtiyac\u0131m\u0131z var. Resmi ‘kad\u0131n sorunlar\u0131’ politikas\u0131 fuhu\u015f, tecav\u00fcz, aile i\u00e7i \u015fiddet, \u00fccretsiz ev i\u015fleri veya e\u011fitimde cinsiyet\u00e7ilik hakk\u0131nda konu\u015fmad\u0131. Oysa bunlar kad\u0131nlar\u0131n hayatlar\u0131 i\u00e7in hayati \u00f6nem ta\u015f\u0131yan, \u00f6l\u00fcm kal\u0131m meseleleridir.”<\/p>\n\n\n\n \u0130kiy\u00fczl\u00fcl\u00fck, Drakuli\u0107’in Feminizmin \u00d6l\u00fcmc\u00fcl G\u00fcnahlar\u0131<\/em> denemelerinin \u00e7ok \u00f6tesinde, eserleri boyunca feminist incelemesinin ana hedeflerinden biridir. Ona g\u00f6re ikiy\u00fczl\u00fcl\u00fck hem ataerkil hem de muhafazak\u00e2rd\u0131r, ancak sosyalizmde de ya\u015famaya devam etmi\u015ftir. Okullardaki cinsel e\u011fitim eksikli\u011finde kendini g\u00f6stermektedir – bug\u00fcn bile ac\u0131 verici bir \u015fekilde yak\u0131c\u0131 bir konu. Ayr\u0131ca, kad\u0131n bedenini nesnele\u015ftirmenin \u00e7e\u015fitli yollar\u0131nda, Start<\/em> da dahil olmak \u00fczere her yerde mevcuttur.<\/p>\n\n\n\n Drakuli\u0107’e g\u00f6re kad\u0131nlar\u0131n nesnele\u015ftirilmesi, \u00e7\u0131plakl\u0131\u011f\u0131 \u00e7evreleyen ikiy\u00fczl\u00fcl\u00fck kadar b\u00fcy\u00fck bir sorun. Zagreb’de yay\u0131nlanan gen\u00e7lik dergisi Polet<\/em> in bir erkek futbolcunun \u00e7\u0131plak foto\u011fraflar\u0131n\u0131 yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in sans\u00fcre u\u011framas\u0131 ve hakk\u0131nda dava a\u00e7\u0131lmas\u0131, onun i\u00e7in Start<\/em> taki pornografik foto\u011fraflar\u0131n Bat\u0131l\u0131 ajanslardan gelmesi kadar \u00f6nemli bir sorun:<\/p>\n\n\n\n “Bizim k\u0131zlar\u0131m\u0131z soyunmaz, iffetlidirler” diye ironik bir g\u00f6zlemde bulunuyor<\/p>.\n\n\n\n B\u00f6yle \u015feyleri sadece koku\u015fmu\u015f Bat\u0131’daki kad\u0131nlar yapar.16<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n Ona g\u00f6re, kad\u0131n \u00e7\u0131plakl\u0131\u011f\u0131n\u0131n m\u00fczelerde sergilenen \u00e7\u0131plak Ven\u00fcs resimlerinin \u00f6tesine yay\u0131lmas\u0131 ciddi bir mesele de\u011fildir, \u00e7\u00fcnk\u00fc sosyalist Yugoslavya’da g\u00fcndelik hayat\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olan k\u00fc\u00e7\u00fck burjuva ahlak\u0131n\u0131n alt\u0131n\u0131 oymaktad\u0131r. Sorun, bunun cinsel \u00f6zg\u00fcrle\u015fme ve dahas\u0131 cinsel devrim olarak m\u00fcjdelenmesiydi.17<\/p>\n\n\n\n Kitle ileti\u015fim ara\u00e7lar\u0131ndaki kad\u0131n \u00e7\u0131plakl\u0131\u011f\u0131 kad\u0131nlar\u0131 \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirmez: sadece bask\u0131lar\u0131n\u0131 artt\u0131r\u0131r. Bu, kad\u0131n \u00f6znesi olmayan, kad\u0131nlar\u0131n kendi tarihlerinin yarat\u0131c\u0131lar\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 bir tarihin devam\u0131d\u0131r<\/p>.\n\n\n\n Bu ayn\u0131 zamanda Drakuli\u0107’in, yeni Yugoslav feminizminin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131yla ayn\u0131 zamanda pop\u00fcler medya, \u00e7a\u011fda\u015f film ve sanatta Yugoslavya’ya ula\u015fan yeni cinsel devrime y\u00f6nelik ele\u015ftirisidir. Drakuli\u0107, Dometi.18<\/em> dergisinde yay\u0131nlanan makalesinde, a\u00e7\u0131k cinsel i\u00e7eri\u011fin yay\u0131lmas\u0131n\u0131n bir devrim olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, radikal bir toplumsal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme yol a\u00e7mad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve ya\u015fam\u0131n her alan\u0131nda e\u015fitlik bir yana, kad\u0131nlar\u0131n ekonomik ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bile sa\u011flamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunuyor:<\/p> “Bug\u00fcn biliyoruz ki, olsa olsa kad\u0131nlar i\u00e7in hayat\u0131 daha tehlikeli ve zor hale getirmi\u015ftir.\n\n\n\n Cinsel i\u00e7eri\u011fin yay\u0131lmas\u0131n\u0131 ‘devrimci’ ilan etmenin sa\u00e7mal\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermek i\u00e7in, yine bu ciltte yer alan ‘\u00c7\u0131plak Ven\u00fcs’\u00fcn uzun sava\u015f\u0131’ ba\u015fl\u0131kl\u0131 denemesinde \u015funlar\u0131 yaz\u0131yor:<\/p> “Cinsel i\u00e7eri\u011fin yay\u0131lmas\u0131n\u0131 ‘devrimci’ ilan etmek sa\u00e7mal\u0131kt\u0131r.\n\n\n\n S\u00f6zde devrimci bir i\u015fleve sahip erotik dergiler, s\u00f6zde “cinsel devrim” etraf\u0131nda yayg\u0131n bir co\u015fku yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Bu, a\u011fa\u00e7lar\u0131 g\u00f6remedi\u011finiz bir co\u015fkudur ve her yerde bulunan kad\u0131n bedeninin kad\u0131nlar i\u00e7in bir t\u00fcr \u00f6zg\u00fcrle\u015fmeye tan\u0131kl\u0131k etti\u011fi yan\u0131lsamas\u0131n\u0131 yarat\u0131r. Bu ba\u011flamda, bas\u0131ndaki pornografik g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler feminizmin ana e\u011fitim zeminini olu\u015fturacakt\u0131r!19<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n Cinsiyet\u00e7ilik ve ikiy\u00fczl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn kad\u0131nlar i\u00e7in ciddi, \u00e7o\u011fu zaman \u00f6l\u00fcmc\u00fcl sonu\u00e7lar\u0131 vard\u0131r ve Drakuli\u0107 yaz\u0131lar\u0131nda bu ba\u011flant\u0131y\u0131 dile getirmeyi ihmal etmez. Ataerkil toplumlar\u0131m\u0131zda ikiy\u00fczl\u00fcl\u00fck, fahi\u015feleri kullanmalar\u0131na yasal olarak izin verilen erkekleri korurken, fahi\u015felik yapan kad\u0131nlar yasad\u0131\u015f\u0131 ilan edilmekte, a\u015fa\u011f\u0131lanmakta, ihlal edilmekte ve damgalanmaktad\u0131r.20<\/p>\n\n\n\n Fuh\u015fun varl\u0131k nedeni, her toplumsal grupta ve ya\u015fam\u0131n her alan\u0131nda ezilen kad\u0131nlar\u0131n ezilmesidir. Fuhu\u015f, hayat\u0131n her alan\u0131nda cinsiyet\u00e7ilikle g\u00fc\u00e7lendirilmi\u015f ataerkillik olan buzda\u011f\u0131n\u0131n zirvesidir ve bu zirve<\/p>\n\n\n\n bazen kendini \u015fiddetli ve a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde g\u00f6sterir, bazen de daha ince bir bi\u00e7imde ortaya \u00e7\u0131kar<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n dil yoluyla, \u00e7ocuk kitaplar\u0131yla, i\u015fyerinde veya yatak odas\u0131nda.21 Slavenka Drakuli\u0107’in zarars\u0131z g\u00f6r\u00fcnen ders kitab\u0131 cinsiyet\u00e7ili\u011finin \u00f6nemli etkisi de dahil olmak \u00fczere ataerkil bask\u0131n\u0131n katmanlar\u0131na ili\u015fkin anlay\u0131\u015f\u0131, tecav\u00fcz\u00fcn ve kad\u0131nlara y\u00f6nelik \u015fiddetin her kad\u0131n\u0131 ilgilendirdi\u011fi ve tehdit etti\u011fi yollar\u0131n karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 bilgilendirmektedir.<\/p> \n\n\n\n \u0130lk olarak 1982 y\u0131l\u0131nda Danas<\/em> da yay\u0131nlanan ‘Tecav\u00fcz mevsimi’22 adl\u0131 makalesinde, tecav\u00fcz\u00fc \u00e7evreleyen sessizlik ve yalanlar hakk\u0131nda yaz\u0131yor. Bu makalede Susan Brownmiller’\u0131n tecav\u00fcz ve kad\u0131na y\u00f6nelik \u015fiddet hakk\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fcncelerimizi de\u011fi\u015ftiren ufuk a\u00e7\u0131c\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 Against our Will<\/em>‘e at\u0131fta bulunmakta ve arg\u00fcman\u0131n\u0131 Simone de Beauvoir’\u0131n kad\u0131nlar\u0131 ‘ikinci cins’ olarak g\u00f6rmesine at\u0131fta bulunarak desteklemektedir.<\/p>\n\n\n\n Drakuli\u0107, polis g\u00fc\u00e7lerini (SUP), kad\u0131nlar taraf\u0131ndan yap\u0131lan iddialar\u0131 ciddiye alma konusundaki isteksizlikleri nedeniyle tecav\u00fcz vakalar\u0131n\u0131 soru\u015fturmadaki yetersizlikleri ve isteksizlikleri nedeniyle a\u00e7\u0131k\u00e7a ele\u015ftirmektedir. Ayr\u0131ca Brownmiller’\u0131n \u015fu g\u00f6zlemini de aktarmaktad\u0131r: “Baz\u0131 erkeklerin tecav\u00fcz etti\u011fi ger\u00e7e\u011fi, t\u00fcm kad\u0131nlar\u0131 korku i\u00e7inde tutmak i\u00e7in yeterli bir tehdittir. Kad\u0131na y\u00f6nelik \u015fiddetin karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ve toplumsal ya\u015fam\u0131n her katman\u0131n\u0131 etkileyen bir olgu oldu\u011funun anla\u015f\u0131lmas\u0131, eski Yugoslavya’daki kad\u0131nlar\u0131n aile i\u00e7i \u015fiddet ma\u011fdurlar\u0131 i\u00e7in ilk SOS yard\u0131m hatlar\u0131n\u0131 kurmalar\u0131na neden olmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n Drakuli\u0107’in makalesinin yay\u0131nlanmas\u0131ndan birka\u00e7 y\u0131l sonra Zagreb (1988), Ljubljana (1989) ve Belgrad’da (1990) SOS yard\u0131m hatlar\u0131 kuruldu. Yard\u0131m hatlar\u0131, kad\u0131na y\u00f6nelik \u015fiddet konusuna daha geni\u015f bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fck kazand\u0131rd\u0131 ve \u00fc\u00e7 \u015fehirdeki feministler aras\u0131ndaki ba\u011flar\u0131 g\u00fc\u00e7lendirdi<\/p>.\n\n\n\n 1987 ve 1991 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda, yukar\u0131da ad\u0131 ge\u00e7en \u00fc\u00e7 ba\u015fkentte t\u00fcm Yugoslav feminist konferanslar\u0131 d\u00fczenlendi. Toplant\u0131lar\u0131n odak noktas\u0131 kad\u0131na y\u00f6nelik \u015fiddet, kad\u0131n sa\u011fl\u0131\u011f\u0131, lezbiyen ya\u015fam, k\u00fcrtaj ve \u00fcreme haklar\u0131 ve demografik politikalar\u0131n tehlikeleriydi. Bu etkinlikler, \u00fclke par\u00e7alanmadan ve sava\u015f patlak vermeden k\u0131sa bir s\u00fcre \u00f6nce Yugoslavya’n\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131ndan feministleri bir araya getirdi<\/p>.\n\n\n\n Kad\u0131na y\u00f6nelik \u015fiddet art\u0131k bir sava\u015f su\u00e7u meselesi haline geldi. Demografik politikalar, sava\u015f\u0131n arkas\u0131ndaki itici g\u00fcc\u00fc temsil eden ideoloji olan etno-milliyet\u00e7i pop\u00fclizmin g\u00fcndeminin en \u00fcst s\u0131ralar\u0131nda yer al\u0131yordu. Sava\u015fa ve milliyet\u00e7ili\u011fe kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan feministler, S\u0131rbistan’da oldu\u011fu kadar H\u0131rvatistan’da da yeni kurulan devletin d\u00fc\u015fmanlar\u0131 haline geldi. Bu arada, cumhuriyetlerdeki feminist kad\u0131n a\u011f\u0131 par\u00e7aland\u0131 ve yeni kurulan \u00fclkelerde daha par\u00e7al\u0131 sahnelere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc<\/p>.\n\n\n\n Feminizmin \u00d6l\u00fcmc\u00fcl G\u00fcnahlar\u0131<\/em> n\u0131n bu yeni bask\u0131s\u0131, orijinal ciltte yer alan metinlerin \u00f6tesine ge\u00e7iyor ve 1990’lardaki sava\u015f ve sonras\u0131ndaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 takip ediyor. Feministlere, \u00f6zellikle de milliyet\u00e7ilik kar\u015f\u0131t\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fleri dile getirenlere y\u00f6nelik d\u00fc\u015fmanl\u0131k, H\u0131rvat milliyet\u00e7i haftal\u0131k Globus<\/em>‘ta yay\u0131nlanan me\u015fhur ‘cad\u0131 davas\u0131’ makalesinde be\u015f kad\u0131n entelekt\u00fcele y\u00f6neltilen sald\u0131r\u0131da a\u015f\u0131r\u0131 bir bi\u00e7im ald\u0131.<\/p>\n\n\n\n Drakuli\u0107 sald\u0131r\u0131ya u\u011frayan kad\u0131nlardan biriydi – g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte siyasi g\u00f6r\u00fc\u015fleri nedeniyle, ancak makale asl\u0131nda \u00e7ok \u00f6zel ve ki\u015fisel konulara odaklan\u0131yordu. Bu olaydan sonra neredeyse on y\u0131l boyunca H\u0131rvat bas\u0131n\u0131nda yay\u0131n yapmay\u0131 b\u0131rakmak zorunda kald\u0131, ancak milliyet\u00e7ili\u011fe ve sava\u015fa kar\u015f\u0131, kad\u0131n haklar\u0131 ve feminizm i\u00e7in yazmay\u0131 ve konu\u015fmay\u0131 asla b\u0131rakmad\u0131<\/p>.\n\n\n\n Bu kitap, yak\u0131n tarihin bu iki farkl\u0131 ama kesinlikle kahramanca evresini hat\u0131rlaman\u0131n ve Drakuli\u0107’in eserlerinin belirleyici on y\u0131llar\u0131na ait yaz\u0131lar\u0131 yeniden ke\u015ffetmenin bir yoludur. Drakuli\u0107, \u015fa\u015f\u0131rtmaktan, g\u00fcld\u00fcrmekten ve k\u0131zd\u0131rmaktan asla vazge\u00e7meyen cesur, parlak ve \u00f6zg\u00fcn bir hik\u00e2ye anlat\u0131c\u0131s\u0131 olmaya devam ediyor. Bizi \u00f6nemsiyor ve d\u00fc\u015f\u00fcnmeye zorluyor. Ortak Do\u011fu Orta Avrupa ve t\u00fcm Avrupa feminist tarihimizin \u00f6nemli bir par\u00e7as\u0131n\u0131 temsil eden bu kitaptan \u00f6\u011frenilecek \u00e7ok \u015fey var.”<\/p>\n\n\n\n Bu makalenin<\/em> bir versiyonu ilk olarak Slavenka Drakuli\u0107,<\/em> Smrtni grijesi feminizma [Feminizmin \u00d6l\u00fcmc\u00fcl G\u00fcnahlar\u0131; Fraktura Yay\u0131nevi, 2020] kitab\u0131nda giri\u015f makalesi olarak yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/em><\/p>\n\n\n\n Slavenka Drakuli\u0107 <\/em>Eurozine‘in Dan\u0131\u015fma Kurulu \u00fcyesidir.<\/em><\/p>\n\n\n\n **<\/p>\n\n\n\n 1 Slavenka Drakuli\u0107, Smrtni grijesi feminizma, Znanje, 1984. Koleksiyonun 1984-2019 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda yay\u0131mlanan makaleleri ve Zs\u00f3fia L\u00f3r\u00e1nd’\u0131n giri\u015f yaz\u0131s\u0131n\u0131 i\u00e7eren yeni bask\u0131s\u0131 2020 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r: Slavenka Drakuli\u0107, Smrtni grijesi feminizma, Fraktura, 2020<\/p>\n\n\n\n 2 Dunja Bla\u017eevi\u0107 ile m\u00fclakat, Saraybosna, 30 Mart 2012. Zs\u00f3fia L\u00f3r\u00e1nd’dan al\u0131nt\u0131, The Feminist Challenge to the Socialist State in Yugoslavia, Palgrave Macmillan, 2018<\/p>\n\n\n\n 3 H\u0131rvat\u00e7a: Konferencija za dru\u0161tvenu aktivnost \u017eena Hrvatske.<\/p>\n\n\n\n 4 H\u0131rvat\u00e7a: \u017dena i dru\u0161tvo.<\/p>\n\n\n\n 5 H\u0131rvat\u00e7a: Drug-ca \u017eena. \u017densko pitanje – novi pristup? <\/p>\n\n\n\n 6 H\u0131rvat\u00e7a: Sociolo\u0161ko dru\u0161tvo.<\/p>\n\n\n\n 7 H\u0131rvat\u00e7a: ‘Umjesto biografije’.<\/p>\n\n\n\n 8 H\u0131rvat\u00e7a: ‘Dok su moj suprug i na\u0161i prijatelji studirali i nastavljali revoluciju, ja sam podizala dijete’.<\/p>\n\n\n\n 9 H\u0131rvat\u00e7a: \u017dena i dru\u0161tvo.<\/p>\n\n\n\n 10 \u00d6rne\u011fin, An\u0111elka Mili\u0107, \u017darana Papi\u0107, Gordana Cerjan-Letica, Nada Ler-Sofroni\u0107 ve Vesna Pusi\u0107’in \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na bak\u0131n\u0131z.<\/p>\n\n\n\n 11 Lydia Sklevicky, 1980’lerde Andrea Feldman’\u0131n ard\u0131ndan baz\u0131 \u00f6nc\u00fc tarihsel \u00e7al\u0131\u015fmalar yapt\u0131<\/p>.\n\n\n\n 12 Rada Ivekovi\u0107 ve Bla\u017eenka Despot’un \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na bak\u0131n\u0131z.<\/p>\n\n\n\n 13 Kanonun yeniden yorumlanmas\u0131, Ingrid \u0160afranek ve Jelena Zuppa’dan Nada Popovi\u0107 Peri\u0161i\u0107 ve Slavica Jakobovi\u0107’e kadar pek \u00e7ok akademisyen ve k\u00fcrat\u00f6r\u00fcn yan\u0131 s\u0131ra Dunja Bla\u017eevi\u0107, Biljana Tomi\u0107 ve Bojana Peji\u0107 gibi k\u00fcrat\u00f6rlerin kolektif \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131yd\u0131.<\/p>\n\n\n\n 14 Slavenka Drakuli\u0107, Hologrami straha [Korkunun Hologramlar\u0131], Grafi\u010dki Zavod Hrvatske, 1987<\/p>\n\n\n\n 15 Slavenka Drakuli\u0107, Mramorna ko\u017ea [Mermer Deri], Grafi\u010dki zavod Hrvatske, 1989<\/p>\n\n\n\n 16 H\u0131rvat\u00e7a: ‘na\u0161e se djevojke ne svla\u010de, one su \u010dedne, to \u010dine samo one na trulom Zapadu. 1Mu\u0161ki su drugo’ [Erkekler farkl\u0131d\u0131r]’dan al\u0131nt\u0131.<\/p>\n\n\n\n 17 ‘Dugi rat nage Venere’ [\u00c7\u0131plak Ven\u00fcs’\u00fcn uzun sava\u015f\u0131] ba\u015fl\u0131kl\u0131 makaleye bak\u0131n\u0131z<\/p>.\n\n\n\n 18 Slavenka Drakuli\u0107-Ili\u0107, ‘\u017dena i seksualna revolucija’ [Kad\u0131n ve cinsel devrim], Dometi, Vol. 2, 13\/1980, 45-50, 46<\/p>\n\n\n\n 19 H\u0131rvat\u00e7a: ‘Ti isti erotski \u010dasopisi koji imaju tako revolucionarne funkciju stvorili su op\u0107u euforiju oko tzv. ‘seksualne revolucije’, euforiju u kojoj se od \u0161ume ne vidi stablo, stvaraju\u0107i privid da sveprisutno golo \u017eensko tijelo svjedo\u010di o nekakvu oslobo\u0111enju \u017eene. Prema tome, pornografski bi listovi bili glavni poligon za feminizam!’<\/p>\n\n\n\n 20 ‘\u017divjeti kao druge \u017eene’ [Di\u011fer kad\u0131nlar gibi ya\u015famak] ba\u015fl\u0131kl\u0131 makaleye bak\u0131n\u0131z.<\/p>\n\n\n\n 21 H\u0131rvat\u00e7a: ‘ponekad se manifestira nasilno i otvoreno, a ponekad suptilno’. ‘Mu\u0161ki na\u010din mi\u0161ljenja’dan [Erkek d\u00fc\u015f\u00fcnce tarz\u0131] al\u0131nt\u0131.<\/p>\n\n\n\n 22 H\u0131rvat\u00e7a kompozisyon ba\u015fl\u0131\u011f\u0131: ‘Sezona silovanja’<\/p>.\n\n Yar\u0131 pornografik bir derginin sayfalar\u0131nda feminist edebiyat\u0131 tan\u0131tmaktan Yugoslavya’n\u0131n sosyalist devletinin \u00f6z imaj\u0131na meydan okumaya kadar: gazeteci ve romanc\u0131 Slavenka Drakuli\u0107, uluslararas\u0131 \u00fcne kavu\u015fmadan \u00f6nce bile anadilinde bir\u00e7ok alanda \u00e7\u0131\u011f\u0131r a\u00e7t\u0131.<\/p>\n\n\n\n Slavenka Drakuli\u0107’in toplad\u0131\u011f\u0131 denemelerin yeni bask\u0131s\u0131, sosyalist Yugoslavya’daki feministlerin ya\u015famlar\u0131na, 1990’lardaki sava\u015f s\u0131ras\u0131nda kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131 tehlikelere ve \u00e7at\u0131\u015fma sonras\u0131nda kad\u0131nlar\u0131 zorlayan sorunlara bir pencere a\u00e7\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n Ba\u015flang\u0131\u00e7ta feminizm kelimesini yazd\u0131\u011f\u0131mda edit\u00f6rler \u00fcst\u00fcn\u00fc \u00e7iziyordu. Bug\u00fcnlerde b\u00f6yle bir \u015fey olmuyor.<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n Slavenka Drakuli\u0107, ilk olarak 1984 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nlanan ilk kitab\u0131 Feminizmin \u00d6l\u00fcmc\u00fcl G\u00fcnahlar\u0131 1, <\/em>‘in kapan\u0131\u015f makalesinde b\u00f6yle yaz\u0131yor. \u00d6nceki y\u0131llarda yazd\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131lar\u0131n bir derlemesi olan kitab\u0131n ilk yaz\u0131s\u0131 1979 y\u0131l\u0131na dayan\u0131yor. \u0130lk makale ile kitab\u0131n yay\u0131nlanmas\u0131 aras\u0131ndaki be\u015f y\u0131l i\u00e7inde Drakuli\u0107’in ve Yugoslavya’daki feminizmin ba\u015f\u0131na \u00e7ok \u015fey gelmi\u015fti. Bir grup kad\u0131n\u0131n ve baz\u0131 erkeklerin cesareti, yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve ac\u0131mas\u0131zl\u0131\u011f\u0131 sayesinde Yugoslav kamusal alan\u0131nda yeni bir feminist dil kendine yer bulmu\u015ftu. Slavenka Drakuli\u0107, ba\u015flang\u0131c\u0131ndan itibaren yeni Yugoslav feminizminin \u00f6n saflar\u0131nda yer ald\u0131.”<\/p>\n\n\n\n 1970’ler ve 1980’lerde Yugoslavya’da feminizmin ve Drakuli\u0107’in kendisinin hikayesi korkusuz kad\u0131nlar\u0131n hikayesidir, \u00e7\u00fcnk\u00fc Drakuli\u0107’in \u00e7a\u011fda\u015f\u0131 ve feminist arkada\u015f\u0131 Dunja Bla\u017eevi\u0107’in de ifade etti\u011fi gibi: ‘\u0130\u015fte b\u00f6yleydi, korkmuyordunuz’2. Sosyalist Yugoslavya’da 1978, 1979 ya da 1984’te nelerden korkulmas\u0131 gerekti\u011fi bug\u00fcnlerde tarihsel bir tart\u0131\u015fma konusu.<\/p>\n\n\n\n Bununla birlikte, bir feminist kendisini kesinlikle bir\u00e7ok y\u00f6nden sald\u0131r\u0131 alt\u0131nda buldu: \u00f6nemli entelekt\u00fcel \u00e7evrelerdeki ve gazetelerdeki yeni nesil erkeklerin yan\u0131 s\u0131ra Kad\u0131nlar\u0131n Sosyal Aktivitesi Konferans\u01313 (Yugoslav Kom\u00fcnistler Birli\u011fi’nin resmi kad\u0131n \u00f6rg\u00fct\u00fc). Antifeminizmleri farkl\u0131 \u015fekil ve bi\u00e7imler ald\u0131 ve Drakuli\u0107 ve feminist arkada\u015flar\u0131n\u0131n gazetelerde, kad\u0131n dergilerinde, akademik yay\u0131nlarda, romanlarda ve sanat eserlerinde dile getirdikleri esprili ve tavizsiz ataerkillik ele\u015ftirisi g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda dinlenmelerine izin verilmedi.<\/p>\n\n\n\n Feminizmin \u00d6l\u00fcmc\u00fcl G\u00fcnahlar\u0131<\/em> Slavenka Drakuli\u0107’in tan\u0131nd\u0131\u011f\u0131 en \u00f6nemli fikirleri i\u00e7eriyor: ataerkillik ele\u015ftirisinin yan\u0131 s\u0131ra cinsiyet\u00e7ili\u011fe, ikiy\u00fczl\u00fcl\u00fc\u011fe, kad\u0131na y\u00f6nelik \u015fiddete ve cehalete kar\u015f\u0131 cesur ve affetmez duru\u015fu. Denemeleri ilk yay\u0131nland\u0131klar\u0131 d\u00f6nemde oldu\u011fu gibi bug\u00fcn de g\u00fcncelli\u011fini korumaktad\u0131r, bu nedenle ilk kitab\u0131n\u0131n ge\u00e7en y\u0131l Fraktura Yay\u0131nevi taraf\u0131ndan geni\u015fletilmi\u015f H\u0131rvat\u00e7a bask\u0131s\u0131yla yeniden yay\u0131nlanmas\u0131 \u00f6zellikle yerinde olmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n Drakuli\u0107 i\u00e7in feminist yaz\u0131n\u0131n sundu\u011fu olanaklar, feminist grup ‘Kad\u0131n ve Toplum’un4 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na ba\u015flamas\u0131yla dramatik bir \u015fekilde geni\u015fledi. Bu, Yugoslavya’da feminist muhalefet ve ele\u015ftirinin \u00f6rg\u00fctl\u00fc bir bi\u00e7imini ortaya \u00e7\u0131kard\u0131. Feminizm hakk\u0131ndaki ilk feminist<\/em> makaleler 1972 gibi erken bir tarihte ortaya \u00e7\u0131kt\u0131 ve feminist hareket 1978’de Belgrad’da d\u00fczenlenen ‘Drug-ca \u017eena \/ Yolda\u015fs\u0131z Kad\u0131n’ ba\u015fl\u0131kl\u0131 konferansla Yugoslavya’da geri d\u00f6n\u00fclmez bir \u015fekilde istikrarl\u0131 bir varl\u0131k kazand\u0131: Kad\u0131n Sorunu – Yeni Bir Yakla\u015f\u0131m m\u0131? “5<\/p>\n\n\n\n Bu etkinlikten sonra ma\u00e7o erkeklerden ya da kat\u0131 parti temsilcilerinden (erkek ya da kad\u0131n) gelen hi\u00e7bir ele\u015ftiri feminizmi kamusal alandan silemezdi. Yerel feministler i\u00e7in bu cesaretlendirme ve g\u00fcvence anlam\u0131na geliyordu: konferanstan sonra seslerini duyurabileceklerini hissettiler. Gruptaki kad\u0131nlar birbirleriyle konu\u015fmak ve kendi hayatlar\u0131n\u0131 yeniden d\u00fc\u015f\u00fcnmek i\u00e7in daha fazla yol buldular<\/p>.\n\n\n\n Yak\u0131ndan ve uzaktan feministler, aralar\u0131nda Slavenka Drakuli\u0107’in de bulundu\u011fu kad\u0131n haklar\u0131 ve kad\u0131nlar\u0131n ya\u015famlar\u0131 hakk\u0131nda konu\u015fmak i\u00e7in Belgrad’a geldiler. K\u0131sa bir s\u00fcre sonra Zagreb’de Sosyoloji Derne\u011fi’nin feminist b\u00f6l\u00fcm\u00fc6 kuruldu. Drakuli\u0107 grubun \u00f6nemli bir \u00fcyesiydi ve feminizmi di\u011fer pek \u00e7ok ki\u015fi i\u00e7in ilham kayna\u011f\u0131 oldu<\/p>.\n\n\n\n Drakuli\u0107 ve feminist arkada\u015flar\u0131n\u0131n feminizmi b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde ki\u015fisel olan\u0131n politik olmas\u0131yla ilgiliydi. Drakuli\u0107’in Feminizmin \u00d6l\u00fcmc\u00fcl G\u00fcnahlar\u0131<\/em> adl\u0131 kitab\u0131nda toplanan denemelerinin sonunda yer alan ‘Biyografi Yerine’7 adl\u0131 k\u0131sa metin, ki\u015fisel olan\u0131n, g\u00fcndelik olan\u0131n, ev i\u00e7i olan\u0131n politik oldu\u011funa dair bir ifadedir – esasen, bug\u00fcn bak\u0131m eme\u011fi ve \u00fccretsiz emek dedi\u011fimiz \u015feyle ilgilidir.<\/p> \n\n\n\n Drakuli\u0107 \u015f\u00f6yle yaz\u0131yor:<\/p>\n\n\n\n E\u015fim ve arkada\u015flar\u0131m\u0131z okurken ve devrimci hedefler pe\u015finde ko\u015farken, ben bir \u00e7ocuk yeti\u015ftiriyordum’8<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n Bu, \u00f6zellikle 1968 sonras\u0131 d\u00f6nemde, d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131ndaki ilerici siyasi gruplarda yer alan kad\u0131nlar taraf\u0131ndan payla\u015f\u0131lan g\u00fcndelik bir deneyimdi. Devrim, e\u015fitlik, insan haklar\u0131 gibi fikirler yeni anlamlar ve yeni \u00f6nemler kazan\u0131yordu<\/p>.\n\n\n\n Daha adil bir toplum i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir vaat vard\u0131, ancak erkek devrimciler kirli \u00e7ama\u015f\u0131rlarla kimin ilgilenece\u011fi gibi baz\u0131 yak\u0131c\u0131 konular\u0131 rahatl\u0131kla unuttular. Sosyalist Yugoslavya’da ya da sosyalist blo\u011fun herhangi bir yerinde, bu \u00fclkelerde kad\u0131nlar\u0131n \u00f6zg\u00fcrle\u015fmesinin m\u00fcjdelenen ba\u015far\u0131s\u0131na ra\u011fmen durum farkl\u0131 de\u011fildi<\/p>.\n\n\n\n Anneleri \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda s\u0131k s\u0131k partizan ordusunda sava\u015fm\u0131\u015f olan yeni nesil kad\u0131nlar, geleneksel toplumsal cinsiyet rollerinin sadece ebeveynleri taraf\u0131ndan de\u011fil, kendi nesilleri taraf\u0131ndan da yeniden canland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131na tan\u0131k oldular. Cinsiyet\u00e7ilik, kad\u0131na y\u00f6nelik \u015fiddet, ev i\u015flerinin e\u015fitsiz da\u011f\u0131l\u0131m\u0131, kad\u0131nlar\u0131n siyasette zay\u0131f temsili, i\u015fyerindeki \u00f6nyarg\u0131lar, yeni sosyalist yasalar y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girdikten sonra bile devam etti<\/p>.\n\n\n\n Yeni Yugoslav feministlerin, sosyalist devlet kad\u0131n \u00f6zg\u00fcrle\u015fmesi projesinin eksikliklerine ve bu rejimlerdeki \u00e7e\u015fitli kar\u015f\u0131 k\u00fclt\u00fcr ve muhalif gruplar\u0131n ma\u00e7olu\u011funa i\u015faret ettiklerinde, kom\u00fcnist Do\u011fu Orta Avrupa’daki t\u00fcm kad\u0131nlar ad\u0131na konu\u015ftuklar\u0131n\u0131 rahatl\u0131kla s\u00f6yleyebiliriz<\/p>.\n\n\n\n Feminizmin \u00d6l\u00fcmc\u00fcl G\u00fcnahlar\u0131<\/em> ndaki denemeler ayn\u0131 zamanda o d\u00f6nemde Yugoslavya’daki feminizmin hikayesini de anlat\u0131yor. \u0130lk ‘mutfak masas\u0131’ tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n ard\u0131ndan, ‘Drug-ca \u017eena Drug-ca \u017eena’ konferans\u0131n\u0131, yeni kurulan feminist grup ‘Kad\u0131n ve Toplum’9 taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen bir\u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck etkinlik ve bir dizi yay\u0131n takip etti. Slavenka Drakuli\u0107’in yaz\u0131lar\u0131 bu yeni, canl\u0131 feminist ortam\u0131n \u00f6nemli bir par\u00e7as\u0131yd\u0131.”<\/p>\n\n\n\n Daha geni\u015f bir kitleye ula\u015fmak hayati bir ad\u0131md\u0131 ve bunun \u00f6ncesinde daha fazla akademik yay\u0131n yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Ancak feminist akademik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n rol\u00fcn\u00fc k\u00fc\u00e7\u00fcmsememeliyiz. Daha dar bir kitleye hitap ediyordu ama g\u00fcndemindeki konular \u00f6nemliydi. Sosyoloji ve sosyal teoride kad\u0131nlar\u0131n ya\u015famlar\u0131n\u0131n ger\u00e7eklerine dair feminist ara\u015ft\u0131rmalar10; eski Yugoslavya’da kad\u0131n tarihini ve feminizmin \u00f6yk\u00fcs\u00fcn\u00fc yeniden canland\u0131rma giri\u015fimleri11; feminist felsefeye b\u00fcy\u00fcleyici yakla\u015f\u0131mlar12 ve sanatsal ve edebi kanonu yeniden yorumlamaya y\u00f6nelik etkileyici \u00e7abalar vard\u0131.13<\/p>\n\n\n\n Feminist bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na sahip sanat ve edebiyat eserleri Irena Vrkljan, Sanja Ivekovi\u0107, Dubravka Ugre\u0161i\u0107 – birka\u00e7 isimden bahsetmek gerekirse – ve bu makale i\u00e7in en alakal\u0131 olan\u0131 Drakuli\u0107’in kendisi taraf\u0131ndan yarat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130lk iki roman\u0131, Korkunun Hologramlar\u013114<\/em> (1987) ve Mermer Deri<\/em>15 (1988) kad\u0131nlar\u0131n bask\u0131 ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck deneyimlerini inceliyordu. Feminizm ayn\u0131 zamanda daha da b\u00fcy\u00fck bir arenaya giriyordu: pop\u00fcler bas\u0131nda kendine yer buluyordu, bu elbette feminizme kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kanlar i\u00e7in can s\u0131k\u0131c\u0131, ancak hayatlar\u0131 de\u011fi\u015fen kad\u0131nlar i\u00e7in \u00e7\u0131\u011f\u0131r a\u00e7\u0131c\u0131yd\u0131.<\/p>\n\n\n\n Bazar<\/em> ve Svijet<\/em> gibi kad\u0131n dergilerinin sayfalar\u0131 ve iki haftal\u0131k siyasi dergi Start<\/em> arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla feminizm daha geni\u015f bir Yugoslav kitlesine ula\u015fabildi. Slavenka Drakuli\u0107 ve Vesna Kesi\u0107 d\u00fczenli olarak Start<\/em>‘ta yay\u0131n yapan iki feminist gazeteciydi ve Drakuli\u0107’in kitab\u0131ndaki makalelerin \u00e7o\u011fu ilk olarak burada yay\u0131nland\u0131.<\/p>\n\n\n\n Dergiyi hat\u0131rlayan okurlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra bu metni okurken telefonlar\u0131ndan Google’da dergiyi aratacak olanlar, feminizm ile derginin kapa\u011f\u0131nda ve i\u00e7 sayfalar\u0131nda yer alan (bug\u00fcn pornografik diyebilece\u011fimiz) Playboy<\/em> tarz\u0131 g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler aras\u0131ndaki ili\u015fki kar\u015f\u0131s\u0131nda \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131\u011fa d\u00fc\u015febilir. Kendilerine soruldu\u011funda Drakuli\u0107 ve Kesi\u0107, y\u00fcksek kaliteli gazetecilik, entelekt\u00fcel karma\u015f\u0131kl\u0131k, geni\u015f tiraj ve sonu\u00e7 olarak Start<\/em>‘\u0131n geni\u015f okuyucu kitlesini vurgulam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Geriye d\u00f6n\u00fcp bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda veya d\u0131\u015far\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ele\u015ftirmek kolay olsa da, Start<\/em> i\u00e7in yazmak, karma\u015f\u0131k ve incelikli bir \u015fekilde sunulabilecek feminist fikirlerle y\u00fcz binlerce okuyucuya ula\u015fmak anlam\u0131na geliyordu ki bu, bug\u00fcn bile bir\u00e7ok feminist yazar\u0131n \u00f6zlemini \u00e7ekti\u011fi bir \u015fey. Bu makalelerin bir\u00e7o\u011fu Feminizmin \u00d6l\u00fcmc\u00fcl G\u00fcnahlar\u0131<\/em>‘nda yer almaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Cinsiyet\u00e7i erkek yazarlar\u0131n aras\u0131nda feminist olmak kolay olmasa da, her iki kad\u0131n da kendi ayaklar\u0131 \u00fczerinde durdu. Drakuli\u0107, \u00f6nemli feminist d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerin isimlerini Yugoslav kamusal alan\u0131na \u00e7o\u011funlukla Start<\/em> sayfalar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla tan\u0131tt\u0131. Gloria Steinem, \u00c9lisabeth Badinter, Erica Jong ve Shere Hite’\u0131n yan\u0131 s\u0131ra Susan Brownmiller ve Simone de Beauvoir’dan son derece kolay bir \u015fekilde bahsediliyor ve ‘elbette’ bunlar\u0131n bilinmesi gereken entelekt\u00fceller oldu\u011fu duygusu aktar\u0131l\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n Drakuli\u0107’in ve di\u011ferlerinin feminizminin uyand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 yeni antifeminist tepki, onun bu denemelerde mudologija<\/em> olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u015feydir. Ayn\u0131 d\u00f6neme ait paralel bir terim de Frans\u0131z feminist teorisinin bir yarat\u0131m\u0131 olan fallogosentrizmdir. Mudologija<\/em> ve fallogosentrizm benzer bir olguyu hedefler. muda<\/em> (testis) ve logos<\/em> (s\u00f6z, yasa) kelimelerinden t\u00fcretilen kavram, mudologija<\/em> dil ile erkeklerin kad\u0131nlar \u00fczerindeki bask\u0131s\u0131 aras\u0131ndaki g\u00fc\u00e7 dinami\u011fine odaklan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Mudologija<\/em> n\u0131n uzun bir ge\u00e7mi\u015fi var, diye yaz\u0131yor Drakuli\u0107 – muhtemelen en az kad\u0131nlar\u0131n e\u015fitlik m\u00fccadelesi kadar uzun. Ancak, yeni hedefi haline gelen yeni Yugoslav feminizminin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131yla yeniden canland\u0131 – ve fazlas\u0131yla de\u011ferli bir rakip oldu. Drakuli\u0107, feminizmin \u00e7abalar\u0131yla dalga ge\u00e7erek, k\u00fc\u00e7\u00fckl\u00fck ve ikiy\u00fczl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn yan\u0131 s\u0131ra mudolozi’nin arg\u00fcmanlar\u0131ndaki totaliter e\u011filimlere i\u015faret ediyor.<\/em><\/p>\n\n\n\n Fenomen hakk\u0131nda yazan Drakuli\u0107, feministlerin 1980’lerde bo\u011fu\u015fmak zorunda kald\u0131klar\u0131 tepkiyi nokta at\u0131\u015f\u0131 bir \u015fekilde anlat\u0131yor. Kitle ileti\u015fim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n ak\u0131ll\u0131ca kullan\u0131m\u0131n\u0131, y\u00fcz y\u0131l \u00f6ncesine k\u0131yasla bu yeni mudologija<\/em> bi\u00e7iminin \u00f6zelliklerinden biri olarak konumland\u0131r\u0131yor. Bu nedenle, feministlerin de ayn\u0131 \u015feyi yapmas\u0131 ve ayn\u0131 mecra i\u00e7in yazmaya ba\u015flamas\u0131 daha ak\u0131ll\u0131cayd\u0131: Yugoslavya \u00f6rne\u011finde, bu Start<\/em>‘a katk\u0131da bulunmak anlam\u0131na geliyordu.<\/p>\n\n\n\n Drakuli\u0107 sadece mudolozi<\/em>‘nin \u00e7abalar\u0131n\u0131 \u00e7\u00fcr\u00fctmek ve alaya almakla kalm\u0131yor: ayn\u0131 zamanda Yugoslav Kom\u00fcnistler Birli\u011fi ve Kad\u0131nlar\u0131n Toplumsal Etkinli\u011fi Konferans\u0131’ndan gelen feminizm ele\u015ftirilerine de direniyor. Bu kitab\u0131n ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 da buradan geliyor: feminizmin ‘\u00f6l\u00fcmc\u00fcl g\u00fcnahlar\u0131’ bu iki \u00f6rg\u00fct taraf\u0131ndan y\u00f6neltilen su\u00e7lamalarda ortaya \u00e7\u0131kanlard\u0131r.”<\/p>\n\n\n\n Bu, d\u00f6nemin di\u011fer bask\u0131n anti-feminizm bi\u00e7imidir: feminizmin kendi kendini y\u00f6neten sosyalist sisteme kar\u015f\u0131 ‘\u00f6l\u00fcmc\u00fcl g\u00fcnahlar’ i\u015fledi\u011fi su\u00e7lamas\u0131. Bu su\u00e7lamalar stereotiplere ve bilgi eksikli\u011fine dayanmaktad\u0131r. Slavenka Drakuli\u0107 bunlar\u0131n hepsini hassasiyetle ve hatta mizahla \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n En \u00f6nemlisi, s\u0131n\u0131f ve toplumsal cinsiyetten birbirini d\u0131\u015flayan terimler olarak bahsetmenin sa\u00e7mal\u0131\u011f\u0131na ve Marksizm ile feminizmi birbirine kar\u015f\u0131t ideolojiler olarak sunman\u0131n sa\u00e7mal\u0131\u011f\u0131na i\u015faret ediyor: bu bir ‘yanl\u0131\u015f ikilem’. S\u0131n\u0131f bask\u0131s\u0131n\u0131 hedef alan bir duru\u015f ve kad\u0131nlar\u0131n e\u015fitli\u011fine odaklanan bir politika birbirini d\u0131\u015flamaz.<\/p>\n\n\n\n Ancak, s\u0131n\u0131fa odaklanmak \u00e7ok \u00f6nemli konular\u0131 masaya yat\u0131rm\u0131yor: belirli konular\u0131 siyasi tart\u0131\u015fma konusu haline getirmek i\u00e7in feminizme ihtiyac\u0131m\u0131z var. Resmi ‘kad\u0131n sorunlar\u0131’ politikas\u0131 fuhu\u015f, tecav\u00fcz, aile i\u00e7i \u015fiddet, \u00fccretsiz ev i\u015fleri veya e\u011fitimde cinsiyet\u00e7ilik hakk\u0131nda konu\u015fmad\u0131. Oysa bunlar kad\u0131nlar\u0131n hayatlar\u0131 i\u00e7in hayati \u00f6nem ta\u015f\u0131yan, \u00f6l\u00fcm kal\u0131m meseleleridir.”<\/p>\n\n\n\n \u0130kiy\u00fczl\u00fcl\u00fck, Drakuli\u0107’in Feminizmin \u00d6l\u00fcmc\u00fcl G\u00fcnahlar\u0131<\/em> denemelerinin \u00e7ok \u00f6tesinde, eserleri boyunca feminist incelemesinin ana hedeflerinden biridir. Ona g\u00f6re ikiy\u00fczl\u00fcl\u00fck hem ataerkil hem de muhafazak\u00e2rd\u0131r, ancak sosyalizmde de ya\u015famaya devam etmi\u015ftir. Okullardaki cinsel e\u011fitim eksikli\u011finde kendini g\u00f6stermektedir – bug\u00fcn bile ac\u0131 verici bir \u015fekilde yak\u0131c\u0131 bir konu. Ayr\u0131ca, kad\u0131n bedenini nesnele\u015ftirmenin \u00e7e\u015fitli yollar\u0131nda, Start<\/em> da dahil olmak \u00fczere her yerde mevcuttur.<\/p>\n\n\n\n Drakuli\u0107’e g\u00f6re kad\u0131nlar\u0131n nesnele\u015ftirilmesi, \u00e7\u0131plakl\u0131\u011f\u0131 \u00e7evreleyen ikiy\u00fczl\u00fcl\u00fck kadar b\u00fcy\u00fck bir sorun. Zagreb’de yay\u0131nlanan gen\u00e7lik dergisi Polet<\/em> in bir erkek futbolcunun \u00e7\u0131plak foto\u011fraflar\u0131n\u0131 yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in sans\u00fcre u\u011framas\u0131 ve hakk\u0131nda dava a\u00e7\u0131lmas\u0131, onun i\u00e7in Start<\/em> taki pornografik foto\u011fraflar\u0131n Bat\u0131l\u0131 ajanslardan gelmesi kadar \u00f6nemli bir sorun:<\/p>\n\n\n\n “Bizim k\u0131zlar\u0131m\u0131z soyunmaz, iffetlidirler” diye ironik bir g\u00f6zlemde bulunuyor<\/p>.\n\n\n\n B\u00f6yle \u015feyleri sadece koku\u015fmu\u015f Bat\u0131’daki kad\u0131nlar yapar.16<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n Ona g\u00f6re, kad\u0131n \u00e7\u0131plakl\u0131\u011f\u0131n\u0131n m\u00fczelerde sergilenen \u00e7\u0131plak Ven\u00fcs resimlerinin \u00f6tesine yay\u0131lmas\u0131 ciddi bir mesele de\u011fildir, \u00e7\u00fcnk\u00fc sosyalist Yugoslavya’da g\u00fcndelik hayat\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olan k\u00fc\u00e7\u00fck burjuva ahlak\u0131n\u0131n alt\u0131n\u0131 oymaktad\u0131r. Sorun, bunun cinsel \u00f6zg\u00fcrle\u015fme ve dahas\u0131 cinsel devrim olarak m\u00fcjdelenmesiydi.17<\/p>\n\n\n\n Kitle ileti\u015fim ara\u00e7lar\u0131ndaki kad\u0131n \u00e7\u0131plakl\u0131\u011f\u0131 kad\u0131nlar\u0131 \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirmez: sadece bask\u0131lar\u0131n\u0131 artt\u0131r\u0131r. Bu, kad\u0131n \u00f6znesi olmayan, kad\u0131nlar\u0131n kendi tarihlerinin yarat\u0131c\u0131lar\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 bir tarihin devam\u0131d\u0131r<\/p>.\n\n\n\n Bu ayn\u0131 zamanda Drakuli\u0107’in, yeni Yugoslav feminizminin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131yla ayn\u0131 zamanda pop\u00fcler medya, \u00e7a\u011fda\u015f film ve sanatta Yugoslavya’ya ula\u015fan yeni cinsel devrime y\u00f6nelik ele\u015ftirisidir. Drakuli\u0107, Dometi.18<\/em> dergisinde yay\u0131nlanan makalesinde, a\u00e7\u0131k cinsel i\u00e7eri\u011fin yay\u0131lmas\u0131n\u0131n bir devrim olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, radikal bir toplumsal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme yol a\u00e7mad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve ya\u015fam\u0131n her alan\u0131nda e\u015fitlik bir yana, kad\u0131nlar\u0131n ekonomik ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bile sa\u011flamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunuyor:<\/p> “Bug\u00fcn biliyoruz ki, olsa olsa kad\u0131nlar i\u00e7in hayat\u0131 daha tehlikeli ve zor hale getirmi\u015ftir.\n\n\n\n Cinsel i\u00e7eri\u011fin yay\u0131lmas\u0131n\u0131 ‘devrimci’ ilan etmenin sa\u00e7mal\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermek i\u00e7in, yine bu ciltte yer alan ‘\u00c7\u0131plak Ven\u00fcs’\u00fcn uzun sava\u015f\u0131’ ba\u015fl\u0131kl\u0131 denemesinde \u015funlar\u0131 yaz\u0131yor:<\/p> “Cinsel i\u00e7eri\u011fin yay\u0131lmas\u0131n\u0131 ‘devrimci’ ilan etmek sa\u00e7mal\u0131kt\u0131r.\n\n\n\n S\u00f6zde devrimci bir i\u015fleve sahip erotik dergiler, s\u00f6zde “cinsel devrim” etraf\u0131nda yayg\u0131n bir co\u015fku yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Bu, a\u011fa\u00e7lar\u0131 g\u00f6remedi\u011finiz bir co\u015fkudur ve her yerde bulunan kad\u0131n bedeninin kad\u0131nlar i\u00e7in bir t\u00fcr \u00f6zg\u00fcrle\u015fmeye tan\u0131kl\u0131k etti\u011fi yan\u0131lsamas\u0131n\u0131 yarat\u0131r. Bu ba\u011flamda, bas\u0131ndaki pornografik g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler feminizmin ana e\u011fitim zeminini olu\u015fturacakt\u0131r!19<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n Cinsiyet\u00e7ilik ve ikiy\u00fczl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn kad\u0131nlar i\u00e7in ciddi, \u00e7o\u011fu zaman \u00f6l\u00fcmc\u00fcl sonu\u00e7lar\u0131 vard\u0131r ve Drakuli\u0107 yaz\u0131lar\u0131nda bu ba\u011flant\u0131y\u0131 dile getirmeyi ihmal etmez. Ataerkil toplumlar\u0131m\u0131zda ikiy\u00fczl\u00fcl\u00fck, fahi\u015feleri kullanmalar\u0131na yasal olarak izin verilen erkekleri korurken, fahi\u015felik yapan kad\u0131nlar yasad\u0131\u015f\u0131 ilan edilmekte, a\u015fa\u011f\u0131lanmakta, ihlal edilmekte ve damgalanmaktad\u0131r.20<\/p>\n\n\n\n Fuh\u015fun varl\u0131k nedeni, her toplumsal grupta ve ya\u015fam\u0131n her alan\u0131nda ezilen kad\u0131nlar\u0131n ezilmesidir. Fuhu\u015f, hayat\u0131n her alan\u0131nda cinsiyet\u00e7ilikle g\u00fc\u00e7lendirilmi\u015f ataerkillik olan buzda\u011f\u0131n\u0131n zirvesidir ve bu zirve<\/p>\n\n\n\n bazen kendini \u015fiddetli ve a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde g\u00f6sterir, bazen de daha ince bir bi\u00e7imde ortaya \u00e7\u0131kar<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n dil yoluyla, \u00e7ocuk kitaplar\u0131yla, i\u015fyerinde veya yatak odas\u0131nda.21 Slavenka Drakuli\u0107’in zarars\u0131z g\u00f6r\u00fcnen ders kitab\u0131 cinsiyet\u00e7ili\u011finin \u00f6nemli etkisi de dahil olmak \u00fczere ataerkil bask\u0131n\u0131n katmanlar\u0131na ili\u015fkin anlay\u0131\u015f\u0131, tecav\u00fcz\u00fcn ve kad\u0131nlara y\u00f6nelik \u015fiddetin her kad\u0131n\u0131 ilgilendirdi\u011fi ve tehdit etti\u011fi yollar\u0131n karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 bilgilendirmektedir.<\/p> \n\n\n\n \u0130lk olarak 1982 y\u0131l\u0131nda Danas<\/em> da yay\u0131nlanan ‘Tecav\u00fcz mevsimi’22 adl\u0131 makalesinde, tecav\u00fcz\u00fc \u00e7evreleyen sessizlik ve yalanlar hakk\u0131nda yaz\u0131yor. Bu makalede Susan Brownmiller’\u0131n tecav\u00fcz ve kad\u0131na y\u00f6nelik \u015fiddet hakk\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fcncelerimizi de\u011fi\u015ftiren ufuk a\u00e7\u0131c\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 Against our Will<\/em>‘e at\u0131fta bulunmakta ve arg\u00fcman\u0131n\u0131 Simone de Beauvoir’\u0131n kad\u0131nlar\u0131 ‘ikinci cins’ olarak g\u00f6rmesine at\u0131fta bulunarak desteklemektedir.<\/p>\n\n\n\n Drakuli\u0107, polis g\u00fc\u00e7lerini (SUP), kad\u0131nlar taraf\u0131ndan yap\u0131lan iddialar\u0131 ciddiye alma konusundaki isteksizlikleri nedeniyle tecav\u00fcz vakalar\u0131n\u0131 soru\u015fturmadaki yetersizlikleri ve isteksizlikleri nedeniyle a\u00e7\u0131k\u00e7a ele\u015ftirmektedir. Ayr\u0131ca Brownmiller’\u0131n \u015fu g\u00f6zlemini de aktarmaktad\u0131r: “Baz\u0131 erkeklerin tecav\u00fcz etti\u011fi ger\u00e7e\u011fi, t\u00fcm kad\u0131nlar\u0131 korku i\u00e7inde tutmak i\u00e7in yeterli bir tehdittir. Kad\u0131na y\u00f6nelik \u015fiddetin karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ve toplumsal ya\u015fam\u0131n her katman\u0131n\u0131 etkileyen bir olgu oldu\u011funun anla\u015f\u0131lmas\u0131, eski Yugoslavya’daki kad\u0131nlar\u0131n aile i\u00e7i \u015fiddet ma\u011fdurlar\u0131 i\u00e7in ilk SOS yard\u0131m hatlar\u0131n\u0131 kurmalar\u0131na neden olmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n Drakuli\u0107’in makalesinin yay\u0131nlanmas\u0131ndan birka\u00e7 y\u0131l sonra Zagreb (1988), Ljubljana (1989) ve Belgrad’da (1990) SOS yard\u0131m hatlar\u0131 kuruldu. Yard\u0131m hatlar\u0131, kad\u0131na y\u00f6nelik \u015fiddet konusuna daha geni\u015f bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fck kazand\u0131rd\u0131 ve \u00fc\u00e7 \u015fehirdeki feministler aras\u0131ndaki ba\u011flar\u0131 g\u00fc\u00e7lendirdi<\/p>.\n\n\n\n 1987 ve 1991 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda, yukar\u0131da ad\u0131 ge\u00e7en \u00fc\u00e7 ba\u015fkentte t\u00fcm Yugoslav feminist konferanslar\u0131 d\u00fczenlendi. Toplant\u0131lar\u0131n odak noktas\u0131 kad\u0131na y\u00f6nelik \u015fiddet, kad\u0131n sa\u011fl\u0131\u011f\u0131, lezbiyen ya\u015fam, k\u00fcrtaj ve \u00fcreme haklar\u0131 ve demografik politikalar\u0131n tehlikeleriydi. Bu etkinlikler, \u00fclke par\u00e7alanmadan ve sava\u015f patlak vermeden k\u0131sa bir s\u00fcre \u00f6nce Yugoslavya’n\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131ndan feministleri bir araya getirdi<\/p>.\n\n\n\n Kad\u0131na y\u00f6nelik \u015fiddet art\u0131k bir sava\u015f su\u00e7u meselesi haline geldi. Demografik politikalar, sava\u015f\u0131n arkas\u0131ndaki itici g\u00fcc\u00fc temsil eden ideoloji olan etno-milliyet\u00e7i pop\u00fclizmin g\u00fcndeminin en \u00fcst s\u0131ralar\u0131nda yer al\u0131yordu. Sava\u015fa ve milliyet\u00e7ili\u011fe kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan feministler, S\u0131rbistan’da oldu\u011fu kadar H\u0131rvatistan’da da yeni kurulan devletin d\u00fc\u015fmanlar\u0131 haline geldi. Bu arada, cumhuriyetlerdeki feminist kad\u0131n a\u011f\u0131 par\u00e7aland\u0131 ve yeni kurulan \u00fclkelerde daha par\u00e7al\u0131 sahnelere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc<\/p>.\n\n\n\n Feminizmin \u00d6l\u00fcmc\u00fcl G\u00fcnahlar\u0131<\/em> n\u0131n bu yeni bask\u0131s\u0131, orijinal ciltte yer alan metinlerin \u00f6tesine ge\u00e7iyor ve 1990’lardaki sava\u015f ve sonras\u0131ndaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 takip ediyor. Feministlere, \u00f6zellikle de milliyet\u00e7ilik kar\u015f\u0131t\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fleri dile getirenlere y\u00f6nelik d\u00fc\u015fmanl\u0131k, H\u0131rvat milliyet\u00e7i haftal\u0131k Globus<\/em>‘ta yay\u0131nlanan me\u015fhur ‘cad\u0131 davas\u0131’ makalesinde be\u015f kad\u0131n entelekt\u00fcele y\u00f6neltilen sald\u0131r\u0131da a\u015f\u0131r\u0131 bir bi\u00e7im ald\u0131.<\/p>\n\n\n\n Drakuli\u0107 sald\u0131r\u0131ya u\u011frayan kad\u0131nlardan biriydi – g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte siyasi g\u00f6r\u00fc\u015fleri nedeniyle, ancak makale asl\u0131nda \u00e7ok \u00f6zel ve ki\u015fisel konulara odaklan\u0131yordu. Bu olaydan sonra neredeyse on y\u0131l boyunca H\u0131rvat bas\u0131n\u0131nda yay\u0131n yapmay\u0131 b\u0131rakmak zorunda kald\u0131, ancak milliyet\u00e7ili\u011fe ve sava\u015fa kar\u015f\u0131, kad\u0131n haklar\u0131 ve feminizm i\u00e7in yazmay\u0131 ve konu\u015fmay\u0131 asla b\u0131rakmad\u0131<\/p>.\n\n\n\n Bu kitap, yak\u0131n tarihin bu iki farkl\u0131 ama kesinlikle kahramanca evresini hat\u0131rlaman\u0131n ve Drakuli\u0107’in eserlerinin belirleyici on y\u0131llar\u0131na ait yaz\u0131lar\u0131 yeniden ke\u015ffetmenin bir yoludur. Drakuli\u0107, \u015fa\u015f\u0131rtmaktan, g\u00fcld\u00fcrmekten ve k\u0131zd\u0131rmaktan asla vazge\u00e7meyen cesur, parlak ve \u00f6zg\u00fcn bir hik\u00e2ye anlat\u0131c\u0131s\u0131 olmaya devam ediyor. Bizi \u00f6nemsiyor ve d\u00fc\u015f\u00fcnmeye zorluyor. Ortak Do\u011fu Orta Avrupa ve t\u00fcm Avrupa feminist tarihimizin \u00f6nemli bir par\u00e7as\u0131n\u0131 temsil eden bu kitaptan \u00f6\u011frenilecek \u00e7ok \u015fey var.”<\/p>\n\n\n\n Bu makalenin<\/em> bir versiyonu ilk olarak Slavenka Drakuli\u0107,<\/em> Smrtni grijesi feminizma [Feminizmin \u00d6l\u00fcmc\u00fcl G\u00fcnahlar\u0131; Fraktura Yay\u0131nevi, 2020] kitab\u0131nda giri\u015f makalesi olarak yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/em><\/p>\n\n\n\n Slavenka Drakuli\u0107 <\/em>Eurozine‘in Dan\u0131\u015fma Kurulu \u00fcyesidir.<\/em><\/p>\n\n\n\n **<\/p>\n\n\n\n 1 Slavenka Drakuli\u0107, Smrtni grijesi feminizma, Znanje, 1984. Koleksiyonun 1984-2019 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda yay\u0131mlanan makaleleri ve Zs\u00f3fia L\u00f3r\u00e1nd’\u0131n giri\u015f yaz\u0131s\u0131n\u0131 i\u00e7eren yeni bask\u0131s\u0131 2020 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r: Slavenka Drakuli\u0107, Smrtni grijesi feminizma, Fraktura, 2020<\/p>\n\n\n\n 2 Dunja Bla\u017eevi\u0107 ile m\u00fclakat, Saraybosna, 30 Mart 2012. Zs\u00f3fia L\u00f3r\u00e1nd’dan al\u0131nt\u0131, The Feminist Challenge to the Socialist State in Yugoslavia, Palgrave Macmillan, 2018<\/p>\n\n\n\n 3 H\u0131rvat\u00e7a: Konferencija za dru\u0161tvenu aktivnost \u017eena Hrvatske.<\/p>\n\n\n\n 4 H\u0131rvat\u00e7a: \u017dena i dru\u0161tvo.<\/p>\n\n\n\n 5 H\u0131rvat\u00e7a: Drug-ca \u017eena. \u017densko pitanje – novi pristup? <\/p>\n\n\n\n 6 H\u0131rvat\u00e7a: Sociolo\u0161ko dru\u0161tvo.<\/p>\n\n\n\n 7 H\u0131rvat\u00e7a: ‘Umjesto biografije’.<\/p>\n\n\n\n 8 H\u0131rvat\u00e7a: ‘Dok su moj suprug i na\u0161i prijatelji studirali i nastavljali revoluciju, ja sam podizala dijete’.<\/p>\n\n\n\n 9 H\u0131rvat\u00e7a: \u017dena i dru\u0161tvo.<\/p>\n\n\n\n 10 \u00d6rne\u011fin, An\u0111elka Mili\u0107, \u017darana Papi\u0107, Gordana Cerjan-Letica, Nada Ler-Sofroni\u0107 ve Vesna Pusi\u0107’in \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na bak\u0131n\u0131z.<\/p>\n\n\n\n 11 Lydia Sklevicky, 1980’lerde Andrea Feldman’\u0131n ard\u0131ndan baz\u0131 \u00f6nc\u00fc tarihsel \u00e7al\u0131\u015fmalar yapt\u0131<\/p>.\n\n\n\n 12 Rada Ivekovi\u0107 ve Bla\u017eenka Despot’un \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na bak\u0131n\u0131z.<\/p>\n\n\n\n 13 Kanonun yeniden yorumlanmas\u0131, Ingrid \u0160afranek ve Jelena Zuppa’dan Nada Popovi\u0107 Peri\u0161i\u0107 ve Slavica Jakobovi\u0107’e kadar pek \u00e7ok akademisyen ve k\u00fcrat\u00f6r\u00fcn yan\u0131 s\u0131ra Dunja Bla\u017eevi\u0107, Biljana Tomi\u0107 ve Bojana Peji\u0107 gibi k\u00fcrat\u00f6rlerin kolektif \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131yd\u0131.<\/p>\n\n\n\n 14 Slavenka Drakuli\u0107, Hologrami straha [Korkunun Hologramlar\u0131], Grafi\u010dki Zavod Hrvatske, 1987<\/p>\n\n\n\n 15 Slavenka Drakuli\u0107, Mramorna ko\u017ea [Mermer Deri], Grafi\u010dki zavod Hrvatske, 1989<\/p>\n\n\n\n 16 H\u0131rvat\u00e7a: ‘na\u0161e se djevojke ne svla\u010de, one su \u010dedne, to \u010dine samo one na trulom Zapadu. 1Mu\u0161ki su drugo’ [Erkekler farkl\u0131d\u0131r]’dan al\u0131nt\u0131.<\/p>\n\n\n\n 17 ‘Dugi rat nage Venere’ [\u00c7\u0131plak Ven\u00fcs’\u00fcn uzun sava\u015f\u0131] ba\u015fl\u0131kl\u0131 makaleye bak\u0131n\u0131z<\/p>.\n\n\n\n 18 Slavenka Drakuli\u0107-Ili\u0107, ‘\u017dena i seksualna revolucija’ [Kad\u0131n ve cinsel devrim], Dometi, Vol. 2, 13\/1980, 45-50, 46<\/p>\n\n\n\n 19 H\u0131rvat\u00e7a: ‘Ti isti erotski \u010dasopisi koji imaju tako revolucionarne funkciju stvorili su op\u0107u euforiju oko tzv. ‘seksualne revolucije’, euforiju u kojoj se od \u0161ume ne vidi stablo, stvaraju\u0107i privid da sveprisutno golo \u017eensko tijelo svjedo\u010di o nekakvu oslobo\u0111enju \u017eene. Prema tome, pornografski bi listovi bili glavni poligon za feminizam!’<\/p>\n\n\n\n 20 ‘\u017divjeti kao druge \u017eene’ [Di\u011fer kad\u0131nlar gibi ya\u015famak] ba\u015fl\u0131kl\u0131 makaleye bak\u0131n\u0131z.<\/p>\n\n\n\n 21 H\u0131rvat\u00e7a: ‘ponekad se manifestira nasilno i otvoreno, a ponekad suptilno’. ‘Mu\u0161ki na\u010din mi\u0161ljenja’dan [Erkek d\u00fc\u015f\u00fcnce tarz\u0131] al\u0131nt\u0131.<\/p>\n\n\n\n 22 H\u0131rvat\u00e7a kompozisyon ba\u015fl\u0131\u011f\u0131: ‘Sezona silovanja’<\/p>.\n\n Yar\u0131 pornografik bir derginin sayfalar\u0131nda feminist edebiyat\u0131 tan\u0131tmaktan Yugoslavya’n\u0131n sosyalist devletinin \u00f6z imaj\u0131na meydan okumaya kadar: gazeteci ve romanc\u0131 Slavenka Drakuli\u0107, uluslararas\u0131 \u00fcne kavu\u015fmadan \u00f6nce bile anadilinde bir\u00e7ok alanda \u00e7\u0131\u011f\u0131r a\u00e7t\u0131.<\/p>\n\n\n\n Slavenka Drakuli\u0107’in toplad\u0131\u011f\u0131 denemelerin yeni bask\u0131s\u0131, sosyalist Yugoslavya’daki feministlerin ya\u015famlar\u0131na, 1990’lardaki sava\u015f s\u0131ras\u0131nda kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131 tehlikelere ve \u00e7at\u0131\u015fma sonras\u0131nda kad\u0131nlar\u0131 zorlayan sorunlara bir pencere a\u00e7\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n Ba\u015flang\u0131\u00e7ta feminizm kelimesini yazd\u0131\u011f\u0131mda edit\u00f6rler \u00fcst\u00fcn\u00fc \u00e7iziyordu. Bug\u00fcnlerde b\u00f6yle bir \u015fey olmuyor.<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n Slavenka Drakuli\u0107, ilk olarak 1984 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nlanan ilk kitab\u0131 Feminizmin \u00d6l\u00fcmc\u00fcl G\u00fcnahlar\u0131 1, <\/em>‘in kapan\u0131\u015f makalesinde b\u00f6yle yaz\u0131yor. \u00d6nceki y\u0131llarda yazd\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131lar\u0131n bir derlemesi olan kitab\u0131n ilk yaz\u0131s\u0131 1979 y\u0131l\u0131na dayan\u0131yor. \u0130lk makale ile kitab\u0131n yay\u0131nlanmas\u0131 aras\u0131ndaki be\u015f y\u0131l i\u00e7inde Drakuli\u0107’in ve Yugoslavya’daki feminizmin ba\u015f\u0131na \u00e7ok \u015fey gelmi\u015fti. Bir grup kad\u0131n\u0131n ve baz\u0131 erkeklerin cesareti, yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve ac\u0131mas\u0131zl\u0131\u011f\u0131 sayesinde Yugoslav kamusal alan\u0131nda yeni bir feminist dil kendine yer bulmu\u015ftu. Slavenka Drakuli\u0107, ba\u015flang\u0131c\u0131ndan itibaren yeni Yugoslav feminizminin \u00f6n saflar\u0131nda yer ald\u0131.”<\/p>\n\n\n\n 1970’ler ve 1980’lerde Yugoslavya’da feminizmin ve Drakuli\u0107’in kendisinin hikayesi korkusuz kad\u0131nlar\u0131n hikayesidir, \u00e7\u00fcnk\u00fc Drakuli\u0107’in \u00e7a\u011fda\u015f\u0131 ve feminist arkada\u015f\u0131 Dunja Bla\u017eevi\u0107’in de ifade etti\u011fi gibi: ‘\u0130\u015fte b\u00f6yleydi, korkmuyordunuz’2. Sosyalist Yugoslavya’da 1978, 1979 ya da 1984’te nelerden korkulmas\u0131 gerekti\u011fi bug\u00fcnlerde tarihsel bir tart\u0131\u015fma konusu.<\/p>\n\n\n\n Bununla birlikte, bir feminist kendisini kesinlikle bir\u00e7ok y\u00f6nden sald\u0131r\u0131 alt\u0131nda buldu: \u00f6nemli entelekt\u00fcel \u00e7evrelerdeki ve gazetelerdeki yeni nesil erkeklerin yan\u0131 s\u0131ra Kad\u0131nlar\u0131n Sosyal Aktivitesi Konferans\u01313 (Yugoslav Kom\u00fcnistler Birli\u011fi’nin resmi kad\u0131n \u00f6rg\u00fct\u00fc). Antifeminizmleri farkl\u0131 \u015fekil ve bi\u00e7imler ald\u0131 ve Drakuli\u0107 ve feminist arkada\u015flar\u0131n\u0131n gazetelerde, kad\u0131n dergilerinde, akademik yay\u0131nlarda, romanlarda ve sanat eserlerinde dile getirdikleri esprili ve tavizsiz ataerkillik ele\u015ftirisi g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda dinlenmelerine izin verilmedi.<\/p>\n\n\n\n Feminizmin \u00d6l\u00fcmc\u00fcl G\u00fcnahlar\u0131<\/em> Slavenka Drakuli\u0107’in tan\u0131nd\u0131\u011f\u0131 en \u00f6nemli fikirleri i\u00e7eriyor: ataerkillik ele\u015ftirisinin yan\u0131 s\u0131ra cinsiyet\u00e7ili\u011fe, ikiy\u00fczl\u00fcl\u00fc\u011fe, kad\u0131na y\u00f6nelik \u015fiddete ve cehalete kar\u015f\u0131 cesur ve affetmez duru\u015fu. Denemeleri ilk yay\u0131nland\u0131klar\u0131 d\u00f6nemde oldu\u011fu gibi bug\u00fcn de g\u00fcncelli\u011fini korumaktad\u0131r, bu nedenle ilk kitab\u0131n\u0131n ge\u00e7en y\u0131l Fraktura Yay\u0131nevi taraf\u0131ndan geni\u015fletilmi\u015f H\u0131rvat\u00e7a bask\u0131s\u0131yla yeniden yay\u0131nlanmas\u0131 \u00f6zellikle yerinde olmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n Drakuli\u0107 i\u00e7in feminist yaz\u0131n\u0131n sundu\u011fu olanaklar, feminist grup ‘Kad\u0131n ve Toplum’un4 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na ba\u015flamas\u0131yla dramatik bir \u015fekilde geni\u015fledi. Bu, Yugoslavya’da feminist muhalefet ve ele\u015ftirinin \u00f6rg\u00fctl\u00fc bir bi\u00e7imini ortaya \u00e7\u0131kard\u0131. Feminizm hakk\u0131ndaki ilk feminist<\/em> makaleler 1972 gibi erken bir tarihte ortaya \u00e7\u0131kt\u0131 ve feminist hareket 1978’de Belgrad’da d\u00fczenlenen ‘Drug-ca \u017eena \/ Yolda\u015fs\u0131z Kad\u0131n’ ba\u015fl\u0131kl\u0131 konferansla Yugoslavya’da geri d\u00f6n\u00fclmez bir \u015fekilde istikrarl\u0131 bir varl\u0131k kazand\u0131: Kad\u0131n Sorunu – Yeni Bir Yakla\u015f\u0131m m\u0131? “5<\/p>\n\n\n\n Bu etkinlikten sonra ma\u00e7o erkeklerden ya da kat\u0131 parti temsilcilerinden (erkek ya da kad\u0131n) gelen hi\u00e7bir ele\u015ftiri feminizmi kamusal alandan silemezdi. Yerel feministler i\u00e7in bu cesaretlendirme ve g\u00fcvence anlam\u0131na geliyordu: konferanstan sonra seslerini duyurabileceklerini hissettiler. Gruptaki kad\u0131nlar birbirleriyle konu\u015fmak ve kendi hayatlar\u0131n\u0131 yeniden d\u00fc\u015f\u00fcnmek i\u00e7in daha fazla yol buldular<\/p>.\n\n\n\n Yak\u0131ndan ve uzaktan feministler, aralar\u0131nda Slavenka Drakuli\u0107’in de bulundu\u011fu kad\u0131n haklar\u0131 ve kad\u0131nlar\u0131n ya\u015famlar\u0131 hakk\u0131nda konu\u015fmak i\u00e7in Belgrad’a geldiler. K\u0131sa bir s\u00fcre sonra Zagreb’de Sosyoloji Derne\u011fi’nin feminist b\u00f6l\u00fcm\u00fc6 kuruldu. Drakuli\u0107 grubun \u00f6nemli bir \u00fcyesiydi ve feminizmi di\u011fer pek \u00e7ok ki\u015fi i\u00e7in ilham kayna\u011f\u0131 oldu<\/p>.\n\n\n\n Drakuli\u0107 ve feminist arkada\u015flar\u0131n\u0131n feminizmi b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde ki\u015fisel olan\u0131n politik olmas\u0131yla ilgiliydi. Drakuli\u0107’in Feminizmin \u00d6l\u00fcmc\u00fcl G\u00fcnahlar\u0131<\/em> adl\u0131 kitab\u0131nda toplanan denemelerinin sonunda yer alan ‘Biyografi Yerine’7 adl\u0131 k\u0131sa metin, ki\u015fisel olan\u0131n, g\u00fcndelik olan\u0131n, ev i\u00e7i olan\u0131n politik oldu\u011funa dair bir ifadedir – esasen, bug\u00fcn bak\u0131m eme\u011fi ve \u00fccretsiz emek dedi\u011fimiz \u015feyle ilgilidir.<\/p> \n\n\n\n Drakuli\u0107 \u015f\u00f6yle yaz\u0131yor:<\/p>\n\n\n\n E\u015fim ve arkada\u015flar\u0131m\u0131z okurken ve devrimci hedefler pe\u015finde ko\u015farken, ben bir \u00e7ocuk yeti\u015ftiriyordum’8<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n Bu, \u00f6zellikle 1968 sonras\u0131 d\u00f6nemde, d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131ndaki ilerici siyasi gruplarda yer alan kad\u0131nlar taraf\u0131ndan payla\u015f\u0131lan g\u00fcndelik bir deneyimdi. Devrim, e\u015fitlik, insan haklar\u0131 gibi fikirler yeni anlamlar ve yeni \u00f6nemler kazan\u0131yordu<\/p>.\n\n\n\n Daha adil bir toplum i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir vaat vard\u0131, ancak erkek devrimciler kirli \u00e7ama\u015f\u0131rlarla kimin ilgilenece\u011fi gibi baz\u0131 yak\u0131c\u0131 konular\u0131 rahatl\u0131kla unuttular. Sosyalist Yugoslavya’da ya da sosyalist blo\u011fun herhangi bir yerinde, bu \u00fclkelerde kad\u0131nlar\u0131n \u00f6zg\u00fcrle\u015fmesinin m\u00fcjdelenen ba\u015far\u0131s\u0131na ra\u011fmen durum farkl\u0131 de\u011fildi<\/p>.\n\n\n\n Anneleri \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda s\u0131k s\u0131k partizan ordusunda sava\u015fm\u0131\u015f olan yeni nesil kad\u0131nlar, geleneksel toplumsal cinsiyet rollerinin sadece ebeveynleri taraf\u0131ndan de\u011fil, kendi nesilleri taraf\u0131ndan da yeniden canland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131na tan\u0131k oldular. Cinsiyet\u00e7ilik, kad\u0131na y\u00f6nelik \u015fiddet, ev i\u015flerinin e\u015fitsiz da\u011f\u0131l\u0131m\u0131, kad\u0131nlar\u0131n siyasette zay\u0131f temsili, i\u015fyerindeki \u00f6nyarg\u0131lar, yeni sosyalist yasalar y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girdikten sonra bile devam etti<\/p>.\n\n\n\n Yeni Yugoslav feministlerin, sosyalist devlet kad\u0131n \u00f6zg\u00fcrle\u015fmesi projesinin eksikliklerine ve bu rejimlerdeki \u00e7e\u015fitli kar\u015f\u0131 k\u00fclt\u00fcr ve muhalif gruplar\u0131n ma\u00e7olu\u011funa i\u015faret ettiklerinde, kom\u00fcnist Do\u011fu Orta Avrupa’daki t\u00fcm kad\u0131nlar ad\u0131na konu\u015ftuklar\u0131n\u0131 rahatl\u0131kla s\u00f6yleyebiliriz<\/p>.\n\n\n\n Feminizmin \u00d6l\u00fcmc\u00fcl G\u00fcnahlar\u0131<\/em> ndaki denemeler ayn\u0131 zamanda o d\u00f6nemde Yugoslavya’daki feminizmin hikayesini de anlat\u0131yor. \u0130lk ‘mutfak masas\u0131’ tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n ard\u0131ndan, ‘Drug-ca \u017eena Drug-ca \u017eena’ konferans\u0131n\u0131, yeni kurulan feminist grup ‘Kad\u0131n ve Toplum’9 taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen bir\u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck etkinlik ve bir dizi yay\u0131n takip etti. Slavenka Drakuli\u0107’in yaz\u0131lar\u0131 bu yeni, canl\u0131 feminist ortam\u0131n \u00f6nemli bir par\u00e7as\u0131yd\u0131.”<\/p>\n\n\n\n Daha geni\u015f bir kitleye ula\u015fmak hayati bir ad\u0131md\u0131 ve bunun \u00f6ncesinde daha fazla akademik yay\u0131n yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Ancak feminist akademik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n rol\u00fcn\u00fc k\u00fc\u00e7\u00fcmsememeliyiz. Daha dar bir kitleye hitap ediyordu ama g\u00fcndemindeki konular \u00f6nemliydi. Sosyoloji ve sosyal teoride kad\u0131nlar\u0131n ya\u015famlar\u0131n\u0131n ger\u00e7eklerine dair feminist ara\u015ft\u0131rmalar10; eski Yugoslavya’da kad\u0131n tarihini ve feminizmin \u00f6yk\u00fcs\u00fcn\u00fc yeniden canland\u0131rma giri\u015fimleri11; feminist felsefeye b\u00fcy\u00fcleyici yakla\u015f\u0131mlar12 ve sanatsal ve edebi kanonu yeniden yorumlamaya y\u00f6nelik etkileyici \u00e7abalar vard\u0131.13<\/p>\n\n\n\n Feminist bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na sahip sanat ve edebiyat eserleri Irena Vrkljan, Sanja Ivekovi\u0107, Dubravka Ugre\u0161i\u0107 – birka\u00e7 isimden bahsetmek gerekirse – ve bu makale i\u00e7in en alakal\u0131 olan\u0131 Drakuli\u0107’in kendisi taraf\u0131ndan yarat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130lk iki roman\u0131, Korkunun Hologramlar\u013114<\/em> (1987) ve Mermer Deri<\/em>15 (1988) kad\u0131nlar\u0131n bask\u0131 ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck deneyimlerini inceliyordu. Feminizm ayn\u0131 zamanda daha da b\u00fcy\u00fck bir arenaya giriyordu: pop\u00fcler bas\u0131nda kendine yer buluyordu, bu elbette feminizme kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kanlar i\u00e7in can s\u0131k\u0131c\u0131, ancak hayatlar\u0131 de\u011fi\u015fen kad\u0131nlar i\u00e7in \u00e7\u0131\u011f\u0131r a\u00e7\u0131c\u0131yd\u0131.<\/p>\n\n\n\n \n
\n
Kad\u0131nlar\u0131 ciddiye almak<\/h2>\n\n\n\n
\n
![\"\"](\"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/karamans.jpeg\")
Cad\u0131 davas\u0131<\/h4>\n\n\n\n
Parti \u00e7izgisiyle \u00e7at\u0131\u015fmak<\/h4>\n\n\n\n
Tarih yazmak<\/h4>\n\n\n\n
\n
\n
Kad\u0131nlar\u0131 ciddiye almak<\/h2>\n\n\n\n
\n
![\"\"](\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Karaman%27s_House.jpg\")
Cad\u0131 davas\u0131<\/h4>\n\n\n\n
Yer a\u00e7mak<\/h4>\n\n\n\n
\u00c7ocuk yeti\u015ftirmek ve cehennemi y\u00fckseltmek<\/h2>\n\n\n\n
\n
Feminizmi sat\u0131yor ama satmay\u0131 reddediyor<\/h2>\n\n\n\n
Parti \u00e7izgisiyle \u00e7at\u0131\u015fmak<\/h4>\n\n\n\n
Tarih yazmak<\/h4>\n\n\n\n
\n
\n
Kad\u0131nlar\u0131 ciddiye almak<\/h2>\n\n\n\n
\n
Cad\u0131 davas\u0131<\/h4>\n\n\n\n
Slavenka Drakuli\u0107 Yugoslavya’da kad\u0131n sorunlar\u0131na nas\u0131l yer a\u00e7t\u0131<\/h3>\n\n\n\n
\n
Yer a\u00e7mak<\/h4>\n\n\n\n
\u00c7ocuk yeti\u015ftirmek ve cehennemi y\u00fckseltmek<\/h2>\n\n\n\n
\n
Feminizmi sat\u0131yor ama satmay\u0131 reddediyor<\/h2>\n\n\n\n
Parti \u00e7izgisiyle \u00e7at\u0131\u015fmak<\/h4>\n\n\n\n
Tarih yazmak<\/h4>\n\n\n\n
\n
\n
Kad\u0131nlar\u0131 ciddiye almak<\/h2>\n\n\n\n
\n
Cad\u0131 davas\u0131<\/h4>\n\n\n\n
Slavenka Drakuli\u0107 Yugoslavya’da kad\u0131n sorunlar\u0131na nas\u0131l yer a\u00e7t\u0131<\/h3>\n\n\n\n
\n
Yer a\u00e7mak<\/h4>\n\n\n\n
\u00c7ocuk yeti\u015ftirmek ve cehennemi y\u00fckseltmek<\/h2>\n\n\n\n
\n
Feminizmi sat\u0131yor ama satmay\u0131 reddediyor<\/h2>\n\n\n\n