{"id":36689,"date":"2024-02-07T14:05:24","date_gmt":"2024-02-07T13:05:24","guid":{"rendered":"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/?post_type=article&p=36689"},"modified":"2024-09-06T16:40:05","modified_gmt":"2024-09-06T14:40:05","slug":"gulumsemeyle-femi%cc%87ni%cc%87zm","status":"publish","type":"article","link":"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/tr\/article\/gulumsemeyle-femi%cc%87ni%cc%87zm\/","title":{"rendered":"G\u00fcl\u00fcmseyerek feminizm"},"content":{"rendered":"\n

Bosna-Hersek’in birle\u015fik bir vizyonunu desteklemede \u00f6nemli bir rol oynayan feminist ses Nada Ler Sofroni\u0107’in an\u0131s\u0131na, t\u00fcm Yugoslavya ve \u00f6tesiyle ilgilenen bir entelekt\u00fcel olarak de\u011ferli deneyimlerinden yararlanarak.<\/p>\n\n\n\n

Biliyorum \u017dute dunje<\/em> bunlardan biriydi, ama di\u011fer \u015fark\u0131lar haf\u0131zamdan silinip gitti ve geriye sadece bir s\u0131cakl\u0131k ve melankoli hissi kald\u0131. Nada Ler’in g\u00fczel, duygulu bir sesi vard\u0131 ve 1999 Ekim’inde Budape\u015fte’de bir restoranda o gece feminist dugarice<\/em> arkada\u015f\u0131n\u0131n istedi\u011fi geleneksel Bo\u015fnak sevdalinke<\/em> yi s\u00f6ylemek i\u00e7in m\u00fckemmeldi. Nada, Yugoslavya’n\u0131n ard\u0131l devletlerinden gelen bir grup feministin bir par\u00e7as\u0131 olarak oradayd\u0131; bu feministlerin \u00e7o\u011fu 1978’de Belgrad’da d\u00fczenlenen \u00f6nemli uluslararas\u0131 feminist konferansta onunla birlikteydi.<\/p>\n\n\n\n

Sri Lanka ve eski Yugoslavya’dan akademisyen ve aktivistlerle Kanada York \u00dcniversitesi ve di\u011fer kurumlardan akademisyenleri bir araya getiren \u00c7at\u0131\u015fma B\u00f6lgelerinde Kad\u0131nlar A\u011f\u0131’n\u0131n bir toplant\u0131s\u0131 i\u00e7in toplanm\u0131\u015ft\u0131k ve hepsi de feministlerin silahl\u0131 \u00e7at\u0131\u015fma ve sonras\u0131n\u0131 ele\u015ftirme ve bunlarla ilgilenmedeki rol\u00fcyle ilgileniyordu.1<\/a> Toplant\u0131, daha \u00f6nce Sri Lanka’da yap\u0131lan bir toplant\u0131n\u0131n ard\u0131ndan 1999 yaz\u0131nda Saraybosna’da planlanm\u0131\u015ft\u0131, ancak o bahar NATO’nun S\u0131rbistan’\u0131 bombalamas\u0131 nedeniyle Budape\u015fte’ye ta\u015f\u0131nm\u0131\u015ft\u0131. O s\u0131rada Bosna’da ya\u015f\u0131yordum ve sava\u015f sonras\u0131 kad\u0131n aktivizmi ve milliyet\u00e7ilik \u00fczerine doktora tezimi y\u00fcr\u00fct\u00fcyordum. Belgrad, Zagreb ve eski Yugoslavya’n\u0131n ba\u015fka yerlerinden gelenler Nada ve g\u00fczel sesli bir ba\u015fka Bosnal\u0131 feminist olan Du\u0161ka Andri\u0107’e \u015fark\u0131lar\u0131nda kat\u0131ld\u0131klar\u0131nda, duygusal a\u011f\u0131t daha da a\u011f\u0131rla\u015ft\u0131 – sava\u015f\u0131n kay\u0131plar\u0131n\u0131n ve bir zamanlar payla\u015ft\u0131klar\u0131 devletin y\u0131k\u0131m\u0131n\u0131n yas\u0131n\u0131 tuttular.”<\/p>\n\n\n\n

Nada’n\u0131n Bosna-Hersek’in ya da BH’nin sava\u015f \u00f6ncesi ge\u00e7mi\u015fini feminist terimlerle d\u00fc\u015f\u00fcnmesi, vurgulad\u0131\u011f\u0131 gibi BH’yi tek ba\u015f\u0131na ele almak mant\u0131kl\u0131 olmasa da kilit \u00f6nem ta\u015f\u0131yordu. Hepsi tek bir \u00fclkeydi. Yugoslavya \u015fehirlerinde, \u0130talya’da ve \u00f6tesinde entelekt\u00fcel a\u00e7\u0131dan heyecan verici \u00e7evrelerde dola\u015fm\u0131\u015ft\u0131; Yugoslavya onun g\u00f6\u00e7ebe ruhu i\u00e7in \u00e7ok k\u0131s\u0131tlay\u0131c\u0131yd\u0131 – tijesno<\/em> – demi\u015fti. Ara\u015ft\u0131rmam\u0131n ba\u015flar\u0131nda, birka\u00e7 ki\u015fi bana onun sava\u015ftan \u00f6nce Bosna’daki tek feminist oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015fti<\/p>.\n\n\n\n

Onunla ilk tan\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131mda, Budape\u015fte’deki CEU’da (o zamanlar bilmedi\u011fim gelecekteki kurumum) Toplumsal Cinsiyet \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131 dersi vermekten yeni d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fc ve Soros Vakf\u0131 i\u00e7in toplumsal cinsiyet programlar\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmaya yeni ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Ara\u015ft\u0131rmam\u0131 insanlar\u0131n anlayaca\u011f\u0131 \u015fekilde a\u00e7\u0131klamakta zorland\u0131ktan sonra, Nada ile konu\u015fmak b\u00fcy\u00fck bir rahatlama sa\u011flad\u0131. \u00dczerinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m akademik ele\u015ftirileri biliyordu ve toplumsal cinsiyet ile ulus aras\u0131ndaki ili\u015fkiye dair sorular\u0131m\u0131n nereden geldi\u011fini, neden \u00f6nemli olduklar\u0131n\u0131, risklerin neler oldu\u011funu hemen anlad\u0131. Sava\u015ftan \u00f6nce Saraybosna’da feminist bir akademisyen olman\u0131n onun i\u00e7in nas\u0131l bir \u015fey oldu\u011funu anlamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m uzun ve hareketli sohbetlerimiz oldu. Ayr\u0131ca, konu\u015ftu\u011fum di\u011fer kad\u0131n aktivistlerin s\u00f6yledikleri hakk\u0131nda bana r\u00f6portaj benzeri sorular sorarak bitmek bilmeyen merak\u0131n\u0131 ve enerjisini sergiledi.”<\/p>\n\n\n\n

Sava\u015f s\u0131ras\u0131nda Saraybosna’dan ka\u00e7t\u0131\u011f\u0131nda \u00fcniversitedeki pozisyonunu kaybeden Nada, 1990’lar\u0131n sonu ve 2000’lerde kendini \u00e7e\u015fitli STK savunuculuk \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na verdi ve sonunda Yugoslav d\u00f6nemi feminist kolektif \u017dene i dru\u0161tvo<\/em>  (kad\u0131nlar ve toplum) ad\u0131n\u0131 verdi\u011fi kendi STK’s\u0131n\u0131 kurdu. Sosyalist d\u00f6nemde y\u0131llarca yazarak ve \u00f6\u011freterek geli\u015ftirdi\u011fi, ancak yeni ko\u015fullara ve s\u00f6zc\u00fck da\u011farc\u0131\u011f\u0131na uyarlad\u0131\u011f\u0131 net ve ikna edici iktidar ele\u015ftirileriyle bir\u00e7ok aktivist toplant\u0131ya hitap etti. Antropolojiden ve toplumsal cinsiyetin, kapitalizmin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131ndan ve proletaryan\u0131n varl\u0131\u011f\u0131ndan \u00e7ok \u00f6nce, insan toplumundaki g\u00fc\u00e7 payla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n ilk temeli oldu\u011fu g\u00f6zleminden yola \u00e7\u0131kmay\u0131 severdi. \u0130ktidar onun i\u00e7in her zaman merkezi bir \u00f6neme sahipti: feminizmin ‘\u00fczerinde iktidar\u0131’ de\u011fil, g\u00fc\u00e7 farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131n azalt\u0131lmas\u0131n\u0131 savundu\u011funu vurgulamaya \u00f6zen g\u00f6sterirdi.<\/p>

\n\n\n\n

Kad\u0131n aktivistler Yugoslav feminizminin sava\u015ftan \u00f6nce BH’de pek bilinmedi\u011fini a\u00e7\u0131k\u00e7a ifade ettiler. Baz\u0131 ya\u015fl\u0131 kad\u0131nlar Nada’n\u0131n yaz\u0131lar\u0131 da dahil olmak \u00fczere medyadaki feminist makaleleri okumu\u015ftu, ancak aktivizm Belgrad, Zagreb veya Ljubljana’da \u00e7ok uzaklarda ger\u00e7ekle\u015fmi\u015fti. Nada, ders verdi\u011fi \u00f6\u011frencilerin geni\u015f ve ele\u015ftirel d\u00fc\u015f\u00fcnmeyi \u00f6\u011frenmi\u015f olmalar\u0131ndan gurur duyuyordu, ancak derslerini \u00f6zellikle feminist yakla\u015f\u0131mlara y\u00f6nlendirememi\u015fti. Bu nedenle 2006’da Pitchwise festivaline kat\u0131lan bir grup gen\u00e7 feministin 1978’deki \u00fcnl\u00fc Drug-ca<\/em> toplant\u0131s\u0131n\u0131 yeniden g\u00f6zden ge\u00e7irmek \u00fczere bir panel d\u00fczenlemesi \u00f6nemliydi. Nada elbette panelin en \u00f6nemli orijinal kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131ndan biriydi (Dunja Bla\u017eevi\u0107 ve Vesna Pusi\u0107 ile birlikte). Etkinlikle ilgili sergiyi s\u00fcsleyen o g\u00fcnlerden kalma siyah-beyaz foto\u011fraf\u0131yla g\u00f6zle g\u00f6r\u00fcl\u00fcr bir \u015fekilde gurur duyuyordu. Foto\u011frafta elbette daha gen\u00e7ti, ancak ba\u015f\u0131n\u0131n e\u011fimi ve zeki g\u00fcl\u00fcmsemesi ayn\u0131yd\u0131<\/p>.\n\n\n\n

G\u00fcl\u00fcmsemesiyle tan\u0131n\u0131rd\u0131 ve sava\u015ftan \u00f6nce baz\u0131 Parti yolda\u015flar\u0131n\u0131n onun duru\u015funu nas\u0131l ‘g\u00fcl\u00fcmsemeyle feminizm’ olarak adland\u0131rd\u0131klar\u0131n\u0131 anlat\u0131rken yine g\u00fcl\u00fcmsedi. Her zaman akademik bir dil kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131, Yugoslav toplumunu Marksizm i\u00e7inden ele\u015ftirdi\u011fini ve b\u00f6ylece muhtemelen \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na devam etmesine izin verdi\u011fini anlatt\u0131. Yine de yetkililere \u015f\u00fcpheyle yakla\u015f\u0131yordu. \u00d6zellikle de Saraybosna’daki Skenderija<\/em> kompleksinde birlikte kahve i\u00e7erken ya\u015fl\u0131 bir adamla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131ktan sonra, Parti yolda\u015flar\u0131yla ba\u015fa \u00e7\u0131kmak i\u00e7in kurnaz ve anlay\u0131\u015fl\u0131 bir yolu oldu\u011fu hissine kap\u0131ld\u0131m. Nada’ya ‘hala g\u00fczel’ oldu\u011funu s\u00f6ylemek i\u00e7in masam\u0131z\u0131n \u00f6n\u00fcnden ge\u00e7ti ve ona eski sevgilisi (ljubavnica<\/em>) diye hitap etti. G\u00fcl\u00fcmseyerek onu d\u00fczeltti: ‘a\u015fk’ (ljubav<\/em>). “Evet,” dedi, “sadece r\u00fcyalar\u0131mdayd\u0131. O gittikten sonra Nada bana bir keresinde, 1980’lerin ba\u015f\u0131nda gergin bir siyasi d\u00f6nemde i\u00e7 polis taraf\u0131ndan bu feminizmin tehlikeli bir \u015fey olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmek i\u00e7in nas\u0131l g\u00f6nderildi\u011fini e\u011flenerek anlatt\u0131. Nada onu hala sad\u0131k bir Marksist oldu\u011funa ikna etmi\u015fti ama Nada da ona a\u015f\u0131k olmu\u015fa benziyordu ve birka\u00e7 kez ona \u00e7i\u00e7ek getirmi\u015fti<\/p>.\n\n\n\n

Bu adama haddini bildirirken bir yandan da ona hayranl\u0131k duymaya devam eden nazl\u0131 ve cilveli tavr\u0131, kendisinin ve di\u011fer Yugoslav feministlerin Drug-ca<\/em><\/em> s\u0131ras\u0131nda Bat\u0131l\u0131 feministlerle nas\u0131l kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131na dair \u00e7izdi\u011fi resme \u00e7ok uyuyordu. Hat\u0131rlayamayacak kadar k\u00fc\u00e7\u00fck oldu\u011fumu d\u00fc\u015f\u00fcnerek, koltuk altlar\u0131 k\u0131ll\u0131, sa\u00e7lar\u0131 taranmam\u0131\u015f ve s\u00fctyensiz gelen yabanc\u0131 feministlerin hippi, do\u011fal tarzlar\u0131n\u0131 canl\u0131 ayr\u0131nt\u0131larla anlatt\u0131. Bu Yugoslav kad\u0131nlar i\u00e7in yeterince \u015fok ediciydi ama en rahats\u0131z edici olan\u0131 yabanc\u0131lar\u0131n tamamen kad\u0131nlardan olu\u015fan mek\u00e2nlar konusundaki \u0131srarlar\u0131yd\u0131. Nada ve yolda\u015flar\u0131 erkekleri d\u0131\u015flamak istemiyordu. Birka\u00e7 iyi m\u00fcttefikleri vard\u0131 ve erkekler olmadan feminist bir toplum yaratma vizyonlar\u0131 yoktu. (Lezbiyenlerin veya gruptaki di\u011fer ki\u015filerin nas\u0131l hissetti\u011finden bahsetmedi ve feministler aras\u0131ndaki baz\u0131 klasik b\u00f6l\u00fcnmelerin ana hatlar\u0131n\u0131 hissettim, ancak bu onun anlat\u0131s\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 de\u011fildi)<\/p>.\n\n\n\n

Sava\u015f sonras\u0131 Saraybosna pek \u00e7ok a\u00e7\u0131dan Nada’ya g\u00f6re de\u011fildi. Etnik-ulusal ba\u011fl\u0131l\u0131klar\u0131n ve kimlik i\u015faretlerinin yeni beklentileri alt\u0131nda ezildi, \u00f6zellikle de bask\u0131n gruplardan hi\u00e7birine uymayan Yahudi k\u00f6kenli bir ateist olarak. Kad\u0131n ve Toplum \u00f6rg\u00fct\u00fc ba\u011f\u0131\u015f\u00e7\u0131 oyununa uzun s\u00fcre dayanamad\u0131 ve emekli olaca\u011f\u0131 H\u0131rvatistan k\u0131y\u0131lar\u0131nda daha fazla zaman ge\u00e7irmeye ba\u015flad\u0131. Nada’n\u0131n hikayelerini dinleme ve kendini kabul ettirdi\u011fi d\u00f6nemle taban tabana z\u0131t bir d\u00f6nemde onunla tart\u0131\u015fmalara kat\u0131lma \u015fans\u0131na sahip oldu\u011fum i\u00e7in kendimi \u015fansl\u0131 hissediyorum. Ele\u015ftirileri her zaman akademik, feminist ve Marksist ele\u015ftirel duyarl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131kard\u0131 ve bunlara her zaman s\u0131cak ve nazik bir ruhun o kocaman g\u00fcl\u00fcmsemesi e\u015flik etti.”<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

1<\/a> Bu a\u011fdan yay\u0131nlanan ciltlere bak\u0131n\u0131z: W. Giles, M. de Alwis, E. Klein, N. Silva ve M. Korac, eds. Feminists under fire: Exchanges across war zones<\/em>, Between the lines, 2003; W. Giles ve J. Hyndman, eds. Sites of violence: Gender and conflict zones<\/em>, Univ of California Press, 2004.<\/code><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bosna-Hersek’in birle\u015fik bir vizyonunu desteklemede \u00f6nemli bir rol oynayan feminist ses Nada Ler Sofroni\u0107’in an\u0131s\u0131na, t\u00fcm Yugoslavya ve \u00f6tesiyle angajman\u0131 olan bir entelekt\u00fcel olarak de\u011ferli deneyimlerinden yararlanarak.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":36523,"parent":0,"template":"","tags":[],"displeu_category":[],"class_list":["post-36689","article","type-article","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/article\/36689","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/article"}],"about":[{"href":"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/article"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/36523"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=36689"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=36689"},{"taxonomy":"displeu_category","embeddable":true,"href":"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/displeu_category?post=36689"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}