Alexander Lukashenko’nun liderli\u011fi alt\u0131nda kald\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece Belarus AB’den geri d\u00f6n\u00fclmez bir \u015fekilde uzak kalmaya devam edecektir. Blok otokratik y\u00f6netimini sa\u011flamla\u015ft\u0131ran 8 A\u011fustos 2020’deki tart\u0131\u015fmal\u0131 se\u00e7imin ard\u0131ndan Lukashenko’nun ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n me\u015fruiyetini kabul etmeyi reddetti<\/a> ler. Bunu takip eden ve iktidar\u0131na itiraz eden yayg\u0131n protestolara ra\u011fmen, Lukashenko sa\u011flam bir \u015fekilde yerle\u015fmeye devam ediyor ve rejimini korumak i\u00e7in gerekli olan her t\u00fcrl\u00fc bask\u0131 arac\u0131n\u0131<\/a> kullanmaya istekli oldu\u011funu g\u00f6sterdi.<\/p>\n\n\n\n Rusya’n\u0131n Ukrayna’y\u0131 k\u0131smen Belarus topraklar\u0131ndan i\u015fgal etmesinden bu yana, Belarus’un yapt\u0131r\u0131mlardan etkilenen ekonomisi giderek daha fazla Rusya’ya ba\u011f\u0131ml\u0131 hale geldi. Belarus resmi olarak Ukrayna’daki sava\u015f\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kalmaya devam etse de, Lukashenko Rusya’n\u0131n Belarus topraklar\u0131n\u0131 askeri \u00fcs ve silahl\u0131 kuvvetleri i\u00e7in toplanma alan\u0131 olarak kullanmas\u0131na izin veriyor. 2021’de Kremlin’den s\u0131zd\u0131r\u0131lan bir belge<\/a> 2030’a kadar Belarus’un Rusya Federasyonu’na ilhak\u0131 i\u00e7in somut planlar g\u00f6sterdi. B\u00f6yle bir birlik mevcut d\u00fczenlemeleri resmile\u015ftirecek ancak Rusya’n\u0131n Belarus toplumunun uyumunu sa\u011flamak i\u00e7in ek maliyetlere katlanmas\u0131n\u0131 gerektirecektir. Bununla birlikte Moskova, taktik n\u00fckleer silahlar\u0131n\u0131 Belarus topraklar\u0131na \u00e7oktan nakletmi\u015f durumda<\/p>.\n\n\n\n Belarus’un Litvanya, Letonya ve Polonya ile olan s\u0131n\u0131rlar\u0131nda d\u00fczensizlik yaratmak i\u00e7in m\u00fcltecileri silah olarak kullanmas\u0131, \u00fclkenin kom\u015fular\u0131yla olan ili\u015fkilerine daha da zarar verdi. Belarus \u00fczerinden AB s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 ge\u00e7meye \u00e7al\u0131\u015fan g\u00f6\u00e7menler, AB’nin 2024 y\u0131l\u0131nda daha kat\u0131 s\u0131\u011f\u0131nma ve g\u00f6\u00e7 kurallar\u0131n\u0131 kabul etmesinden bu yana s\u0131\u011f\u0131nacak yer bulmakta daha da zorlanacaklar. Letonya ve Litvanya 2023 y\u0131l\u0131nda kendi yasalar\u0131n\u0131<\/a> ge\u00e7irerek Belarus ile olan s\u0131n\u0131rlar\u0131nda m\u00fcltecileri geri itmeye y\u00f6nelik s\u00fcregelen bir uygulamay\u0131 resmile\u015ftirdi. \u0130nsan haklar\u0131 \u00f6rg\u00fct\u00fc S\u0131n\u0131r Tan\u0131mayan Doktorlar<\/a>‘a g\u00f6re, Letonya, Litvanya ve Polonya’ya ula\u015fmay\u0131 ba\u015faran insanlar\u0131n \u00e7o\u011fu, s\u0131n\u0131r yetkilileri taraf\u0131ndan s\u0131kl\u0131kla \u015fiddet kullan\u0131larak Belarus topraklar\u0131na geri g\u00f6nderilmeye zorlan\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n Baz\u0131 AB \u00fcyesi \u00fclkelerdeki siyasi e\u011filimler, Macaristan Ba\u015fbakan\u0131 Viktor Orban gibi Rusya dostu liderleri Ukrayna kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131nda daha az izole b\u0131rak\u0131yor gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Fransa, Almanya, Bel\u00e7ika, Hollanda, Slovakya ve Romanya’da a\u015f\u0131r\u0131 sa\u011fc\u0131 partiler anketlerde y\u00fckseliyor ve Haziran 2024 se\u00e7imlerinden sonra Avrupa Parlamentosu’nda ve ulusal d\u00fczeyde Ukrayna kar\u015f\u0131t\u0131 duru\u015fu g\u00fc\u00e7lendirebilir.<\/p> \n\n\n\n AB’nin do\u011fu kom\u015fuluk b\u00f6lgesiyle daha fazla dayan\u0131\u015fma i\u00e7in potansiyel olarak daha d\u00fc\u015fmanca olan bu ortamda, G\u00fcrcistan’\u0131n siyasi olarak Rusya ile daha uyumlu hale gelmesi veya Moldova’da AB kar\u015f\u0131t\u0131 bir h\u00fck\u00fcmet gibi aday \u00fclkelerdeki herhangi bir Avrupa kar\u015f\u0131t\u0131 aksakl\u0131k, geni\u015fleme \u015f\u00fcphecili\u011fini k\u00f6r\u00fckleyecektir. AB geni\u015flemesi ve g\u00fcvenlik aras\u0131ndaki g\u00fc\u00e7l\u00fc ba\u011f g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, bu sonu\u00e7 AB’nin Rusya’ya kar\u015f\u0131 g\u00fc\u00e7 projeksiyonu i\u00e7in zararl\u0131 olacak ve jeopolitik hedeflerini s\u0131n\u0131rlayacakt\u0131r.<\/p> \n\n\n\n Azerbaycan, g\u00f6revdeki cumhurba\u015fkan\u0131 \u0130lham Aliyev’in 7 \u015eubat 2024’te oylar\u0131n y\u00fczde 92’sinden fazlas\u0131n\u0131 alarak be\u015finci d\u00f6nemini kazanmas\u0131yla otokrasi stat\u00fcs\u00fcn\u00fc daha da peki\u015ftirdi<\/a>. Aliyev, Kas\u0131m 2023’te Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f b\u00f6lgesini ba\u015far\u0131yla ele ge\u00e7irmesinin ard\u0131ndan erken se\u00e7im \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131nda bulunmu\u015ftu<\/p>.\n\n\n\n O zamandan bu yana Aliyev, aralar\u0131nda Afganistan’daki Taliban h\u00fck\u00fcmetinin<\/a> de bulundu\u011fu Orta Do\u011fu ve Orta Asya \u00fclkeleriyle ili\u015fkilerini geli\u015ftirmeye devam etti. Aliyev’in \u00f6nceli\u011fi Ermenistan’\u0131n Syunik b\u00f6lgesini ikiye b\u00f6lerek Azerbaycan’\u0131 bat\u0131daki Nah\u00e7\u0131van eksklav\u0131na ba\u011flayacak g\u00fcmr\u00fcks\u00fcz bir ge\u00e7i\u015f yolu olan Zangezur koridorunu<\/a> kurmak. Aliyev Ermenistan’a<\/a> kendisini bu hedefe yakla\u015ft\u0131racak d\u00f6rt k\u00f6y\u00fcn imtiyaz\u0131n\u0131 kabul etmesi i\u00e7in bask\u0131 yap\u0131yor. Azeri h\u00fck\u00fcmeti,T\u00fcrkiye ile Zangezur koridorunun in\u015fas\u0131n\u0131 kabul etti<\/a> ki bu h\u0131zl\u0131 ba\u015far\u0131 i\u00e7in gerekli bir ko\u015fuldur.<\/p>\n\n\n\n Artan otokratikle\u015fmesine ve 2022’den bu yana Rusya ile yenilenen ili\u015fkilerine<\/a> ra\u011fmen AB, \u00f6zellikle petrol ve gaz rezervleri ve Rusya ile \u00c7in aras\u0131ndaki stratejik konumu nedeniyle Azerbaycan ile yak\u0131n ba\u011flar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor. AB, Rusya’ya olan ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 azaltmak i\u00e7in Azerbaycan’dan gaz sat\u0131n al\u0131yor. Ayn\u0131 zamanda Azerbaycan, Bak\u00fc’n\u00fcn kendi i\u00e7 talebini kar\u015f\u0131lamas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak bir anla\u015fma kapsam\u0131nda Rusya’dan gaz ithal etmeye ba\u015flad\u0131<\/p>.\n\n\n\n Azerbaycan’\u0131n Avrupa’ya do\u011fal gaz ihracat\u0131<\/a> 2021’den 2023’e kadar istikrarl\u0131 bir \u015fekilde artarak 2021’de 19 milyar metrek\u00fcpe (bcm), 2022’de 22,6 bcm’e ve 2023’te 23,8 bcm’e ula\u015ft\u0131. Bu miktar AB, G\u00fcrcistan, T\u00fcrkiye ve S\u0131rbistan pazarlar\u0131 aras\u0131nda payla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131 <\/a>. Ancak Azerbaycan’\u0131n Bak\u00fc’n\u00fcn kendi i\u00e7 talebini kar\u015f\u0131layabilmesi i\u00e7in Rusya’dan gaz ithal etme anla\u015fmas\u0131, AB’nin Rus gaz\u0131na olan ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n ger\u00e7ekten k\u0131r\u0131l\u0131p k\u0131r\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 sorusunu g\u00fcndeme getiriyor<\/p>.\n\n\n\n Azerbaycan ve Ermenistan aras\u0131nda yeni bir sava\u015f patlak vermesi endi\u015fe kayna\u011f\u0131 olmaya devam ediyor. Ermenistan y\u00f6netimi Azerbaycan’\u0131n taleplerine \u00e7o\u011funlukla olumlu yakla\u015fsa da, bar\u0131\u015f anla\u015fmas\u0131n\u0131n imzalanmas\u0131ndaki baz\u0131 gecikmeler ve Azerbaycan’\u0131n istedi\u011fi daha fazla topraktan feragat etmesi yeni \u00e7at\u0131\u015fmalara yol a\u00e7abilir. AB muhtemelen b\u00f6lgedeki siyasi kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131klara sadece \u0131l\u0131ml\u0131 bir \u015fekilde dahil olmaya devam edecek ve ekonomik ve enerji kayg\u0131lar\u0131na \u00f6ncelik verecektir.<\/p> \n\n\n\n Alexander Lukashenko’nun liderli\u011fi alt\u0131nda kald\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece Belarus AB’den geri d\u00f6n\u00fclmez bir \u015fekilde uzak kalmaya devam edecektir. Blok otokratik y\u00f6netimini sa\u011flamla\u015ft\u0131ran 8 A\u011fustos 2020’deki tart\u0131\u015fmal\u0131 se\u00e7imin ard\u0131ndan Lukashenko’nun ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n me\u015fruiyetini kabul etmeyi reddetti<\/a> ler. Bunu takip eden ve iktidar\u0131na itiraz eden yayg\u0131n protestolara ra\u011fmen, Lukashenko sa\u011flam bir \u015fekilde yerle\u015fmeye devam ediyor ve rejimini korumak i\u00e7in gerekli olan her t\u00fcrl\u00fc bask\u0131 arac\u0131n\u0131<\/a> kullanmaya istekli oldu\u011funu g\u00f6sterdi.<\/p>\n\n\n\n Rusya’n\u0131n Ukrayna’y\u0131 k\u0131smen Belarus topraklar\u0131ndan i\u015fgal etmesinden bu yana, Belarus’un yapt\u0131r\u0131mlardan etkilenen ekonomisi giderek daha fazla Rusya’ya ba\u011f\u0131ml\u0131 hale geldi. Belarus resmi olarak Ukrayna’daki sava\u015f\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kalmaya devam etse de, Lukashenko Rusya’n\u0131n Belarus topraklar\u0131n\u0131 askeri \u00fcs ve silahl\u0131 kuvvetleri i\u00e7in toplanma alan\u0131 olarak kullanmas\u0131na izin veriyor. 2021’de Kremlin’den s\u0131zd\u0131r\u0131lan bir belge<\/a> 2030’a kadar Belarus’un Rusya Federasyonu’na ilhak\u0131 i\u00e7in somut planlar g\u00f6sterdi. B\u00f6yle bir birlik mevcut d\u00fczenlemeleri resmile\u015ftirecek ancak Rusya’n\u0131n Belarus toplumunun uyumunu sa\u011flamak i\u00e7in ek maliyetlere katlanmas\u0131n\u0131 gerektirecektir. Bununla birlikte Moskova, taktik n\u00fckleer silahlar\u0131n\u0131 Belarus topraklar\u0131na \u00e7oktan nakletmi\u015f durumda<\/p>.\n\n\n\n Belarus’un Litvanya, Letonya ve Polonya ile olan s\u0131n\u0131rlar\u0131nda d\u00fczensizlik yaratmak i\u00e7in m\u00fcltecileri silah olarak kullanmas\u0131, \u00fclkenin kom\u015fular\u0131yla olan ili\u015fkilerine daha da zarar verdi. Belarus \u00fczerinden AB s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 ge\u00e7meye \u00e7al\u0131\u015fan g\u00f6\u00e7menler, AB’nin 2024 y\u0131l\u0131nda daha kat\u0131 s\u0131\u011f\u0131nma ve g\u00f6\u00e7 kurallar\u0131n\u0131 kabul etmesinden bu yana s\u0131\u011f\u0131nacak yer bulmakta daha da zorlanacaklar. Letonya ve Litvanya 2023 y\u0131l\u0131nda kendi yasalar\u0131n\u0131<\/a> ge\u00e7irerek Belarus ile olan s\u0131n\u0131rlar\u0131nda m\u00fcltecileri geri itmeye y\u00f6nelik s\u00fcregelen bir uygulamay\u0131 resmile\u015ftirdi. \u0130nsan haklar\u0131 \u00f6rg\u00fct\u00fc S\u0131n\u0131r Tan\u0131mayan Doktorlar<\/a>‘a g\u00f6re, Letonya, Litvanya ve Polonya’ya ula\u015fmay\u0131 ba\u015faran insanlar\u0131n \u00e7o\u011fu, s\u0131n\u0131r yetkilileri taraf\u0131ndan s\u0131kl\u0131kla \u015fiddet kullan\u0131larak Belarus topraklar\u0131na geri g\u00f6nderilmeye zorlan\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n Baz\u0131 AB \u00fcyesi \u00fclkelerdeki siyasi e\u011filimler, Macaristan Ba\u015fbakan\u0131 Viktor Orban gibi Rusya dostu liderleri Ukrayna kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131nda daha az izole b\u0131rak\u0131yor gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Fransa, Almanya, Bel\u00e7ika, Hollanda, Slovakya ve Romanya’da a\u015f\u0131r\u0131 sa\u011fc\u0131 partiler anketlerde y\u00fckseliyor ve Haziran 2024 se\u00e7imlerinden sonra Avrupa Parlamentosu’nda ve ulusal d\u00fczeyde Ukrayna kar\u015f\u0131t\u0131 duru\u015fu g\u00fc\u00e7lendirebilir.<\/p> \n\n\n\n AB’nin do\u011fu kom\u015fuluk b\u00f6lgesiyle daha fazla dayan\u0131\u015fma i\u00e7in potansiyel olarak daha d\u00fc\u015fmanca olan bu ortamda, G\u00fcrcistan’\u0131n siyasi olarak Rusya ile daha uyumlu hale gelmesi veya Moldova’da AB kar\u015f\u0131t\u0131 bir h\u00fck\u00fcmet gibi aday \u00fclkelerdeki herhangi bir Avrupa kar\u015f\u0131t\u0131 aksakl\u0131k, geni\u015fleme \u015f\u00fcphecili\u011fini k\u00f6r\u00fckleyecektir. AB geni\u015flemesi ve g\u00fcvenlik aras\u0131ndaki g\u00fc\u00e7l\u00fc ba\u011f g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, bu sonu\u00e7 AB’nin Rusya’ya kar\u015f\u0131 g\u00fc\u00e7 projeksiyonu i\u00e7in zararl\u0131 olacak ve jeopolitik hedeflerini s\u0131n\u0131rlayacakt\u0131r.<\/p> \n\n\n\n Ermenistan son bir y\u0131l i\u00e7inde AB ile ili\u015fkilerini geli\u015ftirmeyi ve g\u00fcvenlik garantileri i\u00e7in Rusya’dan uzakla\u015fmay\u0131 hedefledi\u011finin sinyallerini verdi. Bu d\u0131\u015f politika de\u011fi\u015fikli\u011fi, Azerbaycan’\u0131n 2023’te Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f<\/a> ‘daki ba\u015far\u0131l\u0131 sald\u0131r\u0131s\u0131nda Rusya’n\u0131n Ermenistan’\u0131n yard\u0131m\u0131na gelmemesinin bir sonucudur. Azerbaycan’\u0131n Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f’\u0131 b\u00fcnyesine katmas\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda Rusya’n\u0131n pasif kalmas\u0131, Rusya liderli\u011findeki Ermenistan, Belarus, Kazakistan, K\u0131rg\u0131zistan, Rusya ve Tacikistan’dan olu\u015fan NATO tipi h\u00fck\u00fcmetler aras\u0131 bir askeri ittifak olan Kolektif G\u00fcvenlik Anla\u015fmas\u0131 \u00d6rg\u00fct\u00fc<\/a> (KGA\u00d6)’n\u00fcn kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 savunma maddesini ihlal etti.<\/p>\n\n\n\n Ermenistan Ba\u015fbakan\u0131 Nikol Pa\u015finyan,Ermenistan’\u0131n KGA\u00d6 \u00fcyeli\u011finin donduruldu\u011funu<\/a> ilan etti. Ermenistan ayr\u0131ca \u00fclkenin Moskova’da bulunan KGA\u00d6 temsilcisini de geri \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n Rusya’dan herhangi bir g\u00fcvenlik garantisi alamayan ve \u00fclkesinin \u00f6nceliklerini de\u011fi\u015ftirmek isteyen Pa\u015finyan, Azeri y\u00f6netiminin talep etti\u011fi d\u00f6rt k\u00f6yden daha fazla toprak verilmesi anlam\u0131na gelse bile, Azerbaycan ile bir bar\u0131\u015f anla\u015fmas\u0131n\u0131n resmile\u015ftirilmesine odaklanm\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Pa\u015finyan’\u0131n Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f’\u0131 Azerbaycan ordusuna kar\u015f\u0131 savunma konusundaki isteksizli\u011fi pop\u00fclaritesini zay\u0131flatarak istikrars\u0131zl\u0131k riskini artt\u0131rd\u0131.<\/p> \n\n\n\n Geleneksel olarak cephaneli\u011fi i\u00e7in Rusya’ya ba\u011f\u0131ml\u0131 olan Ermenistan, \u015fimdi g\u00fcvenlik \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 Rusya’dan uzakla\u015ft\u0131r\u0131p Bat\u0131 ile yak\u0131nla\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Azerbaycan’la olan s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 izlemek i\u00e7in bir AB misyonunu<\/a> memnuniyetle kar\u015f\u0131larken, Fransa’dan z\u0131rhl\u0131 ara\u00e7lar ve radar sistemleri sat\u0131n almay\u0131 hedefliyor.<\/p>\n\n\n\n Bununla birlikte Ermenistan, Bat\u0131’n\u0131n Rusya’ya kar\u015f\u0131 uygulad\u0131\u011f\u0131 ekonomik yapt\u0131r\u0131mlardan da yararland\u0131. Otomobil, cep telefonu, y\u00fcksek teknoloji \u00fcr\u00fcnleri ve di\u011fer t\u00fcketici elektroni\u011fi gibi Bat\u0131’da \u00fcretilen mallar\u0131 yeniden ihra\u00e7 eden Ermeni \u015firketleri, Ukrayna’daki sava\u015f\u0131n patlak vermesinden bu yana i\u015flerini art\u0131rd\u0131<\/a> . Bu uygulama sayesinde Ermenistan’\u0131n Rusya’ya toplam ihracat\u0131 \u00fc\u00e7 kat\u0131na \u00e7\u0131kt\u0131. Bu \u015firketlerin Ermenistan’da \u00f6dedikleri y\u00fcksek vergiler de artt\u0131. ABD ve AB’nin y\u00fcksek teknolojili mallar\u0131n ve bile\u015fenlerin yeniden ihracat\u0131n\u0131 engellemeye y\u00f6nelik g\u00fc\u00e7l\u00fc bask\u0131s\u0131 alt\u0131nda, Ermeni ihracat\u00e7\u0131lar art\u0131k Rusya’ya mikro\u00e7ip, transformat\u00f6r, video kamera, anten ve di\u011fer elektronik ekipmanlar\u0131 teslim etmek i\u00e7in h\u00fck\u00fcmet iznine ihtiya\u00e7 duyuyor.<\/p\n\n\n\n Azerbaycan, g\u00f6revdeki cumhurba\u015fkan\u0131 \u0130lham Aliyev’in 7 \u015eubat 2024’te oylar\u0131n y\u00fczde 92’sinden fazlas\u0131n\u0131 alarak be\u015finci d\u00f6nemini kazanmas\u0131yla otokrasi stat\u00fcs\u00fcn\u00fc daha da peki\u015ftirdi<\/a>. Aliyev, Kas\u0131m 2023’te Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f b\u00f6lgesini ba\u015far\u0131yla ele ge\u00e7irmesinin ard\u0131ndan erken se\u00e7im \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131nda bulunmu\u015ftu<\/p>.\n\n\n\n O zamandan bu yana Aliyev, aralar\u0131nda Afganistan’daki Taliban h\u00fck\u00fcmetinin<\/a> de bulundu\u011fu Orta Do\u011fu ve Orta Asya \u00fclkeleriyle ili\u015fkilerini geli\u015ftirmeye devam etti. Aliyev’in \u00f6nceli\u011fi Ermenistan’\u0131n Syunik b\u00f6lgesini ikiye b\u00f6lerek Azerbaycan’\u0131 bat\u0131daki Nah\u00e7\u0131van eksklav\u0131na ba\u011flayacak g\u00fcmr\u00fcks\u00fcz bir ge\u00e7i\u015f yolu olan Zangezur koridorunu<\/a> kurmak. Aliyev Ermenistan’a<\/a> kendisini bu hedefe yakla\u015ft\u0131racak d\u00f6rt k\u00f6y\u00fcn imtiyaz\u0131n\u0131 kabul etmesi i\u00e7in bask\u0131 yap\u0131yor. Azeri h\u00fck\u00fcmeti,T\u00fcrkiye ile Zangezur koridorunun in\u015fas\u0131n\u0131 kabul etti<\/a> ki bu h\u0131zl\u0131 ba\u015far\u0131 i\u00e7in gerekli bir ko\u015fuldur.<\/p>\n\n\n\n Artan otokratikle\u015fmesine ve 2022’den bu yana Rusya ile yenilenen ili\u015fkilerine<\/a> ra\u011fmen AB, \u00f6zellikle petrol ve gaz rezervleri ve Rusya ile \u00c7in aras\u0131ndaki stratejik konumu nedeniyle Azerbaycan ile yak\u0131n ba\u011flar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor. AB, Rusya’ya olan ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 azaltmak i\u00e7in Azerbaycan’dan gaz sat\u0131n al\u0131yor. Ayn\u0131 zamanda Azerbaycan, Bak\u00fc’n\u00fcn kendi i\u00e7 talebini kar\u015f\u0131lamas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak bir anla\u015fma kapsam\u0131nda Rusya’dan gaz ithal etmeye ba\u015flad\u0131<\/p>.\n\n\n\n Azerbaycan’\u0131n Avrupa’ya do\u011fal gaz ihracat\u0131<\/a> 2021’den 2023’e kadar istikrarl\u0131 bir \u015fekilde artarak 2021’de 19 milyar metrek\u00fcpe (bcm), 2022’de 22,6 bcm’e ve 2023’te 23,8 bcm’e ula\u015ft\u0131. Bu miktar AB, G\u00fcrcistan, T\u00fcrkiye ve S\u0131rbistan pazarlar\u0131 aras\u0131nda payla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131 <\/a>. Ancak Azerbaycan’\u0131n Bak\u00fc’n\u00fcn kendi i\u00e7 talebini kar\u015f\u0131layabilmesi i\u00e7in Rusya’dan gaz ithal etme anla\u015fmas\u0131, AB’nin Rus gaz\u0131na olan ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n ger\u00e7ekten k\u0131r\u0131l\u0131p k\u0131r\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 sorusunu g\u00fcndeme getiriyor<\/p>.\n\n\n\n Azerbaycan ve Ermenistan aras\u0131nda yeni bir sava\u015f patlak vermesi endi\u015fe kayna\u011f\u0131 olmaya devam ediyor. Ermenistan y\u00f6netimi Azerbaycan’\u0131n taleplerine \u00e7o\u011funlukla olumlu yakla\u015fsa da, bar\u0131\u015f anla\u015fmas\u0131n\u0131n imzalanmas\u0131ndaki baz\u0131 gecikmeler ve Azerbaycan’\u0131n istedi\u011fi daha fazla topraktan feragat etmesi yeni \u00e7at\u0131\u015fmalara yol a\u00e7abilir. AB muhtemelen b\u00f6lgedeki siyasi kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131klara sadece \u0131l\u0131ml\u0131 bir \u015fekilde dahil olmaya devam edecek ve ekonomik ve enerji kayg\u0131lar\u0131na \u00f6ncelik verecektir.<\/p> \n\n\n\n Alexander Lukashenko’nun liderli\u011fi alt\u0131nda kald\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece Belarus AB’den geri d\u00f6n\u00fclmez bir \u015fekilde uzak kalmaya devam edecektir. Blok otokratik y\u00f6netimini sa\u011flamla\u015ft\u0131ran 8 A\u011fustos 2020’deki tart\u0131\u015fmal\u0131 se\u00e7imin ard\u0131ndan Lukashenko’nun ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n me\u015fruiyetini kabul etmeyi reddetti<\/a> ler. Bunu takip eden ve iktidar\u0131na itiraz eden yayg\u0131n protestolara ra\u011fmen, Lukashenko sa\u011flam bir \u015fekilde yerle\u015fmeye devam ediyor ve rejimini korumak i\u00e7in gerekli olan her t\u00fcrl\u00fc bask\u0131 arac\u0131n\u0131<\/a> kullanmaya istekli oldu\u011funu g\u00f6sterdi.<\/p>\n\n\n\n Rusya’n\u0131n Ukrayna’y\u0131 k\u0131smen Belarus topraklar\u0131ndan i\u015fgal etmesinden bu yana, Belarus’un yapt\u0131r\u0131mlardan etkilenen ekonomisi giderek daha fazla Rusya’ya ba\u011f\u0131ml\u0131 hale geldi. Belarus resmi olarak Ukrayna’daki sava\u015f\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kalmaya devam etse de, Lukashenko Rusya’n\u0131n Belarus topraklar\u0131n\u0131 askeri \u00fcs ve silahl\u0131 kuvvetleri i\u00e7in toplanma alan\u0131 olarak kullanmas\u0131na izin veriyor. 2021’de Kremlin’den s\u0131zd\u0131r\u0131lan bir belge<\/a> 2030’a kadar Belarus’un Rusya Federasyonu’na ilhak\u0131 i\u00e7in somut planlar g\u00f6sterdi. B\u00f6yle bir birlik mevcut d\u00fczenlemeleri resmile\u015ftirecek ancak Rusya’n\u0131n Belarus toplumunun uyumunu sa\u011flamak i\u00e7in ek maliyetlere katlanmas\u0131n\u0131 gerektirecektir. Bununla birlikte Moskova, taktik n\u00fckleer silahlar\u0131n\u0131 Belarus topraklar\u0131na \u00e7oktan nakletmi\u015f durumda<\/p>.\n\n\n\n Belarus’un Litvanya, Letonya ve Polonya ile olan s\u0131n\u0131rlar\u0131nda d\u00fczensizlik yaratmak i\u00e7in m\u00fcltecileri silah olarak kullanmas\u0131, \u00fclkenin kom\u015fular\u0131yla olan ili\u015fkilerine daha da zarar verdi. Belarus \u00fczerinden AB s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 ge\u00e7meye \u00e7al\u0131\u015fan g\u00f6\u00e7menler, AB’nin 2024 y\u0131l\u0131nda daha kat\u0131 s\u0131\u011f\u0131nma ve g\u00f6\u00e7 kurallar\u0131n\u0131 kabul etmesinden bu yana s\u0131\u011f\u0131nacak yer bulmakta daha da zorlanacaklar. Letonya ve Litvanya 2023 y\u0131l\u0131nda kendi yasalar\u0131n\u0131<\/a> ge\u00e7irerek Belarus ile olan s\u0131n\u0131rlar\u0131nda m\u00fcltecileri geri itmeye y\u00f6nelik s\u00fcregelen bir uygulamay\u0131 resmile\u015ftirdi. \u0130nsan haklar\u0131 \u00f6rg\u00fct\u00fc S\u0131n\u0131r Tan\u0131mayan Doktorlar<\/a>‘a g\u00f6re, Letonya, Litvanya ve Polonya’ya ula\u015fmay\u0131 ba\u015faran insanlar\u0131n \u00e7o\u011fu, s\u0131n\u0131r yetkilileri taraf\u0131ndan s\u0131kl\u0131kla \u015fiddet kullan\u0131larak Belarus topraklar\u0131na geri g\u00f6nderilmeye zorlan\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n Baz\u0131 AB \u00fcyesi \u00fclkelerdeki siyasi e\u011filimler, Macaristan Ba\u015fbakan\u0131 Viktor Orban gibi Rusya dostu liderleri Ukrayna kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131nda daha az izole b\u0131rak\u0131yor gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Fransa, Almanya, Bel\u00e7ika, Hollanda, Slovakya ve Romanya’da a\u015f\u0131r\u0131 sa\u011fc\u0131 partiler anketlerde y\u00fckseliyor ve Haziran 2024 se\u00e7imlerinden sonra Avrupa Parlamentosu’nda ve ulusal d\u00fczeyde Ukrayna kar\u015f\u0131t\u0131 duru\u015fu g\u00fc\u00e7lendirebilir.<\/p> \n\n\n\n AB’nin do\u011fu kom\u015fuluk b\u00f6lgesiyle daha fazla dayan\u0131\u015fma i\u00e7in potansiyel olarak daha d\u00fc\u015fmanca olan bu ortamda, G\u00fcrcistan’\u0131n siyasi olarak Rusya ile daha uyumlu hale gelmesi veya Moldova’da AB kar\u015f\u0131t\u0131 bir h\u00fck\u00fcmet gibi aday \u00fclkelerdeki herhangi bir Avrupa kar\u015f\u0131t\u0131 aksakl\u0131k, geni\u015fleme \u015f\u00fcphecili\u011fini k\u00f6r\u00fckleyecektir. AB geni\u015flemesi ve g\u00fcvenlik aras\u0131ndaki g\u00fc\u00e7l\u00fc ba\u011f g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, bu sonu\u00e7 AB’nin Rusya’ya kar\u015f\u0131 g\u00fc\u00e7 projeksiyonu i\u00e7in zararl\u0131 olacak ve jeopolitik hedeflerini s\u0131n\u0131rlayacakt\u0131r.<\/p> \n\n\n\n G\u00fcrcistan resmi olarak ana d\u0131\u015f politika \u00f6nceli\u011fi olarak AB entegrasyonunu takip ediyor. 2023’\u00fcn ba\u015flar\u0131nda yap\u0131lan bir ankette, G\u00fcrcistan n\u00fcfusunun y\u00fczde 89<\/a> u AB \u00fcyeli\u011fini desteklerken, iktidar partisi G\u00fcrc\u00fc R\u00fcyas\u0131-Demokratik G\u00fcrcistan (GD-DG) Avrupa yanl\u0131s\u0131 bir g\u00fcndemi oldu\u011funu iddia ediyor. Ancak AB, Aral\u0131k 2023’te G\u00fcrcistan’a aday \u00fcye stat\u00fcs\u00fc vermi\u015f olsa da Tiflis, Moldova ya da Ukrayna kadar kararl\u0131 bir \u015fekilde reformlar\u0131n pe\u015finden gitmiyor ve zaman zaman \u00fclkeyi AB yolundan uzakla\u015ft\u0131ran ad\u0131mlar at\u0131yor.<\/p\n\n\n\n Son olarak, GD-DG taraf\u0131ndan desteklenen Rus tarz\u0131 ‘yabanc\u0131 ajan yasas\u0131’<\/a> \u00fclkenin AB de\u011ferlerine ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 konusunda soru i\u015faretleri yaratt\u0131. G\u00fcrcistan’daki medya kurulu\u015flar\u0131, sivil toplum kurulu\u015flar\u0131, aktivist gruplar ve fonlar\u0131n\u0131n y\u00fczde 20’sinden fazlas\u0131n\u0131<\/a> yurt d\u0131\u015f\u0131ndan alan ba\u011f\u0131ms\u0131z medya kurulu\u015flar\u0131n\u0131n ‘yabanc\u0131 ajan’ olarak kay\u0131t yapt\u0131rmalar\u0131n\u0131 ya da cezalarla kar\u015f\u0131la\u015fmalar\u0131n\u0131 gerektiren yasan\u0131n gazetecileri hedef almak i\u00e7in istismar edilebilece\u011finden korkuyor. G\u00f6zlemciler bu karar\u0131, GD-DG’nin Ekim 2024’te yap\u0131lacak parlamento se\u00e7imleri \u00f6ncesinde daha fazla g\u00fc\u00e7 toplamas\u0131n\u0131n bir yolu olarak g\u00f6r\u00fcyor. Buna ek olarak, yak\u0131n zamanda \u00f6nerilen, insanlar\u0131n cinsiyetlerini de\u011fi\u015ftirmelerini yasaklayan ve e\u015fcinsel \u00e7iftlerin \u00e7ocuk evlat edinmelerini yasaklayan LGBTQ+ kar\u015f\u0131t\u0131 yasalar<\/a> da bat\u0131l\u0131 liderlerin ele\u015ftirilerine yol a\u00e7t\u0131.<\/p>\n\n\n\n Bu \u00f6nlemlere ra\u011fmen GD-DG hala kamuoyu yoklamalar\u0131nda birinci s\u0131rada<\/a>, pop\u00fcler olmayan ve par\u00e7alanm\u0131\u015f bir muhalefetin rahat\u00e7a \u00f6n\u00fcnde yer al\u0131yor. Devam eden h\u00fck\u00fcmet kar\u015f\u0131t\u0131 protestolara ra\u011fmen, partinin yakla\u015fan parlamento se\u00e7imlerinde ilk s\u0131ray\u0131 almas\u0131 ve G\u00fcrcistan’\u0131n Avrupa yanl\u0131s\u0131 yolunu daha da \u015f\u00fcpheye d\u00fc\u015f\u00fcrmesi muhtemeldir.<\/p>\n\n\n\n G\u00fcrcistan da Rusya’ya kar\u015f\u0131 mu\u011flak bir tutum sergilemekte ve Abhazya ve G\u00fcney Osetya vilayetlerini i\u015fgal eden bu \u00fclkeyle dostane ili\u015fkilerini savunmaktad\u0131r. G\u00fcrcistan, Abhazya ve G\u00fcney Osetya’y\u0131 G\u00fcrcistan’\u0131 istikrars\u0131zla\u015ft\u0131rmak ve AB ve NATO entegrasyon planlar\u0131n\u0131 engellemek i\u00e7in s\u0131k s\u0131k kullanan Rusya ile ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 travmatik deneyime ra\u011fmen Moskova’n\u0131n Ukrayna’y\u0131 i\u015fgalini k\u0131namaktan ka\u00e7\u0131nd\u0131. Ayn\u0131 zamanda, aralar\u0131nda ABD ve IMF’nin de bulundu\u011fu uluslararas\u0131 de\u011ferlendiriciler, G\u00fcrcistan’\u0131n Rusya’ya kar\u015f\u0131 koordine edilen yapt\u0131r\u0131m rejimiyle b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde uyumlu oldu\u011funu teyit etti. Dahas\u0131, AB G\u00fcrcistan’\u0131n ana ticaret orta\u011f\u0131<\/a> olmaya devam etmekte olup, ticaretinin %20,5’ini ger\u00e7ekle\u015ftirmekte, onu T\u00fcrkiye (%14,6) ve Rusya (%13) izlemektedir.<\/p>\n\n\n\n Rusya ile ili\u015fkilerin \u0131s\u0131nmas\u0131na kar\u015f\u0131 protestolar devam edebilir ve GD-DG ve \u00fclkenin istikrar\u0131 i\u00e7in sorunlu hale gelebilir. Ancak h\u00fck\u00fcmet ve GD-DG, muhalefete verilen deste\u011fin zay\u0131flamas\u0131yla da cesaretlenebilir. G\u00fcrcistan reformlar\u0131 uygulamakta zorlan\u0131rken AB entegrasyonuna y\u00f6nelik ilerleme yava\u015f kalacakt\u0131r.<\/p> \n\n\n\n Ermenistan son bir y\u0131l i\u00e7inde AB ile ili\u015fkilerini geli\u015ftirmeyi ve g\u00fcvenlik garantileri i\u00e7in Rusya’dan uzakla\u015fmay\u0131 hedefledi\u011finin sinyallerini verdi. Bu d\u0131\u015f politika de\u011fi\u015fikli\u011fi, Azerbaycan’\u0131n 2023’te Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f<\/a> ‘daki ba\u015far\u0131l\u0131 sald\u0131r\u0131s\u0131nda Rusya’n\u0131n Ermenistan’\u0131n yard\u0131m\u0131na gelmemesinin bir sonucudur. Azerbaycan’\u0131n Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f’\u0131 b\u00fcnyesine katmas\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda Rusya’n\u0131n pasif kalmas\u0131, Rusya liderli\u011findeki Ermenistan, Belarus, Kazakistan, K\u0131rg\u0131zistan, Rusya ve Tacikistan’dan olu\u015fan NATO tipi h\u00fck\u00fcmetler aras\u0131 bir askeri ittifak olan Kolektif G\u00fcvenlik Anla\u015fmas\u0131 \u00d6rg\u00fct\u00fc<\/a> (KGA\u00d6)’n\u00fcn kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 savunma maddesini ihlal etti.<\/p>\n\n\n\n Ermenistan Ba\u015fbakan\u0131 Nikol Pa\u015finyan,Ermenistan’\u0131n KGA\u00d6 \u00fcyeli\u011finin donduruldu\u011funu<\/a> ilan etti. Ermenistan ayr\u0131ca \u00fclkenin Moskova’da bulunan KGA\u00d6 temsilcisini de geri \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n Rusya’dan herhangi bir g\u00fcvenlik garantisi alamayan ve \u00fclkesinin \u00f6nceliklerini de\u011fi\u015ftirmek isteyen Pa\u015finyan, Azeri y\u00f6netiminin talep etti\u011fi d\u00f6rt k\u00f6yden daha fazla toprak verilmesi anlam\u0131na gelse bile, Azerbaycan ile bir bar\u0131\u015f anla\u015fmas\u0131n\u0131n resmile\u015ftirilmesine odaklanm\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Pa\u015finyan’\u0131n Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f’\u0131 Azerbaycan ordusuna kar\u015f\u0131 savunma konusundaki isteksizli\u011fi pop\u00fclaritesini zay\u0131flatarak istikrars\u0131zl\u0131k riskini artt\u0131rd\u0131.<\/p> \n\n\n\n Geleneksel olarak cephaneli\u011fi i\u00e7in Rusya’ya ba\u011f\u0131ml\u0131 olan Ermenistan, \u015fimdi g\u00fcvenlik \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 Rusya’dan uzakla\u015ft\u0131r\u0131p Bat\u0131 ile yak\u0131nla\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Azerbaycan’la olan s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 izlemek i\u00e7in bir AB misyonunu<\/a> memnuniyetle kar\u015f\u0131larken, Fransa’dan z\u0131rhl\u0131 ara\u00e7lar ve radar sistemleri sat\u0131n almay\u0131 hedefliyor.<\/p>\n\n\n\n Bununla birlikte Ermenistan, Bat\u0131’n\u0131n Rusya’ya kar\u015f\u0131 uygulad\u0131\u011f\u0131 ekonomik yapt\u0131r\u0131mlardan da yararland\u0131. Otomobil, cep telefonu, y\u00fcksek teknoloji \u00fcr\u00fcnleri ve di\u011fer t\u00fcketici elektroni\u011fi gibi Bat\u0131’da \u00fcretilen mallar\u0131 yeniden ihra\u00e7 eden Ermeni \u015firketleri, Ukrayna’daki sava\u015f\u0131n patlak vermesinden bu yana i\u015flerini art\u0131rd\u0131<\/a> . Bu uygulama sayesinde Ermenistan’\u0131n Rusya’ya toplam ihracat\u0131 \u00fc\u00e7 kat\u0131na \u00e7\u0131kt\u0131. Bu \u015firketlerin Ermenistan’da \u00f6dedikleri y\u00fcksek vergiler de artt\u0131. ABD ve AB’nin y\u00fcksek teknolojili mallar\u0131n ve bile\u015fenlerin yeniden ihracat\u0131n\u0131 engellemeye y\u00f6nelik g\u00fc\u00e7l\u00fc bask\u0131s\u0131 alt\u0131nda, Ermeni ihracat\u00e7\u0131lar art\u0131k Rusya’ya mikro\u00e7ip, transformat\u00f6r, video kamera, anten ve di\u011fer elektronik ekipmanlar\u0131 teslim etmek i\u00e7in h\u00fck\u00fcmet iznine ihtiya\u00e7 duyuyor.<\/p\n\n\n\n Azerbaycan, g\u00f6revdeki cumhurba\u015fkan\u0131 \u0130lham Aliyev’in 7 \u015eubat 2024’te oylar\u0131n y\u00fczde 92’sinden fazlas\u0131n\u0131 alarak be\u015finci d\u00f6nemini kazanmas\u0131yla otokrasi stat\u00fcs\u00fcn\u00fc daha da peki\u015ftirdi<\/a>. Aliyev, Kas\u0131m 2023’te Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f b\u00f6lgesini ba\u015far\u0131yla ele ge\u00e7irmesinin ard\u0131ndan erken se\u00e7im \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131nda bulunmu\u015ftu<\/p>.\n\n\n\n O zamandan bu yana Aliyev, aralar\u0131nda Afganistan’daki Taliban h\u00fck\u00fcmetinin<\/a> de bulundu\u011fu Orta Do\u011fu ve Orta Asya \u00fclkeleriyle ili\u015fkilerini geli\u015ftirmeye devam etti. Aliyev’in \u00f6nceli\u011fi Ermenistan’\u0131n Syunik b\u00f6lgesini ikiye b\u00f6lerek Azerbaycan’\u0131 bat\u0131daki Nah\u00e7\u0131van eksklav\u0131na ba\u011flayacak g\u00fcmr\u00fcks\u00fcz bir ge\u00e7i\u015f yolu olan Zangezur koridorunu<\/a> kurmak. Aliyev Ermenistan’a<\/a> kendisini bu hedefe yakla\u015ft\u0131racak d\u00f6rt k\u00f6y\u00fcn imtiyaz\u0131n\u0131 kabul etmesi i\u00e7in bask\u0131 yap\u0131yor. Azeri h\u00fck\u00fcmeti,T\u00fcrkiye ile Zangezur koridorunun in\u015fas\u0131n\u0131 kabul etti<\/a> ki bu h\u0131zl\u0131 ba\u015far\u0131 i\u00e7in gerekli bir ko\u015fuldur.<\/p>\n\n\n\n Artan otokratikle\u015fmesine ve 2022’den bu yana Rusya ile yenilenen ili\u015fkilerine<\/a> ra\u011fmen AB, \u00f6zellikle petrol ve gaz rezervleri ve Rusya ile \u00c7in aras\u0131ndaki stratejik konumu nedeniyle Azerbaycan ile yak\u0131n ba\u011flar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor. AB, Rusya’ya olan ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 azaltmak i\u00e7in Azerbaycan’dan gaz sat\u0131n al\u0131yor. Ayn\u0131 zamanda Azerbaycan, Bak\u00fc’n\u00fcn kendi i\u00e7 talebini kar\u015f\u0131lamas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak bir anla\u015fma kapsam\u0131nda Rusya’dan gaz ithal etmeye ba\u015flad\u0131<\/p>.\n\n\n\n Azerbaycan’\u0131n Avrupa’ya do\u011fal gaz ihracat\u0131<\/a> 2021’den 2023’e kadar istikrarl\u0131 bir \u015fekilde artarak 2021’de 19 milyar metrek\u00fcpe (bcm), 2022’de 22,6 bcm’e ve 2023’te 23,8 bcm’e ula\u015ft\u0131. Bu miktar AB, G\u00fcrcistan, T\u00fcrkiye ve S\u0131rbistan pazarlar\u0131 aras\u0131nda payla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131 <\/a>. Ancak Azerbaycan’\u0131n Bak\u00fc’n\u00fcn kendi i\u00e7 talebini kar\u015f\u0131layabilmesi i\u00e7in Rusya’dan gaz ithal etme anla\u015fmas\u0131, AB’nin Rus gaz\u0131na olan ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n ger\u00e7ekten k\u0131r\u0131l\u0131p k\u0131r\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 sorusunu g\u00fcndeme getiriyor<\/p>.\n\n\n\n Azerbaycan ve Ermenistan aras\u0131nda yeni bir sava\u015f patlak vermesi endi\u015fe kayna\u011f\u0131 olmaya devam ediyor. Ermenistan y\u00f6netimi Azerbaycan’\u0131n taleplerine \u00e7o\u011funlukla olumlu yakla\u015fsa da, bar\u0131\u015f anla\u015fmas\u0131n\u0131n imzalanmas\u0131ndaki baz\u0131 gecikmeler ve Azerbaycan’\u0131n istedi\u011fi daha fazla topraktan feragat etmesi yeni \u00e7at\u0131\u015fmalara yol a\u00e7abilir. AB muhtemelen b\u00f6lgedeki siyasi kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131klara sadece \u0131l\u0131ml\u0131 bir \u015fekilde dahil olmaya devam edecek ve ekonomik ve enerji kayg\u0131lar\u0131na \u00f6ncelik verecektir.<\/p> \n\n\n\n Alexander Lukashenko’nun liderli\u011fi alt\u0131nda kald\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece Belarus AB’den geri d\u00f6n\u00fclmez bir \u015fekilde uzak kalmaya devam edecektir. Blok otokratik y\u00f6netimini sa\u011flamla\u015ft\u0131ran 8 A\u011fustos 2020’deki tart\u0131\u015fmal\u0131 se\u00e7imin ard\u0131ndan Lukashenko’nun ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n me\u015fruiyetini kabul etmeyi reddetti<\/a> ler. Bunu takip eden ve iktidar\u0131na itiraz eden yayg\u0131n protestolara ra\u011fmen, Lukashenko sa\u011flam bir \u015fekilde yerle\u015fmeye devam ediyor ve rejimini korumak i\u00e7in gerekli olan her t\u00fcrl\u00fc bask\u0131 arac\u0131n\u0131<\/a> kullanmaya istekli oldu\u011funu g\u00f6sterdi.<\/p>\n\n\n\n Rusya’n\u0131n Ukrayna’y\u0131 k\u0131smen Belarus topraklar\u0131ndan i\u015fgal etmesinden bu yana, Belarus’un yapt\u0131r\u0131mlardan etkilenen ekonomisi giderek daha fazla Rusya’ya ba\u011f\u0131ml\u0131 hale geldi. Belarus resmi olarak Ukrayna’daki sava\u015f\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kalmaya devam etse de, Lukashenko Rusya’n\u0131n Belarus topraklar\u0131n\u0131 askeri \u00fcs ve silahl\u0131 kuvvetleri i\u00e7in toplanma alan\u0131 olarak kullanmas\u0131na izin veriyor. 2021’de Kremlin’den s\u0131zd\u0131r\u0131lan bir belge<\/a> 2030’a kadar Belarus’un Rusya Federasyonu’na ilhak\u0131 i\u00e7in somut planlar g\u00f6sterdi. B\u00f6yle bir birlik mevcut d\u00fczenlemeleri resmile\u015ftirecek ancak Rusya’n\u0131n Belarus toplumunun uyumunu sa\u011flamak i\u00e7in ek maliyetlere katlanmas\u0131n\u0131 gerektirecektir. Bununla birlikte Moskova, taktik n\u00fckleer silahlar\u0131n\u0131 Belarus topraklar\u0131na \u00e7oktan nakletmi\u015f durumda<\/p>.\n\n\n\n Belarus’un Litvanya, Letonya ve Polonya ile olan s\u0131n\u0131rlar\u0131nda d\u00fczensizlik yaratmak i\u00e7in m\u00fcltecileri silah olarak kullanmas\u0131, \u00fclkenin kom\u015fular\u0131yla olan ili\u015fkilerine daha da zarar verdi. Belarus \u00fczerinden AB s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 ge\u00e7meye \u00e7al\u0131\u015fan g\u00f6\u00e7menler, AB’nin 2024 y\u0131l\u0131nda daha kat\u0131 s\u0131\u011f\u0131nma ve g\u00f6\u00e7 kurallar\u0131n\u0131 kabul etmesinden bu yana s\u0131\u011f\u0131nacak yer bulmakta daha da zorlanacaklar. Letonya ve Litvanya 2023 y\u0131l\u0131nda kendi yasalar\u0131n\u0131<\/a> ge\u00e7irerek Belarus ile olan s\u0131n\u0131rlar\u0131nda m\u00fcltecileri geri itmeye y\u00f6nelik s\u00fcregelen bir uygulamay\u0131 resmile\u015ftirdi. \u0130nsan haklar\u0131 \u00f6rg\u00fct\u00fc S\u0131n\u0131r Tan\u0131mayan Doktorlar<\/a>‘a g\u00f6re, Letonya, Litvanya ve Polonya’ya ula\u015fmay\u0131 ba\u015faran insanlar\u0131n \u00e7o\u011fu, s\u0131n\u0131r yetkilileri taraf\u0131ndan s\u0131kl\u0131kla \u015fiddet kullan\u0131larak Belarus topraklar\u0131na geri g\u00f6nderilmeye zorlan\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n Baz\u0131 AB \u00fcyesi \u00fclkelerdeki siyasi e\u011filimler, Macaristan Ba\u015fbakan\u0131 Viktor Orban gibi Rusya dostu liderleri Ukrayna kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131nda daha az izole b\u0131rak\u0131yor gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Fransa, Almanya, Bel\u00e7ika, Hollanda, Slovakya ve Romanya’da a\u015f\u0131r\u0131 sa\u011fc\u0131 partiler anketlerde y\u00fckseliyor ve Haziran 2024 se\u00e7imlerinden sonra Avrupa Parlamentosu’nda ve ulusal d\u00fczeyde Ukrayna kar\u015f\u0131t\u0131 duru\u015fu g\u00fc\u00e7lendirebilir.<\/p> \n\n\n\n AB’nin do\u011fu kom\u015fuluk b\u00f6lgesiyle daha fazla dayan\u0131\u015fma i\u00e7in potansiyel olarak daha d\u00fc\u015fmanca olan bu ortamda, G\u00fcrcistan’\u0131n siyasi olarak Rusya ile daha uyumlu hale gelmesi veya Moldova’da AB kar\u015f\u0131t\u0131 bir h\u00fck\u00fcmet gibi aday \u00fclkelerdeki herhangi bir Avrupa kar\u015f\u0131t\u0131 aksakl\u0131k, geni\u015fleme \u015f\u00fcphecili\u011fini k\u00f6r\u00fckleyecektir. AB geni\u015flemesi ve g\u00fcvenlik aras\u0131ndaki g\u00fc\u00e7l\u00fc ba\u011f g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, bu sonu\u00e7 AB’nin Rusya’ya kar\u015f\u0131 g\u00fc\u00e7 projeksiyonu i\u00e7in zararl\u0131 olacak ve jeopolitik hedeflerini s\u0131n\u0131rlayacakt\u0131r.<\/p> \n\n\n\n Moldova’n\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fck boyutu ve ekonomisi onu do\u011fudaki adaylar aras\u0131nda teknik olarak AB’nin tek pazar\u0131na dahil edilmesi en kolay \u00fclke yap\u0131yor. Ancak \u00fclke ayn\u0131 zamanda Avrupa’n\u0131n en yoksul \u00fclkelerinden biri ve b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde Rusya yanl\u0131s\u0131 ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 b\u00f6lge Transdinyester’in yan\u0131 s\u0131ra Rusya’ya giderek daha fazla ba\u011flanan \u00f6zerk Gagavuzya b\u00f6lgesinde \u00e7\u00f6z\u00fclmemi\u015f toprak sorunlar\u0131 var. Etnik ve b\u00f6lgesel \u00e7at\u0131\u015fmalar AB entegrasyonu g\u00f6revini daha da g\u00f6z korkutucu hale getirmektedir.<\/p>\n\n\n\n 2023 y\u0131l\u0131 ba\u015flar\u0131nda yap\u0131lan bir ankete g\u00f6re, Moldoval\u0131lar\u0131n y\u00fczde 60’a yak\u0131n\u0131 <\/a> \u00fclkelerinin AB’ye kat\u0131lmas\u0131n\u0131 istiyor, ancak Moldova’n\u0131n Avrupa rotas\u0131 Rusya yanl\u0131s\u0131 g\u00fc\u00e7lerin h\u00fck\u00fcmetten uzak tutulmas\u0131na ba\u011fl\u0131. Bu son hedef, Rusya yanl\u0131s\u0131 Transnistrianlar\u0131n Ki\u015finev siyaseti \u00fczerindeki etkilerini artt\u0131rmalar\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131rlamay\u0131 da i\u00e7eren pek \u00e7ok siyasi manevra gerektiriyor.<\/p>\n\n\n\n Transdinyester’in – ve giderek Gagavuzya’n\u0131n – rol\u00fc Ki\u015finev’deki siyaseti etkileme potansiyeli a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli. \u015eubat 2024’te Transdinyester y\u00f6netimi Moskova’dan kendisini Moldova h\u00fck\u00fcmetinin ‘artan bask\u0131s\u0131ndan’ <\/a> korumas\u0131n\u0131 istedi.<\/p>\n\n\n\n Milli a\u00e7\u0131dan Rusya, \u00e7o\u011fu emekli yakla\u015f\u0131k 400.000 ki\u015finin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Transdinyester’e ilgi g\u00f6stermiyor ya da kaynak ay\u0131rm\u0131yor. Moskova’n\u0131n Moldova’y\u0131 istikrars\u0131zla\u015ft\u0131rma emelleri Transdinyester’in \u00f6tesine ge\u00e7iyor. Asl\u0131nda Ki\u015finev’deki pek \u00e7ok siyaset\u00e7i, Rus\u00e7a konu\u015fulan Transdinyester’in Moldova’ya \u00e7ok h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde entegre edilmesinin Kremlin’e, b\u00f6lgeyi 1992’den beri \u015fiddetten uzak tutan bu gri b\u00f6lgede b\u0131rakmaktan \u00e7ok daha fazla yard\u0131mc\u0131 olaca\u011f\u0131ndan korkuyor. Benzer \u015fekilde, 135.000 T\u00fcrk k\u00f6kenli ancak Rus\u00e7a konu\u015fan Gagavuzlar\u0131n \u00e7o\u011fu da Rusya yanl\u0131s\u0131 partileri destekliyor<\/p>.\n\n\n\n Moldova’da 20 Ekim 2024 tarihinde cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imleri, 2025 y\u0131l\u0131nda ise parlamento se\u00e7imleri yap\u0131lacak. G\u00f6revdeki Maia Sandu, Avrupa yanl\u0131s\u0131 partisi Eylem ve Dayan\u0131\u015fma’n\u0131n (PAS) \u015fans\u0131n\u0131 artt\u0131rmak ve cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 koltu\u011fundaki hakimiyetini korumak i\u00e7in, cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imleriyle ayn\u0131 g\u00fcn AB \u00fcyeli\u011fi i\u00e7in bir dan\u0131\u015fma referandumu yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 duyurdu. Polling<\/a> se\u00e7menlerin y\u00fczde 27’sinin ilk tercihi olan PAS, Rusya yanl\u0131s\u0131 Sosyalist Parti’nin on puan \u00f6n\u00fcnde yer al\u0131yor. Rusya yanl\u0131s\u0131 bir di\u011fer siyasi blok olan \u015eans, Y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler, Ba\u015far\u0131lar ise \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc s\u0131rada yer al\u0131yor. Se\u00e7menlerin y\u00fczde 10’unun tercihini alan PAS, cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imlerinin ikinci turunda ipi g\u00f6\u011f\u00fcsleyebilir<\/p>.\n\n\n\n Rus h\u00fck\u00fcmeti yakla\u015fan se\u00e7imleri Ki\u015finev’de daha fazla n\u00fcfuz kazanmak i\u00e7in bir f\u0131rsat olarak g\u00f6r\u00fcyor. Moskova, Rusya yanl\u0131s\u0131 Transdinyester’i elinde tutarak Moldova’da bir dayanak noktas\u0131 olu\u015ftursa da, bu b\u00f6lgede askeri \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131 t\u0131rmand\u0131raca\u011f\u0131n\u0131 beklemek i\u00e7in bir neden yok. Ka\u011f\u0131t \u00fczerinde Transdinyester’de 1,500 Rus askeri olmas\u0131 gerekiyor, ancak Moldoval\u0131 yetkililere g\u00f6re <\/a>\u00e7o\u011funluk asl\u0131nda Rus \u00fcniformas\u0131 giymi\u015f yerel halktan olu\u015fuyor. Halen Transdinyester topraklar\u0131nda bulunan Rus askerlerinin say\u0131s\u0131 asl\u0131nda 100’\u00fcn alt\u0131nda – somut bir askeri tehdidi temsil eden bir say\u0131 de\u011fil.<\/p>\n\n\n\n Buna ek olarak Ukrayna, Transdinyester ile olan s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 kapatarak dolayl\u0131 olarak bir kara sald\u0131r\u0131s\u0131na kar\u015f\u0131 koruma sa\u011flam\u0131\u015f ve yasal ve yasad\u0131\u015f\u0131 ticareti kesmi\u015ftir. Transdinyester y\u00f6netimi Ki\u015finev’den kopmamak i\u00e7in Rusya ile ba\u011flant\u0131ya ihtiya\u00e7 duysa da Moldova devletiyle ekonomik entegrasyona gitmek de \u00e7\u0131karlar\u0131na uygun. Rusya-Ukrayna sava\u015f\u0131n\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131ndan bu yana Transdinyester’i y\u00f6neten siyaset\u00e7iler ve i\u015fadamlar\u0131 \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kald\u0131lar<\/p>.\n\n\n\n T\u0131pk\u0131 Ukrayna \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi, Avrupa Konseyi’nin Aral\u0131k 2023’te Moldova ile kat\u0131l\u0131m m\u00fczakerelerini ba\u015flatmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan m\u00fczakere ekiplerinin haz\u0131rlanmas\u0131 ve Moldova mevzuat\u0131n\u0131n, kurallar\u0131n\u0131n ve prosed\u00fcrlerinin standartla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na y\u00f6nelik \u00e7al\u0131\u015fmalar h\u0131z kazand\u0131. Moldova ve AB mevzuat\u0131n\u0131 uyumla\u015ft\u0131rma s\u00fcreci 2018<\/a>‘den bu yana devam ediyor ancak Moldova b\u00fcrokrasisinin AB’nin talep etti\u011fi de\u011fi\u015fiklikleri ger\u00e7ekle\u015ftirme kapasitesi s\u0131n\u0131rl\u0131. Moldova ekonomisini uzun vadede olumsuz etkilemeyecek daha iyi anla\u015fmalar\u0131 m\u00fczakere etme kabiliyeti de k\u0131s\u0131tl\u0131.<\/p> \n\n\n\n G\u00fcrcistan resmi olarak ana d\u0131\u015f politika \u00f6nceli\u011fi olarak AB entegrasyonunu takip ediyor. 2023’\u00fcn ba\u015flar\u0131nda yap\u0131lan bir ankette, G\u00fcrcistan n\u00fcfusunun y\u00fczde 89<\/a> u AB \u00fcyeli\u011fini desteklerken, iktidar partisi G\u00fcrc\u00fc R\u00fcyas\u0131-Demokratik G\u00fcrcistan (GD-DG) Avrupa yanl\u0131s\u0131 bir g\u00fcndemi oldu\u011funu iddia ediyor. Ancak AB, Aral\u0131k 2023’te G\u00fcrcistan’a aday \u00fcye stat\u00fcs\u00fc vermi\u015f olsa da Tiflis, Moldova ya da Ukrayna kadar kararl\u0131 bir \u015fekilde reformlar\u0131n pe\u015finden gitmiyor ve zaman zaman \u00fclkeyi AB yolundan uzakla\u015ft\u0131ran ad\u0131mlar at\u0131yor.<\/p\n\n\n\n Son olarak, GD-DG taraf\u0131ndan desteklenen Rus tarz\u0131 ‘yabanc\u0131 ajan yasas\u0131’<\/a> \u00fclkenin AB de\u011ferlerine ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 konusunda soru i\u015faretleri yaratt\u0131. G\u00fcrcistan’daki medya kurulu\u015flar\u0131, sivil toplum kurulu\u015flar\u0131, aktivist gruplar ve fonlar\u0131n\u0131n y\u00fczde 20’sinden fazlas\u0131n\u0131<\/a> yurt d\u0131\u015f\u0131ndan alan ba\u011f\u0131ms\u0131z medya kurulu\u015flar\u0131n\u0131n ‘yabanc\u0131 ajan’ olarak kay\u0131t yapt\u0131rmalar\u0131n\u0131 ya da cezalarla kar\u015f\u0131la\u015fmalar\u0131n\u0131 gerektiren yasan\u0131n gazetecileri hedef almak i\u00e7in istismar edilebilece\u011finden korkuyor. G\u00f6zlemciler bu karar\u0131, GD-DG’nin Ekim 2024’te yap\u0131lacak parlamento se\u00e7imleri \u00f6ncesinde daha fazla g\u00fc\u00e7 toplamas\u0131n\u0131n bir yolu olarak g\u00f6r\u00fcyor. Buna ek olarak, yak\u0131n zamanda \u00f6nerilen, insanlar\u0131n cinsiyetlerini de\u011fi\u015ftirmelerini yasaklayan ve e\u015fcinsel \u00e7iftlerin \u00e7ocuk evlat edinmelerini yasaklayan LGBTQ+ kar\u015f\u0131t\u0131 yasalar<\/a> da bat\u0131l\u0131 liderlerin ele\u015ftirilerine yol a\u00e7t\u0131.<\/p>\n\n\n\n Bu \u00f6nlemlere ra\u011fmen GD-DG hala kamuoyu yoklamalar\u0131nda birinci s\u0131rada<\/a>, pop\u00fcler olmayan ve par\u00e7alanm\u0131\u015f bir muhalefetin rahat\u00e7a \u00f6n\u00fcnde yer al\u0131yor. Devam eden h\u00fck\u00fcmet kar\u015f\u0131t\u0131 protestolara ra\u011fmen, partinin yakla\u015fan parlamento se\u00e7imlerinde ilk s\u0131ray\u0131 almas\u0131 ve G\u00fcrcistan’\u0131n Avrupa yanl\u0131s\u0131 yolunu daha da \u015f\u00fcpheye d\u00fc\u015f\u00fcrmesi muhtemeldir.<\/p>\n\n\n\n G\u00fcrcistan da Rusya’ya kar\u015f\u0131 mu\u011flak bir tutum sergilemekte ve Abhazya ve G\u00fcney Osetya vilayetlerini i\u015fgal eden bu \u00fclkeyle dostane ili\u015fkilerini savunmaktad\u0131r. G\u00fcrcistan, Abhazya ve G\u00fcney Osetya’y\u0131 G\u00fcrcistan’\u0131 istikrars\u0131zla\u015ft\u0131rmak ve AB ve NATO entegrasyon planlar\u0131n\u0131 engellemek i\u00e7in s\u0131k s\u0131k kullanan Rusya ile ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 travmatik deneyime ra\u011fmen Moskova’n\u0131n Ukrayna’y\u0131 i\u015fgalini k\u0131namaktan ka\u00e7\u0131nd\u0131. Ayn\u0131 zamanda, aralar\u0131nda ABD ve IMF’nin de bulundu\u011fu uluslararas\u0131 de\u011ferlendiriciler, G\u00fcrcistan’\u0131n Rusya’ya kar\u015f\u0131 koordine edilen yapt\u0131r\u0131m rejimiyle b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde uyumlu oldu\u011funu teyit etti. Dahas\u0131, AB G\u00fcrcistan’\u0131n ana ticaret orta\u011f\u0131<\/a> olmaya devam etmekte olup, ticaretinin %20,5’ini ger\u00e7ekle\u015ftirmekte, onu T\u00fcrkiye (%14,6) ve Rusya (%13) izlemektedir.<\/p>\n\n\n\n Rusya ile ili\u015fkilerin \u0131s\u0131nmas\u0131na kar\u015f\u0131 protestolar devam edebilir ve GD-DG ve \u00fclkenin istikrar\u0131 i\u00e7in sorunlu hale gelebilir. Ancak h\u00fck\u00fcmet ve GD-DG, muhalefete verilen deste\u011fin zay\u0131flamas\u0131yla da cesaretlenebilir. G\u00fcrcistan reformlar\u0131 uygulamakta zorlan\u0131rken AB entegrasyonuna y\u00f6nelik ilerleme yava\u015f kalacakt\u0131r.<\/p> \n\n\n\n Ermenistan son bir y\u0131l i\u00e7inde AB ile ili\u015fkilerini geli\u015ftirmeyi ve g\u00fcvenlik garantileri i\u00e7in Rusya’dan uzakla\u015fmay\u0131 hedefledi\u011finin sinyallerini verdi. Bu d\u0131\u015f politika de\u011fi\u015fikli\u011fi, Azerbaycan’\u0131n 2023’te Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f<\/a> ‘daki ba\u015far\u0131l\u0131 sald\u0131r\u0131s\u0131nda Rusya’n\u0131n Ermenistan’\u0131n yard\u0131m\u0131na gelmemesinin bir sonucudur. Azerbaycan’\u0131n Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f’\u0131 b\u00fcnyesine katmas\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda Rusya’n\u0131n pasif kalmas\u0131, Rusya liderli\u011findeki Ermenistan, Belarus, Kazakistan, K\u0131rg\u0131zistan, Rusya ve Tacikistan’dan olu\u015fan NATO tipi h\u00fck\u00fcmetler aras\u0131 bir askeri ittifak olan Kolektif G\u00fcvenlik Anla\u015fmas\u0131 \u00d6rg\u00fct\u00fc<\/a> (KGA\u00d6)’n\u00fcn kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 savunma maddesini ihlal etti.<\/p>\n\n\n\n Ermenistan Ba\u015fbakan\u0131 Nikol Pa\u015finyan,Ermenistan’\u0131n KGA\u00d6 \u00fcyeli\u011finin donduruldu\u011funu<\/a> ilan etti. Ermenistan ayr\u0131ca \u00fclkenin Moskova’da bulunan KGA\u00d6 temsilcisini de geri \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n Rusya’dan herhangi bir g\u00fcvenlik garantisi alamayan ve \u00fclkesinin \u00f6nceliklerini de\u011fi\u015ftirmek isteyen Pa\u015finyan, Azeri y\u00f6netiminin talep etti\u011fi d\u00f6rt k\u00f6yden daha fazla toprak verilmesi anlam\u0131na gelse bile, Azerbaycan ile bir bar\u0131\u015f anla\u015fmas\u0131n\u0131n resmile\u015ftirilmesine odaklanm\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Pa\u015finyan’\u0131n Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f’\u0131 Azerbaycan ordusuna kar\u015f\u0131 savunma konusundaki isteksizli\u011fi pop\u00fclaritesini zay\u0131flatarak istikrars\u0131zl\u0131k riskini artt\u0131rd\u0131.<\/p> \n\n\n\n Geleneksel olarak cephaneli\u011fi i\u00e7in Rusya’ya ba\u011f\u0131ml\u0131 olan Ermenistan, \u015fimdi g\u00fcvenlik \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 Rusya’dan uzakla\u015ft\u0131r\u0131p Bat\u0131 ile yak\u0131nla\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Azerbaycan’la olan s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 izlemek i\u00e7in bir AB misyonunu<\/a> memnuniyetle kar\u015f\u0131larken, Fransa’dan z\u0131rhl\u0131 ara\u00e7lar ve radar sistemleri sat\u0131n almay\u0131 hedefliyor.<\/p>\n\n\n\n Bununla birlikte Ermenistan, Bat\u0131’n\u0131n Rusya’ya kar\u015f\u0131 uygulad\u0131\u011f\u0131 ekonomik yapt\u0131r\u0131mlardan da yararland\u0131. Otomobil, cep telefonu, y\u00fcksek teknoloji \u00fcr\u00fcnleri ve di\u011fer t\u00fcketici elektroni\u011fi gibi Bat\u0131’da \u00fcretilen mallar\u0131 yeniden ihra\u00e7 eden Ermeni \u015firketleri, Ukrayna’daki sava\u015f\u0131n patlak vermesinden bu yana i\u015flerini art\u0131rd\u0131<\/a> . Bu uygulama sayesinde Ermenistan’\u0131n Rusya’ya toplam ihracat\u0131 \u00fc\u00e7 kat\u0131na \u00e7\u0131kt\u0131. Bu \u015firketlerin Ermenistan’da \u00f6dedikleri y\u00fcksek vergiler de artt\u0131. ABD ve AB’nin y\u00fcksek teknolojili mallar\u0131n ve bile\u015fenlerin yeniden ihracat\u0131n\u0131 engellemeye y\u00f6nelik g\u00fc\u00e7l\u00fc bask\u0131s\u0131 alt\u0131nda, Ermeni ihracat\u00e7\u0131lar art\u0131k Rusya’ya mikro\u00e7ip, transformat\u00f6r, video kamera, anten ve di\u011fer elektronik ekipmanlar\u0131 teslim etmek i\u00e7in h\u00fck\u00fcmet iznine ihtiya\u00e7 duyuyor.<\/p\n\n\n\n Azerbaycan, g\u00f6revdeki cumhurba\u015fkan\u0131 \u0130lham Aliyev’in 7 \u015eubat 2024’te oylar\u0131n y\u00fczde 92’sinden fazlas\u0131n\u0131 alarak be\u015finci d\u00f6nemini kazanmas\u0131yla otokrasi stat\u00fcs\u00fcn\u00fc daha da peki\u015ftirdi<\/a>. Aliyev, Kas\u0131m 2023’te Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f b\u00f6lgesini ba\u015far\u0131yla ele ge\u00e7irmesinin ard\u0131ndan erken se\u00e7im \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131nda bulunmu\u015ftu<\/p>.\n\n\n\n O zamandan bu yana Aliyev, aralar\u0131nda Afganistan’daki Taliban h\u00fck\u00fcmetinin<\/a> de bulundu\u011fu Orta Do\u011fu ve Orta Asya \u00fclkeleriyle ili\u015fkilerini geli\u015ftirmeye devam etti. Aliyev’in \u00f6nceli\u011fi Ermenistan’\u0131n Syunik b\u00f6lgesini ikiye b\u00f6lerek Azerbaycan’\u0131 bat\u0131daki Nah\u00e7\u0131van eksklav\u0131na ba\u011flayacak g\u00fcmr\u00fcks\u00fcz bir ge\u00e7i\u015f yolu olan Zangezur koridorunu<\/a> kurmak. Aliyev Ermenistan’a<\/a> kendisini bu hedefe yakla\u015ft\u0131racak d\u00f6rt k\u00f6y\u00fcn imtiyaz\u0131n\u0131 kabul etmesi i\u00e7in bask\u0131 yap\u0131yor. Azeri h\u00fck\u00fcmeti,T\u00fcrkiye ile Zangezur koridorunun in\u015fas\u0131n\u0131 kabul etti<\/a> ki bu h\u0131zl\u0131 ba\u015far\u0131 i\u00e7in gerekli bir ko\u015fuldur.<\/p>\n\n\n\n Artan otokratikle\u015fmesine ve 2022’den bu yana Rusya ile yenilenen ili\u015fkilerine<\/a> ra\u011fmen AB, \u00f6zellikle petrol ve gaz rezervleri ve Rusya ile \u00c7in aras\u0131ndaki stratejik konumu nedeniyle Azerbaycan ile yak\u0131n ba\u011flar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor. AB, Rusya’ya olan ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 azaltmak i\u00e7in Azerbaycan’dan gaz sat\u0131n al\u0131yor. Ayn\u0131 zamanda Azerbaycan, Bak\u00fc’n\u00fcn kendi i\u00e7 talebini kar\u015f\u0131lamas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak bir anla\u015fma kapsam\u0131nda Rusya’dan gaz ithal etmeye ba\u015flad\u0131<\/p>.\n\n\n\n Azerbaycan’\u0131n Avrupa’ya do\u011fal gaz ihracat\u0131<\/a> 2021’den 2023’e kadar istikrarl\u0131 bir \u015fekilde artarak 2021’de 19 milyar metrek\u00fcpe (bcm), 2022’de 22,6 bcm’e ve 2023’te 23,8 bcm’e ula\u015ft\u0131. Bu miktar AB, G\u00fcrcistan, T\u00fcrkiye ve S\u0131rbistan pazarlar\u0131 aras\u0131nda payla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131 <\/a>. Ancak Azerbaycan’\u0131n Bak\u00fc’n\u00fcn kendi i\u00e7 talebini kar\u015f\u0131layabilmesi i\u00e7in Rusya’dan gaz ithal etme anla\u015fmas\u0131, AB’nin Rus gaz\u0131na olan ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n ger\u00e7ekten k\u0131r\u0131l\u0131p k\u0131r\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 sorusunu g\u00fcndeme getiriyor<\/p>.\n\n\n\n Azerbaycan ve Ermenistan aras\u0131nda yeni bir sava\u015f patlak vermesi endi\u015fe kayna\u011f\u0131 olmaya devam ediyor. Ermenistan y\u00f6netimi Azerbaycan’\u0131n taleplerine \u00e7o\u011funlukla olumlu yakla\u015fsa da, bar\u0131\u015f anla\u015fmas\u0131n\u0131n imzalanmas\u0131ndaki baz\u0131 gecikmeler ve Azerbaycan’\u0131n istedi\u011fi daha fazla topraktan feragat etmesi yeni \u00e7at\u0131\u015fmalara yol a\u00e7abilir. AB muhtemelen b\u00f6lgedeki siyasi kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131klara sadece \u0131l\u0131ml\u0131 bir \u015fekilde dahil olmaya devam edecek ve ekonomik ve enerji kayg\u0131lar\u0131na \u00f6ncelik verecektir.<\/p> \n\n\n\n Alexander Lukashenko’nun liderli\u011fi alt\u0131nda kald\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece Belarus AB’den geri d\u00f6n\u00fclmez bir \u015fekilde uzak kalmaya devam edecektir. Blok otokratik y\u00f6netimini sa\u011flamla\u015ft\u0131ran 8 A\u011fustos 2020’deki tart\u0131\u015fmal\u0131 se\u00e7imin ard\u0131ndan Lukashenko’nun ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n me\u015fruiyetini kabul etmeyi reddetti<\/a> ler. Bunu takip eden ve iktidar\u0131na itiraz eden yayg\u0131n protestolara ra\u011fmen, Lukashenko sa\u011flam bir \u015fekilde yerle\u015fmeye devam ediyor ve rejimini korumak i\u00e7in gerekli olan her t\u00fcrl\u00fc bask\u0131 arac\u0131n\u0131<\/a> kullanmaya istekli oldu\u011funu g\u00f6sterdi.<\/p>\n\n\n\n Rusya’n\u0131n Ukrayna’y\u0131 k\u0131smen Belarus topraklar\u0131ndan i\u015fgal etmesinden bu yana, Belarus’un yapt\u0131r\u0131mlardan etkilenen ekonomisi giderek daha fazla Rusya’ya ba\u011f\u0131ml\u0131 hale geldi. Belarus resmi olarak Ukrayna’daki sava\u015f\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kalmaya devam etse de, Lukashenko Rusya’n\u0131n Belarus topraklar\u0131n\u0131 askeri \u00fcs ve silahl\u0131 kuvvetleri i\u00e7in toplanma alan\u0131 olarak kullanmas\u0131na izin veriyor. 2021’de Kremlin’den s\u0131zd\u0131r\u0131lan bir belge<\/a> 2030’a kadar Belarus’un Rusya Federasyonu’na ilhak\u0131 i\u00e7in somut planlar g\u00f6sterdi. B\u00f6yle bir birlik mevcut d\u00fczenlemeleri resmile\u015ftirecek ancak Rusya’n\u0131n Belarus toplumunun uyumunu sa\u011flamak i\u00e7in ek maliyetlere katlanmas\u0131n\u0131 gerektirecektir. Bununla birlikte Moskova, taktik n\u00fckleer silahlar\u0131n\u0131 Belarus topraklar\u0131na \u00e7oktan nakletmi\u015f durumda<\/p>.\n\n\n\n Belarus’un Litvanya, Letonya ve Polonya ile olan s\u0131n\u0131rlar\u0131nda d\u00fczensizlik yaratmak i\u00e7in m\u00fcltecileri silah olarak kullanmas\u0131, \u00fclkenin kom\u015fular\u0131yla olan ili\u015fkilerine daha da zarar verdi. Belarus \u00fczerinden AB s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 ge\u00e7meye \u00e7al\u0131\u015fan g\u00f6\u00e7menler, AB’nin 2024 y\u0131l\u0131nda daha kat\u0131 s\u0131\u011f\u0131nma ve g\u00f6\u00e7 kurallar\u0131n\u0131 kabul etmesinden bu yana s\u0131\u011f\u0131nacak yer bulmakta daha da zorlanacaklar. Letonya ve Litvanya 2023 y\u0131l\u0131nda kendi yasalar\u0131n\u0131<\/a> ge\u00e7irerek Belarus ile olan s\u0131n\u0131rlar\u0131nda m\u00fcltecileri geri itmeye y\u00f6nelik s\u00fcregelen bir uygulamay\u0131 resmile\u015ftirdi. \u0130nsan haklar\u0131 \u00f6rg\u00fct\u00fc S\u0131n\u0131r Tan\u0131mayan Doktorlar<\/a>‘a g\u00f6re, Letonya, Litvanya ve Polonya’ya ula\u015fmay\u0131 ba\u015faran insanlar\u0131n \u00e7o\u011fu, s\u0131n\u0131r yetkilileri taraf\u0131ndan s\u0131kl\u0131kla \u015fiddet kullan\u0131larak Belarus topraklar\u0131na geri g\u00f6nderilmeye zorlan\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n Baz\u0131 AB \u00fcyesi \u00fclkelerdeki siyasi e\u011filimler, Macaristan Ba\u015fbakan\u0131 Viktor Orban gibi Rusya dostu liderleri Ukrayna kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131nda daha az izole b\u0131rak\u0131yor gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Fransa, Almanya, Bel\u00e7ika, Hollanda, Slovakya ve Romanya’da a\u015f\u0131r\u0131 sa\u011fc\u0131 partiler anketlerde y\u00fckseliyor ve Haziran 2024 se\u00e7imlerinden sonra Avrupa Parlamentosu’nda ve ulusal d\u00fczeyde Ukrayna kar\u015f\u0131t\u0131 duru\u015fu g\u00fc\u00e7lendirebilir.<\/p> \n\n\n\n AB’nin do\u011fu kom\u015fuluk b\u00f6lgesiyle daha fazla dayan\u0131\u015fma i\u00e7in potansiyel olarak daha d\u00fc\u015fmanca olan bu ortamda, G\u00fcrcistan’\u0131n siyasi olarak Rusya ile daha uyumlu hale gelmesi veya Moldova’da AB kar\u015f\u0131t\u0131 bir h\u00fck\u00fcmet gibi aday \u00fclkelerdeki herhangi bir Avrupa kar\u015f\u0131t\u0131 aksakl\u0131k, geni\u015fleme \u015f\u00fcphecili\u011fini k\u00f6r\u00fckleyecektir. AB geni\u015flemesi ve g\u00fcvenlik aras\u0131ndaki g\u00fc\u00e7l\u00fc ba\u011f g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, bu sonu\u00e7 AB’nin Rusya’ya kar\u015f\u0131 g\u00fc\u00e7 projeksiyonu i\u00e7in zararl\u0131 olacak ve jeopolitik hedeflerini s\u0131n\u0131rlayacakt\u0131r.<\/p> \n\n\n\n Ukrayna, do\u011fudaki t\u00fcm aday \u00fclkeler aras\u0131nda kolektif Bat\u0131’dan en fazla siyasi, ekonomik ve askeri ilgi g\u00f6ren \u00fclke oldu. Ancak AB h\u00fck\u00fcmetlerinin ve toplumlar\u0131n\u0131n bu deste\u011fe e\u015flik eden askeri zafer ve devlet reformu beklentileri ger\u00e7ek\u00e7i olmaktan uzakt\u0131. Bu tutars\u0131zl\u0131k, sava\u015f\u0131n par\u00e7alad\u0131\u011f\u0131 \u00fclkenin istikrar\u0131n\u0131 ve deste\u011fin devam\u0131n\u0131 etkilemeye devam edecektir<\/p>.\n\n\n\n Ukrayna’n\u0131n Avrupal\u0131 ve NATO’lu ortaklar\u0131ndan ald\u0131\u011f\u0131 askeri yard\u0131m, topyek\u00fbn ve ani bir yenilgiyi \u00f6nlemede kritik \u00f6neme sahip olsa da, Ukrayna’n\u0131n zaferini g\u00fcvence alt\u0131na almak i\u00e7in yetersiz ve \u00e7ok yava\u015f oldu\u011fu kan\u0131tland\u0131. Yava\u015f ve tahmin edilebilir bir \u015fekilde, bu orta halli sonu\u00e7, Ukrayna’ya deste\u011fi d\u00fc\u015fen<\/a> Avrupa kamuoyunu hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131na u\u011fratt\u0131; insani yard\u0131m sa\u011flanmas\u0131 ve i\u015fg\u00fcc\u00fc piyasas\u0131na eri\u015fim, AB \u00fcyeli\u011finin h\u0131zland\u0131r\u0131lmas\u0131, enerji maliyetlerinin payla\u015f\u0131m\u0131 ve askeri yard\u0131m tedariki de dahil olmak \u00fczere bir\u00e7ok kilit konuda. 2024<\/a> y\u0131l\u0131nda, Ukrayna’n\u0131n en sad\u0131k destek\u00e7ileri (\u0130skandinav \u00fclkeleri ve Balt\u0131k devletleri gibi) aras\u0131nda destek sabit kal\u0131rken, Romanya, \u0130talya ve Almanya gibi \u00fclkeler aras\u0131nda azal\u0131yor ve Bulgaristan ve Slovakya gibi \u00fclkelerde s\u00fcrekli olarak d\u00fc\u015f\u00fck kal\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n Buna kar\u015f\u0131l\u0131k Ukrayna h\u00fck\u00fcmeti ve halk\u0131, \u00fclkelerinin Avrupa yolunda ilerlemesi konusunda kararl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedir. \u015eubat 2024’te her on Ukraynal\u0131dan sekizi AB ve NATO’ya kat\u0131lmaktan yanayd\u0131. Bununla birlikte, AB kat\u0131l\u0131m m\u00fczakerelerine e\u015flik eden reform g\u00f6revi, Ukrayna h\u00fck\u00fcmetinin sava\u015f ko\u015fullar\u0131n\u0131n daha da zorla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 muazzam bir \u00e7aba g\u00f6stermesini gerektiriyor<\/p>.\n\n\n\n Avrupa Birli\u011fi Konseyi’nin 14 Aral\u0131k 2023 tarihinde Ukrayna ile kat\u0131l\u0131m m\u00fczakerelerini a\u00e7ma karar\u0131 almas\u0131ndan bu yana, \u00fclke h\u00fck\u00fcmeti mevzuat\u0131n\u0131 AB m\u00fcktesebat\u0131na uyumlu hale getirmeye h\u0131z verdi. H\u00fck\u00fcmet 2024 bahar\u0131nda reform i\u00e7in ‘Ukrayna Plan\u0131’n\u0131<\/a> nihai hale getirdi. Ancak Ukrayna’n\u0131n AB \u00fcyeli\u011fi g\u00fcndemi, zor durumdaki \u00fclke i\u00e7in zorlu bir g\u00f6rev olmaya devam ediyor. \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki uzun sava\u015f Ukrayna’n\u0131n insan ve mali kaynaklar\u0131n\u0131 t\u00fcketmeye devam edecek ve hareket \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, bas\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l toplanma \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ve yasal korumalar da dahil olmak \u00fczere demokratik \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri k\u0131s\u0131tlamaya devam eden s\u0131k\u0131y\u00f6netim alt\u0131nda hukukun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc in\u015fa etmeyi zorla\u015ft\u0131racakt\u0131r.”<\/p>\n\n\n\n Avrupa Komisyonu Ukrayna’n\u0131n (ve Moldova’n\u0131n) resmi reform s\u00fcrecini de\u011ferlendirmede serbestlik tan\u0131yor. Ayr\u0131ca \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki zorlu g\u00f6revi anlad\u0131\u011f\u0131na dair i\u015faretler de veriyor. Komisyon, 2024-2027 d\u00f6neminde Ukrayna’n\u0131n b\u00fcy\u00fcmesini desteklemek amac\u0131yla, Ukrayna’ya \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir mali destek sa\u011flamak \u00fczere Ukraine Facility<\/a> ad\u0131nda, g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc olmayan yeni bir ara\u00e7 olu\u015fturdu. Ancak Rusya’n\u0131n s\u00fcrekli askerile\u015ftirmesi<\/a> sava\u015f\u0131 uzatacakt\u0131r. Bu durum, geni\u015f insan sermayesi ve devlet kapasitesi gerektiren b\u00fcy\u00fck reformlar\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 azaltmaktad\u0131r: kamu y\u00f6netimi reformu; yarg\u0131daki bo\u015f kadrolar\u0131n doldurulmas\u0131 ve g\u00f6revdeki hakimlerin incelenmesi; \u00fcst d\u00fczey yolsuzluk davalar\u0131nda g\u00fcvenilir bir soru\u015fturma, kovu\u015fturma ve nihai mahkeme karar\u0131 sicili olu\u015fturulmas\u0131; ve yasad\u0131\u015f\u0131 ate\u015fli silah ak\u0131\u015f\u0131, insan ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve siber su\u00e7lar\u0131n kontrol\u00fc dahil olmak \u00fczere organize su\u00e7larla m\u00fccadele.<\/p>\n\n\n\n Halihaz\u0131rda Ukrayna’n\u0131n sava\u015f \u00e7abalar\u0131nda daha fazla i\u015fbirli\u011fi<\/a> \u00f6neren Avrupal\u0131 siyasi partiler, Avrupa kamuoyunun ekonomik korkular\u0131n\u0131 Ukrayna’ya daha fazla destek verilmesine kar\u015f\u0131 silah olarak kullanmaya devam edecektir. Fransa’daki Ulusal Ralli, Macaristan’daki Fidesz, Almanya’daki Almanya i\u00e7in Alternatif, Romanya’daki Romenlerin Birli\u011fi \u0130ttifak\u0131 ya da Slovakya’daki Sosyal Demokrasi Y\u00f6n\u00fc gibi a\u015f\u0131r\u0131 sa\u011fc\u0131 partiler Ukrayna’n\u0131n sava\u015f \u00e7abalar\u0131n\u0131n finanse edilmesi \u00f6n\u00fcnde yeni engeller yaratacak ve geni\u015fleme konusunda ilerleme kaydedilmesini engelleyecektir. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, finansmandaki gecikmeler ve Avrupa’daki gelece\u011fine ili\u015fkin belirsizlik Ukrayna’n\u0131n reform \u00e7abalar\u0131n\u0131 daha da bo\u015fa \u00e7\u0131karacakt\u0131r<\/p>.\n\n\n\n Moldova’n\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fck boyutu ve ekonomisi onu do\u011fudaki adaylar aras\u0131nda teknik olarak AB’nin tek pazar\u0131na dahil edilmesi en kolay \u00fclke yap\u0131yor. Ancak \u00fclke ayn\u0131 zamanda Avrupa’n\u0131n en yoksul \u00fclkelerinden biri ve b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde Rusya yanl\u0131s\u0131 ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 b\u00f6lge Transdinyester’in yan\u0131 s\u0131ra Rusya’ya giderek daha fazla ba\u011flanan \u00f6zerk Gagavuzya b\u00f6lgesinde \u00e7\u00f6z\u00fclmemi\u015f toprak sorunlar\u0131 var. Etnik ve b\u00f6lgesel \u00e7at\u0131\u015fmalar AB entegrasyonu g\u00f6revini daha da g\u00f6z korkutucu hale getirmektedir.<\/p>\n\n\n\n 2023 y\u0131l\u0131 ba\u015flar\u0131nda yap\u0131lan bir ankete g\u00f6re, Moldoval\u0131lar\u0131n y\u00fczde 60’a yak\u0131n\u0131 <\/a> \u00fclkelerinin AB’ye kat\u0131lmas\u0131n\u0131 istiyor, ancak Moldova’n\u0131n Avrupa rotas\u0131 Rusya yanl\u0131s\u0131 g\u00fc\u00e7lerin h\u00fck\u00fcmetten uzak tutulmas\u0131na ba\u011fl\u0131. Bu son hedef, Rusya yanl\u0131s\u0131 Transnistrianlar\u0131n Ki\u015finev siyaseti \u00fczerindeki etkilerini artt\u0131rmalar\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131rlamay\u0131 da i\u00e7eren pek \u00e7ok siyasi manevra gerektiriyor.<\/p>\n\n\n\n Transdinyester’in – ve giderek Gagavuzya’n\u0131n – rol\u00fc Ki\u015finev’deki siyaseti etkileme potansiyeli a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli. \u015eubat 2024’te Transdinyester y\u00f6netimi Moskova’dan kendisini Moldova h\u00fck\u00fcmetinin ‘artan bask\u0131s\u0131ndan’ <\/a> korumas\u0131n\u0131 istedi.<\/p>\n\n\n\n Milli a\u00e7\u0131dan Rusya, \u00e7o\u011fu emekli yakla\u015f\u0131k 400.000 ki\u015finin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Transdinyester’e ilgi g\u00f6stermiyor ya da kaynak ay\u0131rm\u0131yor. Moskova’n\u0131n Moldova’y\u0131 istikrars\u0131zla\u015ft\u0131rma emelleri Transdinyester’in \u00f6tesine ge\u00e7iyor. Asl\u0131nda Ki\u015finev’deki pek \u00e7ok siyaset\u00e7i, Rus\u00e7a konu\u015fulan Transdinyester’in Moldova’ya \u00e7ok h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde entegre edilmesinin Kremlin’e, b\u00f6lgeyi 1992’den beri \u015fiddetten uzak tutan bu gri b\u00f6lgede b\u0131rakmaktan \u00e7ok daha fazla yard\u0131mc\u0131 olaca\u011f\u0131ndan korkuyor. Benzer \u015fekilde, 135.000 T\u00fcrk k\u00f6kenli ancak Rus\u00e7a konu\u015fan Gagavuzlar\u0131n \u00e7o\u011fu da Rusya yanl\u0131s\u0131 partileri destekliyor<\/p>.\n\n\n\n Moldova’da 20 Ekim 2024 tarihinde cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imleri, 2025 y\u0131l\u0131nda ise parlamento se\u00e7imleri yap\u0131lacak. G\u00f6revdeki Maia Sandu, Avrupa yanl\u0131s\u0131 partisi Eylem ve Dayan\u0131\u015fma’n\u0131n (PAS) \u015fans\u0131n\u0131 artt\u0131rmak ve cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 koltu\u011fundaki hakimiyetini korumak i\u00e7in, cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imleriyle ayn\u0131 g\u00fcn AB \u00fcyeli\u011fi i\u00e7in bir dan\u0131\u015fma referandumu yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 duyurdu. Polling<\/a> se\u00e7menlerin y\u00fczde 27’sinin ilk tercihi olan PAS, Rusya yanl\u0131s\u0131 Sosyalist Parti’nin on puan \u00f6n\u00fcnde yer al\u0131yor. Rusya yanl\u0131s\u0131 bir di\u011fer siyasi blok olan \u015eans, Y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler, Ba\u015far\u0131lar ise \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc s\u0131rada yer al\u0131yor. Se\u00e7menlerin y\u00fczde 10’unun tercihini alan PAS, cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imlerinin ikinci turunda ipi g\u00f6\u011f\u00fcsleyebilir<\/p>.\n\n\n\n Rus h\u00fck\u00fcmeti yakla\u015fan se\u00e7imleri Ki\u015finev’de daha fazla n\u00fcfuz kazanmak i\u00e7in bir f\u0131rsat olarak g\u00f6r\u00fcyor. Moskova, Rusya yanl\u0131s\u0131 Transdinyester’i elinde tutarak Moldova’da bir dayanak noktas\u0131 olu\u015ftursa da, bu b\u00f6lgede askeri \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131 t\u0131rmand\u0131raca\u011f\u0131n\u0131 beklemek i\u00e7in bir neden yok. Ka\u011f\u0131t \u00fczerinde Transdinyester’de 1,500 Rus askeri olmas\u0131 gerekiyor, ancak Moldoval\u0131 yetkililere g\u00f6re <\/a>\u00e7o\u011funluk asl\u0131nda Rus \u00fcniformas\u0131 giymi\u015f yerel halktan olu\u015fuyor. Halen Transdinyester topraklar\u0131nda bulunan Rus askerlerinin say\u0131s\u0131 asl\u0131nda 100’\u00fcn alt\u0131nda – somut bir askeri tehdidi temsil eden bir say\u0131 de\u011fil.<\/p>\n\n\n\n Buna ek olarak Ukrayna, Transdinyester ile olan s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 kapatarak dolayl\u0131 olarak bir kara sald\u0131r\u0131s\u0131na kar\u015f\u0131 koruma sa\u011flam\u0131\u015f ve yasal ve yasad\u0131\u015f\u0131 ticareti kesmi\u015ftir. Transdinyester y\u00f6netimi Ki\u015finev’den kopmamak i\u00e7in Rusya ile ba\u011flant\u0131ya ihtiya\u00e7 duysa da Moldova devletiyle ekonomik entegrasyona gitmek de \u00e7\u0131karlar\u0131na uygun. Rusya-Ukrayna sava\u015f\u0131n\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131ndan bu yana Transdinyester’i y\u00f6neten siyaset\u00e7iler ve i\u015fadamlar\u0131 \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kald\u0131lar<\/p>.\n\n\n\n T\u0131pk\u0131 Ukrayna \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi, Avrupa Konseyi’nin Aral\u0131k 2023’te Moldova ile kat\u0131l\u0131m m\u00fczakerelerini ba\u015flatmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan m\u00fczakere ekiplerinin haz\u0131rlanmas\u0131 ve Moldova mevzuat\u0131n\u0131n, kurallar\u0131n\u0131n ve prosed\u00fcrlerinin standartla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na y\u00f6nelik \u00e7al\u0131\u015fmalar h\u0131z kazand\u0131. Moldova ve AB mevzuat\u0131n\u0131 uyumla\u015ft\u0131rma s\u00fcreci 2018<\/a>‘den bu yana devam ediyor ancak Moldova b\u00fcrokrasisinin AB’nin talep etti\u011fi de\u011fi\u015fiklikleri ger\u00e7ekle\u015ftirme kapasitesi s\u0131n\u0131rl\u0131. Moldova ekonomisini uzun vadede olumsuz etkilemeyecek daha iyi anla\u015fmalar\u0131 m\u00fczakere etme kabiliyeti de k\u0131s\u0131tl\u0131.<\/p> \n\n\n\n G\u00fcrcistan resmi olarak ana d\u0131\u015f politika \u00f6nceli\u011fi olarak AB entegrasyonunu takip ediyor. 2023’\u00fcn ba\u015flar\u0131nda yap\u0131lan bir ankette, G\u00fcrcistan n\u00fcfusunun y\u00fczde 89<\/a> u AB \u00fcyeli\u011fini desteklerken, iktidar partisi G\u00fcrc\u00fc R\u00fcyas\u0131-Demokratik G\u00fcrcistan (GD-DG) Avrupa yanl\u0131s\u0131 bir g\u00fcndemi oldu\u011funu iddia ediyor. Ancak AB, Aral\u0131k 2023’te G\u00fcrcistan’a aday \u00fcye stat\u00fcs\u00fc vermi\u015f olsa da Tiflis, Moldova ya da Ukrayna kadar kararl\u0131 bir \u015fekilde reformlar\u0131n pe\u015finden gitmiyor ve zaman zaman \u00fclkeyi AB yolundan uzakla\u015ft\u0131ran ad\u0131mlar at\u0131yor.<\/p\n\n\n\n Son olarak, GD-DG taraf\u0131ndan desteklenen Rus tarz\u0131 ‘yabanc\u0131 ajan yasas\u0131’<\/a> \u00fclkenin AB de\u011ferlerine ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 konusunda soru i\u015faretleri yaratt\u0131. G\u00fcrcistan’daki medya kurulu\u015flar\u0131, sivil toplum kurulu\u015flar\u0131, aktivist gruplar ve fonlar\u0131n\u0131n y\u00fczde 20’sinden fazlas\u0131n\u0131<\/a> yurt d\u0131\u015f\u0131ndan alan ba\u011f\u0131ms\u0131z medya kurulu\u015flar\u0131n\u0131n ‘yabanc\u0131 ajan’ olarak kay\u0131t yapt\u0131rmalar\u0131n\u0131 ya da cezalarla kar\u015f\u0131la\u015fmalar\u0131n\u0131 gerektiren yasan\u0131n gazetecileri hedef almak i\u00e7in istismar edilebilece\u011finden korkuyor. G\u00f6zlemciler bu karar\u0131, GD-DG’nin Ekim 2024’te yap\u0131lacak parlamento se\u00e7imleri \u00f6ncesinde daha fazla g\u00fc\u00e7 toplamas\u0131n\u0131n bir yolu olarak g\u00f6r\u00fcyor. Buna ek olarak, yak\u0131n zamanda \u00f6nerilen, insanlar\u0131n cinsiyetlerini de\u011fi\u015ftirmelerini yasaklayan ve e\u015fcinsel \u00e7iftlerin \u00e7ocuk evlat edinmelerini yasaklayan LGBTQ+ kar\u015f\u0131t\u0131 yasalar<\/a> da bat\u0131l\u0131 liderlerin ele\u015ftirilerine yol a\u00e7t\u0131.<\/p>\n\n\n\n Bu \u00f6nlemlere ra\u011fmen GD-DG hala kamuoyu yoklamalar\u0131nda birinci s\u0131rada<\/a>, pop\u00fcler olmayan ve par\u00e7alanm\u0131\u015f bir muhalefetin rahat\u00e7a \u00f6n\u00fcnde yer al\u0131yor. Devam eden h\u00fck\u00fcmet kar\u015f\u0131t\u0131 protestolara ra\u011fmen, partinin yakla\u015fan parlamento se\u00e7imlerinde ilk s\u0131ray\u0131 almas\u0131 ve G\u00fcrcistan’\u0131n Avrupa yanl\u0131s\u0131 yolunu daha da \u015f\u00fcpheye d\u00fc\u015f\u00fcrmesi muhtemeldir.<\/p>\n\n\n\n G\u00fcrcistan da Rusya’ya kar\u015f\u0131 mu\u011flak bir tutum sergilemekte ve Abhazya ve G\u00fcney Osetya vilayetlerini i\u015fgal eden bu \u00fclkeyle dostane ili\u015fkilerini savunmaktad\u0131r. G\u00fcrcistan, Abhazya ve G\u00fcney Osetya’y\u0131 G\u00fcrcistan’\u0131 istikrars\u0131zla\u015ft\u0131rmak ve AB ve NATO entegrasyon planlar\u0131n\u0131 engellemek i\u00e7in s\u0131k s\u0131k kullanan Rusya ile ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 travmatik deneyime ra\u011fmen Moskova’n\u0131n Ukrayna’y\u0131 i\u015fgalini k\u0131namaktan ka\u00e7\u0131nd\u0131. Ayn\u0131 zamanda, aralar\u0131nda ABD ve IMF’nin de bulundu\u011fu uluslararas\u0131 de\u011ferlendiriciler, G\u00fcrcistan’\u0131n Rusya’ya kar\u015f\u0131 koordine edilen yapt\u0131r\u0131m rejimiyle b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde uyumlu oldu\u011funu teyit etti. Dahas\u0131, AB G\u00fcrcistan’\u0131n ana ticaret orta\u011f\u0131<\/a> olmaya devam etmekte olup, ticaretinin %20,5’ini ger\u00e7ekle\u015ftirmekte, onu T\u00fcrkiye (%14,6) ve Rusya (%13) izlemektedir.<\/p>\n\n\n\n Rusya ile ili\u015fkilerin \u0131s\u0131nmas\u0131na kar\u015f\u0131 protestolar devam edebilir ve GD-DG ve \u00fclkenin istikrar\u0131 i\u00e7in sorunlu hale gelebilir. Ancak h\u00fck\u00fcmet ve GD-DG, muhalefete verilen deste\u011fin zay\u0131flamas\u0131yla da cesaretlenebilir. G\u00fcrcistan reformlar\u0131 uygulamakta zorlan\u0131rken AB entegrasyonuna y\u00f6nelik ilerleme yava\u015f kalacakt\u0131r.<\/p> \n\n\n\n Ermenistan son bir y\u0131l i\u00e7inde AB ile ili\u015fkilerini geli\u015ftirmeyi ve g\u00fcvenlik garantileri i\u00e7in Rusya’dan uzakla\u015fmay\u0131 hedefledi\u011finin sinyallerini verdi. Bu d\u0131\u015f politika de\u011fi\u015fikli\u011fi, Azerbaycan’\u0131n 2023’te Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f<\/a> ‘daki ba\u015far\u0131l\u0131 sald\u0131r\u0131s\u0131nda Rusya’n\u0131n Ermenistan’\u0131n yard\u0131m\u0131na gelmemesinin bir sonucudur. Azerbaycan’\u0131n Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f’\u0131 b\u00fcnyesine katmas\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda Rusya’n\u0131n pasif kalmas\u0131, Rusya liderli\u011findeki Ermenistan, Belarus, Kazakistan, K\u0131rg\u0131zistan, Rusya ve Tacikistan’dan olu\u015fan NATO tipi h\u00fck\u00fcmetler aras\u0131 bir askeri ittifak olan Kolektif G\u00fcvenlik Anla\u015fmas\u0131 \u00d6rg\u00fct\u00fc<\/a> (KGA\u00d6)’n\u00fcn kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 savunma maddesini ihlal etti.<\/p>\n\n\n\n Ermenistan Ba\u015fbakan\u0131 Nikol Pa\u015finyan,Ermenistan’\u0131n KGA\u00d6 \u00fcyeli\u011finin donduruldu\u011funu<\/a> ilan etti. Ermenistan ayr\u0131ca \u00fclkenin Moskova’da bulunan KGA\u00d6 temsilcisini de geri \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n Rusya’dan herhangi bir g\u00fcvenlik garantisi alamayan ve \u00fclkesinin \u00f6nceliklerini de\u011fi\u015ftirmek isteyen Pa\u015finyan, Azeri y\u00f6netiminin talep etti\u011fi d\u00f6rt k\u00f6yden daha fazla toprak verilmesi anlam\u0131na gelse bile, Azerbaycan ile bir bar\u0131\u015f anla\u015fmas\u0131n\u0131n resmile\u015ftirilmesine odaklanm\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Pa\u015finyan’\u0131n Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f’\u0131 Azerbaycan ordusuna kar\u015f\u0131 savunma konusundaki isteksizli\u011fi pop\u00fclaritesini zay\u0131flatarak istikrars\u0131zl\u0131k riskini artt\u0131rd\u0131.<\/p> \n\n\n\n Geleneksel olarak cephaneli\u011fi i\u00e7in Rusya’ya ba\u011f\u0131ml\u0131 olan Ermenistan, \u015fimdi g\u00fcvenlik \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 Rusya’dan uzakla\u015ft\u0131r\u0131p Bat\u0131 ile yak\u0131nla\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Azerbaycan’la olan s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 izlemek i\u00e7in bir AB misyonunu<\/a> memnuniyetle kar\u015f\u0131larken, Fransa’dan z\u0131rhl\u0131 ara\u00e7lar ve radar sistemleri sat\u0131n almay\u0131 hedefliyor.<\/p>\n\n\n\n Bununla birlikte Ermenistan, Bat\u0131’n\u0131n Rusya’ya kar\u015f\u0131 uygulad\u0131\u011f\u0131 ekonomik yapt\u0131r\u0131mlardan da yararland\u0131. Otomobil, cep telefonu, y\u00fcksek teknoloji \u00fcr\u00fcnleri ve di\u011fer t\u00fcketici elektroni\u011fi gibi Bat\u0131’da \u00fcretilen mallar\u0131 yeniden ihra\u00e7 eden Ermeni \u015firketleri, Ukrayna’daki sava\u015f\u0131n patlak vermesinden bu yana i\u015flerini art\u0131rd\u0131<\/a> . Bu uygulama sayesinde Ermenistan’\u0131n Rusya’ya toplam ihracat\u0131 \u00fc\u00e7 kat\u0131na \u00e7\u0131kt\u0131. Bu \u015firketlerin Ermenistan’da \u00f6dedikleri y\u00fcksek vergiler de artt\u0131. ABD ve AB’nin y\u00fcksek teknolojili mallar\u0131n ve bile\u015fenlerin yeniden ihracat\u0131n\u0131 engellemeye y\u00f6nelik g\u00fc\u00e7l\u00fc bask\u0131s\u0131 alt\u0131nda, Ermeni ihracat\u00e7\u0131lar art\u0131k Rusya’ya mikro\u00e7ip, transformat\u00f6r, video kamera, anten ve di\u011fer elektronik ekipmanlar\u0131 teslim etmek i\u00e7in h\u00fck\u00fcmet iznine ihtiya\u00e7 duyuyor.<\/p\n\n\n\n Azerbaycan, g\u00f6revdeki cumhurba\u015fkan\u0131 \u0130lham Aliyev’in 7 \u015eubat 2024’te oylar\u0131n y\u00fczde 92’sinden fazlas\u0131n\u0131 alarak be\u015finci d\u00f6nemini kazanmas\u0131yla otokrasi stat\u00fcs\u00fcn\u00fc daha da peki\u015ftirdi<\/a>. Aliyev, Kas\u0131m 2023’te Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f b\u00f6lgesini ba\u015far\u0131yla ele ge\u00e7irmesinin ard\u0131ndan erken se\u00e7im \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131nda bulunmu\u015ftu<\/p>.\n\n\n\n O zamandan bu yana Aliyev, aralar\u0131nda Afganistan’daki Taliban h\u00fck\u00fcmetinin<\/a> de bulundu\u011fu Orta Do\u011fu ve Orta Asya \u00fclkeleriyle ili\u015fkilerini geli\u015ftirmeye devam etti. Aliyev’in \u00f6nceli\u011fi Ermenistan’\u0131n Syunik b\u00f6lgesini ikiye b\u00f6lerek Azerbaycan’\u0131 bat\u0131daki Nah\u00e7\u0131van eksklav\u0131na ba\u011flayacak g\u00fcmr\u00fcks\u00fcz bir ge\u00e7i\u015f yolu olan Zangezur koridorunu<\/a> kurmak. Aliyev Ermenistan’a<\/a> kendisini bu hedefe yakla\u015ft\u0131racak d\u00f6rt k\u00f6y\u00fcn imtiyaz\u0131n\u0131 kabul etmesi i\u00e7in bask\u0131 yap\u0131yor. Azeri h\u00fck\u00fcmeti,T\u00fcrkiye ile Zangezur koridorunun in\u015fas\u0131n\u0131 kabul etti<\/a> ki bu h\u0131zl\u0131 ba\u015far\u0131 i\u00e7in gerekli bir ko\u015fuldur.<\/p>\n\n\n\n Artan otokratikle\u015fmesine ve 2022’den bu yana Rusya ile yenilenen ili\u015fkilerine<\/a> ra\u011fmen AB, \u00f6zellikle petrol ve gaz rezervleri ve Rusya ile \u00c7in aras\u0131ndaki stratejik konumu nedeniyle Azerbaycan ile yak\u0131n ba\u011flar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor. AB, Rusya’ya olan ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 azaltmak i\u00e7in Azerbaycan’dan gaz sat\u0131n al\u0131yor. Ayn\u0131 zamanda Azerbaycan, Bak\u00fc’n\u00fcn kendi i\u00e7 talebini kar\u015f\u0131lamas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak bir anla\u015fma kapsam\u0131nda Rusya’dan gaz ithal etmeye ba\u015flad\u0131<\/p>.\n\n\n\n Azerbaycan’\u0131n Avrupa’ya do\u011fal gaz ihracat\u0131<\/a> 2021’den 2023’e kadar istikrarl\u0131 bir \u015fekilde artarak 2021’de 19 milyar metrek\u00fcpe (bcm), 2022’de 22,6 bcm’e ve 2023’te 23,8 bcm’e ula\u015ft\u0131. Bu miktar AB, G\u00fcrcistan, T\u00fcrkiye ve S\u0131rbistan pazarlar\u0131 aras\u0131nda payla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131 <\/a>. Ancak Azerbaycan’\u0131n Bak\u00fc’n\u00fcn kendi i\u00e7 talebini kar\u015f\u0131layabilmesi i\u00e7in Rusya’dan gaz ithal etme anla\u015fmas\u0131, AB’nin Rus gaz\u0131na olan ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n ger\u00e7ekten k\u0131r\u0131l\u0131p k\u0131r\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 sorusunu g\u00fcndeme getiriyor<\/p>.\n\n\n\n Azerbaycan ve Ermenistan aras\u0131nda yeni bir sava\u015f patlak vermesi endi\u015fe kayna\u011f\u0131 olmaya devam ediyor. Ermenistan y\u00f6netimi Azerbaycan’\u0131n taleplerine \u00e7o\u011funlukla olumlu yakla\u015fsa da, bar\u0131\u015f anla\u015fmas\u0131n\u0131n imzalanmas\u0131ndaki baz\u0131 gecikmeler ve Azerbaycan’\u0131n istedi\u011fi daha fazla topraktan feragat etmesi yeni \u00e7at\u0131\u015fmalara yol a\u00e7abilir. AB muhtemelen b\u00f6lgedeki siyasi kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131klara sadece \u0131l\u0131ml\u0131 bir \u015fekilde dahil olmaya devam edecek ve ekonomik ve enerji kayg\u0131lar\u0131na \u00f6ncelik verecektir.<\/p> \n\n\n\n Alexander Lukashenko’nun liderli\u011fi alt\u0131nda kald\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece Belarus AB’den geri d\u00f6n\u00fclmez bir \u015fekilde uzak kalmaya devam edecektir. Blok otokratik y\u00f6netimini sa\u011flamla\u015ft\u0131ran 8 A\u011fustos 2020’deki tart\u0131\u015fmal\u0131 se\u00e7imin ard\u0131ndan Lukashenko’nun ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n me\u015fruiyetini kabul etmeyi reddetti<\/a> ler. Bunu takip eden ve iktidar\u0131na itiraz eden yayg\u0131n protestolara ra\u011fmen, Lukashenko sa\u011flam bir \u015fekilde yerle\u015fmeye devam ediyor ve rejimini korumak i\u00e7in gerekli olan her t\u00fcrl\u00fc bask\u0131 arac\u0131n\u0131<\/a> kullanmaya istekli oldu\u011funu g\u00f6sterdi.<\/p>\n\n\n\n Rusya’n\u0131n Ukrayna’y\u0131 k\u0131smen Belarus topraklar\u0131ndan i\u015fgal etmesinden bu yana, Belarus’un yapt\u0131r\u0131mlardan etkilenen ekonomisi giderek daha fazla Rusya’ya ba\u011f\u0131ml\u0131 hale geldi. Belarus resmi olarak Ukrayna’daki sava\u015f\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kalmaya devam etse de, Lukashenko Rusya’n\u0131n Belarus topraklar\u0131n\u0131 askeri \u00fcs ve silahl\u0131 kuvvetleri i\u00e7in toplanma alan\u0131 olarak kullanmas\u0131na izin veriyor. 2021’de Kremlin’den s\u0131zd\u0131r\u0131lan bir belge<\/a> 2030’a kadar Belarus’un Rusya Federasyonu’na ilhak\u0131 i\u00e7in somut planlar g\u00f6sterdi. B\u00f6yle bir birlik mevcut d\u00fczenlemeleri resmile\u015ftirecek ancak Rusya’n\u0131n Belarus toplumunun uyumunu sa\u011flamak i\u00e7in ek maliyetlere katlanmas\u0131n\u0131 gerektirecektir. Bununla birlikte Moskova, taktik n\u00fckleer silahlar\u0131n\u0131 Belarus topraklar\u0131na \u00e7oktan nakletmi\u015f durumda<\/p>.\n\n\n\n Belarus’un Litvanya, Letonya ve Polonya ile olan s\u0131n\u0131rlar\u0131nda d\u00fczensizlik yaratmak i\u00e7in m\u00fcltecileri silah olarak kullanmas\u0131, \u00fclkenin kom\u015fular\u0131yla olan ili\u015fkilerine daha da zarar verdi. Belarus \u00fczerinden AB s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 ge\u00e7meye \u00e7al\u0131\u015fan g\u00f6\u00e7menler, AB’nin 2024 y\u0131l\u0131nda daha kat\u0131 s\u0131\u011f\u0131nma ve g\u00f6\u00e7 kurallar\u0131n\u0131 kabul etmesinden bu yana s\u0131\u011f\u0131nacak yer bulmakta daha da zorlanacaklar. Letonya ve Litvanya 2023 y\u0131l\u0131nda kendi yasalar\u0131n\u0131<\/a> ge\u00e7irerek Belarus ile olan s\u0131n\u0131rlar\u0131nda m\u00fcltecileri geri itmeye y\u00f6nelik s\u00fcregelen bir uygulamay\u0131 resmile\u015ftirdi. \u0130nsan haklar\u0131 \u00f6rg\u00fct\u00fc S\u0131n\u0131r Tan\u0131mayan Doktorlar<\/a>‘a g\u00f6re, Letonya, Litvanya ve Polonya’ya ula\u015fmay\u0131 ba\u015faran insanlar\u0131n \u00e7o\u011fu, s\u0131n\u0131r yetkilileri taraf\u0131ndan s\u0131kl\u0131kla \u015fiddet kullan\u0131larak Belarus topraklar\u0131na geri g\u00f6nderilmeye zorlan\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n Baz\u0131 AB \u00fcyesi \u00fclkelerdeki siyasi e\u011filimler, Macaristan Ba\u015fbakan\u0131 Viktor Orban gibi Rusya dostu liderleri Ukrayna kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131nda daha az izole b\u0131rak\u0131yor gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Fransa, Almanya, Bel\u00e7ika, Hollanda, Slovakya ve Romanya’da a\u015f\u0131r\u0131 sa\u011fc\u0131 partiler anketlerde y\u00fckseliyor ve Haziran 2024 se\u00e7imlerinden sonra Avrupa Parlamentosu’nda ve ulusal d\u00fczeyde Ukrayna kar\u015f\u0131t\u0131 duru\u015fu g\u00fc\u00e7lendirebilir.<\/p> \n\n\n\n AB’nin do\u011fu kom\u015fuluk b\u00f6lgesiyle daha fazla dayan\u0131\u015fma i\u00e7in potansiyel olarak daha d\u00fc\u015fmanca olan bu ortamda, G\u00fcrcistan’\u0131n siyasi olarak Rusya ile daha uyumlu hale gelmesi veya Moldova’da AB kar\u015f\u0131t\u0131 bir h\u00fck\u00fcmet gibi aday \u00fclkelerdeki herhangi bir Avrupa kar\u015f\u0131t\u0131 aksakl\u0131k, geni\u015fleme \u015f\u00fcphecili\u011fini k\u00f6r\u00fckleyecektir. AB geni\u015flemesi ve g\u00fcvenlik aras\u0131ndaki g\u00fc\u00e7l\u00fc ba\u011f g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, bu sonu\u00e7 AB’nin Rusya’ya kar\u015f\u0131 g\u00fc\u00e7 projeksiyonu i\u00e7in zararl\u0131 olacak ve jeopolitik hedeflerini s\u0131n\u0131rlayacakt\u0131r.<\/p> \n\n Rusya’n\u0131n 2022’de Ukrayna’y\u0131 tam \u00f6l\u00e7ekli i\u015fgali ve devam eden sava\u015f, Avrupa Birli\u011fi’nin d\u0131\u015f ve savunma politikas\u0131 g\u00fcndeminde kademeli bir de\u011fi\u015fimi<\/a> tetiklemi\u015ftir. Bu politika de\u011fi\u015fikli\u011fi, AB’nin kendi topraklar\u0131na y\u00f6nelik askeri ve hibrid sald\u0131r\u0131lar\u0131 cayd\u0131rma kapasitesinin s\u0131n\u0131rl\u0131 oldu\u011funun ve Rusya gibi bir d\u0131\u015f sald\u0131rgandan gelebilecek olas\u0131 sald\u0131r\u0131lara kar\u015f\u0131l\u0131k vermek i\u00e7in gerekli g\u00fc\u00e7leri konu\u015fland\u0131rmada daha da az etkili bir stratejiye sahip oldu\u011funun hesaplanmas\u0131n\u0131 i\u00e7ermektedir<\/p>.\n\n\n\n Daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bir g\u00fcvenlik ve savunma politikas\u0131n\u0131 harekete ge\u00e7irmek i\u00e7in Avrupa \u00fcye devletleri bug\u00fcne kadar \u00e7e\u015fitli ara\u00e7lara eri\u015fmi\u015ftir. Bu Avrupa g\u00fcvenlik ara\u00e7 kutusu do\u011fuya do\u011fru yeniden canland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir geni\u015fleme s\u00fcrecini, Ukrayna’n\u0131n sava\u015f \u00e7abalar\u0131n\u0131 desteklemeye y\u00f6nelik kolektif bir taahh\u00fcd\u00fc, ulusal d\u00fczeyde askeri harcamalar\u0131n artt\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 ve Avrupa savunma sanayine daha fazla yat\u0131r\u0131m yap\u0131lmas\u0131n\u0131<\/a> i\u00e7ermektedir. T\u00fcm bu politikalar geri d\u00f6nd\u00fcr\u00fclebilir olmakla birlikte, gerekli d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn \u00f6l\u00e7e\u011fi<\/a> g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda do\u011fu geni\u015fleme s\u00fcreci en zorlu s\u00fcre\u00e7 olmaya devam etmektedir.<\/p>\n\n\n\n AB’nin Do\u011fu Ortakl\u0131\u011f\u0131<\/a> ndaki \u00fclkeler de i\u015fgal sonras\u0131 ger\u00e7eklere adapte oldular ve Rusya-Ukrayna sava\u015f\u0131n\u0131n ba\u015flamas\u0131ndan ve AB’nin daha \u00f6nce b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde ihmal edilen bu b\u00f6lgeye artan ilgisinden bu yana d\u0131\u015f politika pozisyonlar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirdiler. Ancak Rusya’dan kaynaklanan tehdide ili\u015fkin farkl\u0131 alg\u0131lar farkl\u0131 politika sonu\u00e7lar\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Baz\u0131 \u00fclkeler g\u00fcvenlik ili\u015fkilerini Bat\u0131’ya do\u011fru kayd\u0131rmak i\u00e7in kararl\u0131 taahh\u00fctlerde bulundular. Ukrayna ve Moldova bu y\u00f6nde en aktif hareket eden \u00fclkeler oldu. G\u00fcrcistan’\u0131n siyasi elitleri de geni\u015fleme politikalar\u0131n\u0131 yeniden canland\u0131rmak ve AB’ye yak\u0131nla\u015fmak i\u00e7in AB’nin sundu\u011fu a\u00e7\u0131kl\u0131k f\u0131rsat\u0131n\u0131 de\u011ferlendirdi, ancak bu Avrupa yolunu engelleyen anti-liberal ve anti-demokratik uygulamalar \u00fcretmeye devam ediyor<\/p>.\n\n\n\n Daha az kesin olmakla birlikte yine de belirtmek gerekir ki Ermenistan, daha \u00f6nce G\u00fcney Kafkasya ulusunun ‘hami devleti’ olarak g\u00f6r\u00fclen Rusya ile ba\u011flar\u0131n\u0131, k\u0131smen Rusya’n\u0131n Azerbaycan’\u0131n Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f’\u0131 ele ge\u00e7irmesi<\/a>. <\/strong>Azerbaycan ve Belarus, Amerika Birle\u015fik Devletleri (ABD) ve AB’den olu\u015fan kolektif Bat\u0131 taraf\u0131ndan desteklenen kurumlardan ve demokratik ilkelerden uzakla\u015farak daha da otokratikle\u015fti. Belarus s\u0131k\u0131 bir \u015fekilde Rusya’n\u0131n kamp\u0131na ge\u00e7ti. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k Azerbaycan, Kremlin ile i\u015f ili\u015fkilerini geli\u015ftirirken, Rusya’dan gelenlerin yerini alan Avrupa’ya enerji ihracat\u0131n\u0131n hacmini de artt\u0131rd\u0131<\/p>.\n\n\n\n Bu Do\u011fu Avrupa \u00fclkelerinden baz\u0131lar\u0131n\u0131n Bat\u0131 ile politika uyumu, Rusya’n\u0131n Ukrayna’y\u0131 i\u015fgalinin yaratt\u0131\u011f\u0131 g\u00fcvenlik zorunlulu\u011fu olmasayd\u0131 bu kadar kayda de\u011fer olmazd\u0131. Yine de herkes Avrupa’n\u0131n g\u00fcvenli\u011finin Rusya taraf\u0131ndan tehdit edildi\u011fi ya da AB’nin do\u011fuya do\u011fru geni\u015flemesine ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu konusunda hemfikir de\u011fil. Haziran 2024’te yap\u0131lacak Avrupa Parlamentosu (AP) se\u00e7imlerinin sonucu, AP’de daha fazla Rusya dostu ya da Ukrayna’ya kar\u015f\u0131 tarafs\u0131z temsilcinin yer almas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak ve bir sonraki Avrupa Komisyonu’nu Ukrayna ile dayan\u0131\u015fma rotas\u0131nda kalmaya zorlayacakt\u0131r<\/p>.\n\n\n\n En \u00f6nemlisi, ulusal h\u00fck\u00fcmetlerde a\u015f\u0131r\u0131 sa\u011f\u0131n y\u00fckseli\u015fi, Avrupa’n\u0131n yeniden canlanan jeopolitik h\u0131rslar\u0131n\u0131 daha da zora sokabilir ve g\u00fc\u00e7 projeksiyonunu g\u00fc\u00e7lendirme taahh\u00fcd\u00fcn\u00fc sorgulatabilir. Daha da \u00f6nemlisi, aday \u00fclkelerdeki Avrupa kar\u015f\u0131t\u0131 gerilemeler, AB’nin kom\u015fuluk b\u00f6lgesine daha fazla destek verilmesini de engelleyebilir<\/p>.\n\n\n\n Ukrayna, do\u011fudaki t\u00fcm aday \u00fclkeler aras\u0131nda kolektif Bat\u0131’dan en fazla siyasi, ekonomik ve askeri ilgi g\u00f6ren \u00fclke oldu. Ancak AB h\u00fck\u00fcmetlerinin ve toplumlar\u0131n\u0131n bu deste\u011fe e\u015flik eden askeri zafer ve devlet reformu beklentileri ger\u00e7ek\u00e7i olmaktan uzakt\u0131. Bu tutars\u0131zl\u0131k, sava\u015f\u0131n par\u00e7alad\u0131\u011f\u0131 \u00fclkenin istikrar\u0131n\u0131 ve deste\u011fin devam\u0131n\u0131 etkilemeye devam edecektir<\/p>.\n\n\n\n Ukrayna’n\u0131n Avrupal\u0131 ve NATO’lu ortaklar\u0131ndan ald\u0131\u011f\u0131 askeri yard\u0131m, topyek\u00fbn ve ani bir yenilgiyi \u00f6nlemede kritik \u00f6neme sahip olsa da, Ukrayna’n\u0131n zaferini g\u00fcvence alt\u0131na almak i\u00e7in yetersiz ve \u00e7ok yava\u015f oldu\u011fu kan\u0131tland\u0131. Yava\u015f ve tahmin edilebilir bir \u015fekilde, bu orta halli sonu\u00e7, Ukrayna’ya deste\u011fi d\u00fc\u015fen<\/a> Avrupa kamuoyunu hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131na u\u011fratt\u0131; insani yard\u0131m sa\u011flanmas\u0131 ve i\u015fg\u00fcc\u00fc piyasas\u0131na eri\u015fim, AB \u00fcyeli\u011finin h\u0131zland\u0131r\u0131lmas\u0131, enerji maliyetlerinin payla\u015f\u0131m\u0131 ve askeri yard\u0131m tedariki de dahil olmak \u00fczere bir\u00e7ok kilit konuda. 2024<\/a> y\u0131l\u0131nda, Ukrayna’n\u0131n en sad\u0131k destek\u00e7ileri (\u0130skandinav \u00fclkeleri ve Balt\u0131k devletleri gibi) aras\u0131nda destek sabit kal\u0131rken, Romanya, \u0130talya ve Almanya gibi \u00fclkeler aras\u0131nda azal\u0131yor ve Bulgaristan ve Slovakya gibi \u00fclkelerde s\u00fcrekli olarak d\u00fc\u015f\u00fck kal\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n Buna kar\u015f\u0131l\u0131k Ukrayna h\u00fck\u00fcmeti ve halk\u0131, \u00fclkelerinin Avrupa yolunda ilerlemesi konusunda kararl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedir. \u015eubat 2024’te her on Ukraynal\u0131dan sekizi AB ve NATO’ya kat\u0131lmaktan yanayd\u0131. Bununla birlikte, AB kat\u0131l\u0131m m\u00fczakerelerine e\u015flik eden reform g\u00f6revi, Ukrayna h\u00fck\u00fcmetinin sava\u015f ko\u015fullar\u0131n\u0131n daha da zorla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 muazzam bir \u00e7aba g\u00f6stermesini gerektiriyor<\/p>.\n\n\n\n Avrupa Birli\u011fi Konseyi’nin 14 Aral\u0131k 2023 tarihinde Ukrayna ile kat\u0131l\u0131m m\u00fczakerelerini a\u00e7ma karar\u0131 almas\u0131ndan bu yana, \u00fclke h\u00fck\u00fcmeti mevzuat\u0131n\u0131 AB m\u00fcktesebat\u0131na uyumlu hale getirmeye h\u0131z verdi. H\u00fck\u00fcmet 2024 bahar\u0131nda reform i\u00e7in ‘Ukrayna Plan\u0131’n\u0131<\/a> nihai hale getirdi. Ancak Ukrayna’n\u0131n AB \u00fcyeli\u011fi g\u00fcndemi, zor durumdaki \u00fclke i\u00e7in zorlu bir g\u00f6rev olmaya devam ediyor. \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki uzun sava\u015f Ukrayna’n\u0131n insan ve mali kaynaklar\u0131n\u0131 t\u00fcketmeye devam edecek ve hareket \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, bas\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l toplanma \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ve yasal korumalar da dahil olmak \u00fczere demokratik \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri k\u0131s\u0131tlamaya devam eden s\u0131k\u0131y\u00f6netim alt\u0131nda hukukun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc in\u015fa etmeyi zorla\u015ft\u0131racakt\u0131r.”<\/p>\n\n\n\n Avrupa Komisyonu Ukrayna’n\u0131n (ve Moldova’n\u0131n) resmi reform s\u00fcrecini de\u011ferlendirmede serbestlik tan\u0131yor. Ayr\u0131ca \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki zorlu g\u00f6revi anlad\u0131\u011f\u0131na dair i\u015faretler de veriyor. Komisyon, 2024-2027 d\u00f6neminde Ukrayna’n\u0131n b\u00fcy\u00fcmesini desteklemek amac\u0131yla, Ukrayna’ya \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir mali destek sa\u011flamak \u00fczere Ukraine Facility<\/a> ad\u0131nda, g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc olmayan yeni bir ara\u00e7 olu\u015fturdu. Ancak Rusya’n\u0131n s\u00fcrekli askerile\u015ftirmesi<\/a> sava\u015f\u0131 uzatacakt\u0131r. Bu durum, geni\u015f insan sermayesi ve devlet kapasitesi gerektiren b\u00fcy\u00fck reformlar\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 azaltmaktad\u0131r: kamu y\u00f6netimi reformu; yarg\u0131daki bo\u015f kadrolar\u0131n doldurulmas\u0131 ve g\u00f6revdeki hakimlerin incelenmesi; \u00fcst d\u00fczey yolsuzluk davalar\u0131nda g\u00fcvenilir bir soru\u015fturma, kovu\u015fturma ve nihai mahkeme karar\u0131 sicili olu\u015fturulmas\u0131; ve yasad\u0131\u015f\u0131 ate\u015fli silah ak\u0131\u015f\u0131, insan ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve siber su\u00e7lar\u0131n kontrol\u00fc dahil olmak \u00fczere organize su\u00e7larla m\u00fccadele.<\/p>\n\n\n\n Halihaz\u0131rda Ukrayna’n\u0131n sava\u015f \u00e7abalar\u0131nda daha fazla i\u015fbirli\u011fi<\/a> \u00f6neren Avrupal\u0131 siyasi partiler, Avrupa kamuoyunun ekonomik korkular\u0131n\u0131 Ukrayna’ya daha fazla destek verilmesine kar\u015f\u0131 silah olarak kullanmaya devam edecektir. Fransa’daki Ulusal Ralli, Macaristan’daki Fidesz, Almanya’daki Almanya i\u00e7in Alternatif, Romanya’daki Romenlerin Birli\u011fi \u0130ttifak\u0131 ya da Slovakya’daki Sosyal Demokrasi Y\u00f6n\u00fc gibi a\u015f\u0131r\u0131 sa\u011fc\u0131 partiler Ukrayna’n\u0131n sava\u015f \u00e7abalar\u0131n\u0131n finanse edilmesi \u00f6n\u00fcnde yeni engeller yaratacak ve geni\u015fleme konusunda ilerleme kaydedilmesini engelleyecektir. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, finansmandaki gecikmeler ve Avrupa’daki gelece\u011fine ili\u015fkin belirsizlik Ukrayna’n\u0131n reform \u00e7abalar\u0131n\u0131 daha da bo\u015fa \u00e7\u0131karacakt\u0131r<\/p>.\n\n\n\n Moldova’n\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fck boyutu ve ekonomisi onu do\u011fudaki adaylar aras\u0131nda teknik olarak AB’nin tek pazar\u0131na dahil edilmesi en kolay \u00fclke yap\u0131yor. Ancak \u00fclke ayn\u0131 zamanda Avrupa’n\u0131n en yoksul \u00fclkelerinden biri ve b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde Rusya yanl\u0131s\u0131 ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 b\u00f6lge Transdinyester’in yan\u0131 s\u0131ra Rusya’ya giderek daha fazla ba\u011flanan \u00f6zerk Gagavuzya b\u00f6lgesinde \u00e7\u00f6z\u00fclmemi\u015f toprak sorunlar\u0131 var. Etnik ve b\u00f6lgesel \u00e7at\u0131\u015fmalar AB entegrasyonu g\u00f6revini daha da g\u00f6z korkutucu hale getirmektedir.<\/p>\n\n\n\n 2023 y\u0131l\u0131 ba\u015flar\u0131nda yap\u0131lan bir ankete g\u00f6re, Moldoval\u0131lar\u0131n y\u00fczde 60’a yak\u0131n\u0131 <\/a> \u00fclkelerinin AB’ye kat\u0131lmas\u0131n\u0131 istiyor, ancak Moldova’n\u0131n Avrupa rotas\u0131 Rusya yanl\u0131s\u0131 g\u00fc\u00e7lerin h\u00fck\u00fcmetten uzak tutulmas\u0131na ba\u011fl\u0131. Bu son hedef, Rusya yanl\u0131s\u0131 Transnistrianlar\u0131n Ki\u015finev siyaseti \u00fczerindeki etkilerini artt\u0131rmalar\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131rlamay\u0131 da i\u00e7eren pek \u00e7ok siyasi manevra gerektiriyor.<\/p>\n\n\n\n Transdinyester’in – ve giderek Gagavuzya’n\u0131n – rol\u00fc Ki\u015finev’deki siyaseti etkileme potansiyeli a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli. \u015eubat 2024’te Transdinyester y\u00f6netimi Moskova’dan kendisini Moldova h\u00fck\u00fcmetinin ‘artan bask\u0131s\u0131ndan’ <\/a> korumas\u0131n\u0131 istedi.<\/p>\n\n\n\n Milli a\u00e7\u0131dan Rusya, \u00e7o\u011fu emekli yakla\u015f\u0131k 400.000 ki\u015finin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Transdinyester’e ilgi g\u00f6stermiyor ya da kaynak ay\u0131rm\u0131yor. Moskova’n\u0131n Moldova’y\u0131 istikrars\u0131zla\u015ft\u0131rma emelleri Transdinyester’in \u00f6tesine ge\u00e7iyor. Asl\u0131nda Ki\u015finev’deki pek \u00e7ok siyaset\u00e7i, Rus\u00e7a konu\u015fulan Transdinyester’in Moldova’ya \u00e7ok h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde entegre edilmesinin Kremlin’e, b\u00f6lgeyi 1992’den beri \u015fiddetten uzak tutan bu gri b\u00f6lgede b\u0131rakmaktan \u00e7ok daha fazla yard\u0131mc\u0131 olaca\u011f\u0131ndan korkuyor. Benzer \u015fekilde, 135.000 T\u00fcrk k\u00f6kenli ancak Rus\u00e7a konu\u015fan Gagavuzlar\u0131n \u00e7o\u011fu da Rusya yanl\u0131s\u0131 partileri destekliyor<\/p>.\n\n\n\n Moldova’da 20 Ekim 2024 tarihinde cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imleri, 2025 y\u0131l\u0131nda ise parlamento se\u00e7imleri yap\u0131lacak. G\u00f6revdeki Maia Sandu, Avrupa yanl\u0131s\u0131 partisi Eylem ve Dayan\u0131\u015fma’n\u0131n (PAS) \u015fans\u0131n\u0131 artt\u0131rmak ve cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 koltu\u011fundaki hakimiyetini korumak i\u00e7in, cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imleriyle ayn\u0131 g\u00fcn AB \u00fcyeli\u011fi i\u00e7in bir dan\u0131\u015fma referandumu yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 duyurdu. Polling<\/a> se\u00e7menlerin y\u00fczde 27’sinin ilk tercihi olan PAS, Rusya yanl\u0131s\u0131 Sosyalist Parti’nin on puan \u00f6n\u00fcnde yer al\u0131yor. Rusya yanl\u0131s\u0131 bir di\u011fer siyasi blok olan \u015eans, Y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler, Ba\u015far\u0131lar ise \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc s\u0131rada yer al\u0131yor. Se\u00e7menlerin y\u00fczde 10’unun tercihini alan PAS, cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imlerinin ikinci turunda ipi g\u00f6\u011f\u00fcsleyebilir<\/p>.\n\n\n\n Rus h\u00fck\u00fcmeti yakla\u015fan se\u00e7imleri Ki\u015finev’de daha fazla n\u00fcfuz kazanmak i\u00e7in bir f\u0131rsat olarak g\u00f6r\u00fcyor. Moskova, Rusya yanl\u0131s\u0131 Transdinyester’i elinde tutarak Moldova’da bir dayanak noktas\u0131 olu\u015ftursa da, bu b\u00f6lgede askeri \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131 t\u0131rmand\u0131raca\u011f\u0131n\u0131 beklemek i\u00e7in bir neden yok. Ka\u011f\u0131t \u00fczerinde Transdinyester’de 1,500 Rus askeri olmas\u0131 gerekiyor, ancak Moldoval\u0131 yetkililere g\u00f6re <\/a>\u00e7o\u011funluk asl\u0131nda Rus \u00fcniformas\u0131 giymi\u015f yerel halktan olu\u015fuyor. Halen Transdinyester topraklar\u0131nda bulunan Rus askerlerinin say\u0131s\u0131 asl\u0131nda 100’\u00fcn alt\u0131nda – somut bir askeri tehdidi temsil eden bir say\u0131 de\u011fil.<\/p>\n\n\n\n Buna ek olarak Ukrayna, Transdinyester ile olan s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 kapatarak dolayl\u0131 olarak bir kara sald\u0131r\u0131s\u0131na kar\u015f\u0131 koruma sa\u011flam\u0131\u015f ve yasal ve yasad\u0131\u015f\u0131 ticareti kesmi\u015ftir. Transdinyester y\u00f6netimi Ki\u015finev’den kopmamak i\u00e7in Rusya ile ba\u011flant\u0131ya ihtiya\u00e7 duysa da Moldova devletiyle ekonomik entegrasyona gitmek de \u00e7\u0131karlar\u0131na uygun. Rusya-Ukrayna sava\u015f\u0131n\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131ndan bu yana Transdinyester’i y\u00f6neten siyaset\u00e7iler ve i\u015fadamlar\u0131 \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kald\u0131lar<\/p>.\n\n\n\n T\u0131pk\u0131 Ukrayna \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi, Avrupa Konseyi’nin Aral\u0131k 2023’te Moldova ile kat\u0131l\u0131m m\u00fczakerelerini ba\u015flatmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan m\u00fczakere ekiplerinin haz\u0131rlanmas\u0131 ve Moldova mevzuat\u0131n\u0131n, kurallar\u0131n\u0131n ve prosed\u00fcrlerinin standartla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na y\u00f6nelik \u00e7al\u0131\u015fmalar h\u0131z kazand\u0131. Moldova ve AB mevzuat\u0131n\u0131 uyumla\u015ft\u0131rma s\u00fcreci 2018<\/a>‘den bu yana devam ediyor ancak Moldova b\u00fcrokrasisinin AB’nin talep etti\u011fi de\u011fi\u015fiklikleri ger\u00e7ekle\u015ftirme kapasitesi s\u0131n\u0131rl\u0131. Moldova ekonomisini uzun vadede olumsuz etkilemeyecek daha iyi anla\u015fmalar\u0131 m\u00fczakere etme kabiliyeti de k\u0131s\u0131tl\u0131.<\/p> \n\n\n\n G\u00fcrcistan resmi olarak ana d\u0131\u015f politika \u00f6nceli\u011fi olarak AB entegrasyonunu takip ediyor. 2023’\u00fcn ba\u015flar\u0131nda yap\u0131lan bir ankette, G\u00fcrcistan n\u00fcfusunun y\u00fczde 89<\/a> u AB \u00fcyeli\u011fini desteklerken, iktidar partisi G\u00fcrc\u00fc R\u00fcyas\u0131-Demokratik G\u00fcrcistan (GD-DG) Avrupa yanl\u0131s\u0131 bir g\u00fcndemi oldu\u011funu iddia ediyor. Ancak AB, Aral\u0131k 2023’te G\u00fcrcistan’a aday \u00fcye stat\u00fcs\u00fc vermi\u015f olsa da Tiflis, Moldova ya da Ukrayna kadar kararl\u0131 bir \u015fekilde reformlar\u0131n pe\u015finden gitmiyor ve zaman zaman \u00fclkeyi AB yolundan uzakla\u015ft\u0131ran ad\u0131mlar at\u0131yor.<\/p\n\n\n\n Son olarak, GD-DG taraf\u0131ndan desteklenen Rus tarz\u0131 ‘yabanc\u0131 ajan yasas\u0131’<\/a> \u00fclkenin AB de\u011ferlerine ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 konusunda soru i\u015faretleri yaratt\u0131. G\u00fcrcistan’daki medya kurulu\u015flar\u0131, sivil toplum kurulu\u015flar\u0131, aktivist gruplar ve fonlar\u0131n\u0131n y\u00fczde 20’sinden fazlas\u0131n\u0131<\/a> yurt d\u0131\u015f\u0131ndan alan ba\u011f\u0131ms\u0131z medya kurulu\u015flar\u0131n\u0131n ‘yabanc\u0131 ajan’ olarak kay\u0131t yapt\u0131rmalar\u0131n\u0131 ya da cezalarla kar\u015f\u0131la\u015fmalar\u0131n\u0131 gerektiren yasan\u0131n gazetecileri hedef almak i\u00e7in istismar edilebilece\u011finden korkuyor. G\u00f6zlemciler bu karar\u0131, GD-DG’nin Ekim 2024’te yap\u0131lacak parlamento se\u00e7imleri \u00f6ncesinde daha fazla g\u00fc\u00e7 toplamas\u0131n\u0131n bir yolu olarak g\u00f6r\u00fcyor. Buna ek olarak, yak\u0131n zamanda \u00f6nerilen, insanlar\u0131n cinsiyetlerini de\u011fi\u015ftirmelerini yasaklayan ve e\u015fcinsel \u00e7iftlerin \u00e7ocuk evlat edinmelerini yasaklayan LGBTQ+ kar\u015f\u0131t\u0131 yasalar<\/a> da bat\u0131l\u0131 liderlerin ele\u015ftirilerine yol a\u00e7t\u0131.<\/p>\n\n\n\n Bu \u00f6nlemlere ra\u011fmen GD-DG hala kamuoyu yoklamalar\u0131nda birinci s\u0131rada<\/a>, pop\u00fcler olmayan ve par\u00e7alanm\u0131\u015f bir muhalefetin rahat\u00e7a \u00f6n\u00fcnde yer al\u0131yor. Devam eden h\u00fck\u00fcmet kar\u015f\u0131t\u0131 protestolara ra\u011fmen, partinin yakla\u015fan parlamento se\u00e7imlerinde ilk s\u0131ray\u0131 almas\u0131 ve G\u00fcrcistan’\u0131n Avrupa yanl\u0131s\u0131 yolunu daha da \u015f\u00fcpheye d\u00fc\u015f\u00fcrmesi muhtemeldir.<\/p>\n\n\n\n G\u00fcrcistan da Rusya’ya kar\u015f\u0131 mu\u011flak bir tutum sergilemekte ve Abhazya ve G\u00fcney Osetya vilayetlerini i\u015fgal eden bu \u00fclkeyle dostane ili\u015fkilerini savunmaktad\u0131r. G\u00fcrcistan, Abhazya ve G\u00fcney Osetya’y\u0131 G\u00fcrcistan’\u0131 istikrars\u0131zla\u015ft\u0131rmak ve AB ve NATO entegrasyon planlar\u0131n\u0131 engellemek i\u00e7in s\u0131k s\u0131k kullanan Rusya ile ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 travmatik deneyime ra\u011fmen Moskova’n\u0131n Ukrayna’y\u0131 i\u015fgalini k\u0131namaktan ka\u00e7\u0131nd\u0131. Ayn\u0131 zamanda, aralar\u0131nda ABD ve IMF’nin de bulundu\u011fu uluslararas\u0131 de\u011ferlendiriciler, G\u00fcrcistan’\u0131n Rusya’ya kar\u015f\u0131 koordine edilen yapt\u0131r\u0131m rejimiyle b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde uyumlu oldu\u011funu teyit etti. Dahas\u0131, AB G\u00fcrcistan’\u0131n ana ticaret orta\u011f\u0131<\/a> olmaya devam etmekte olup, ticaretinin %20,5’ini ger\u00e7ekle\u015ftirmekte, onu T\u00fcrkiye (%14,6) ve Rusya (%13) izlemektedir.<\/p>\n\n\n\n Rusya ile ili\u015fkilerin \u0131s\u0131nmas\u0131na kar\u015f\u0131 protestolar devam edebilir ve GD-DG ve \u00fclkenin istikrar\u0131 i\u00e7in sorunlu hale gelebilir. Ancak h\u00fck\u00fcmet ve GD-DG, muhalefete verilen deste\u011fin zay\u0131flamas\u0131yla da cesaretlenebilir. G\u00fcrcistan reformlar\u0131 uygulamakta zorlan\u0131rken AB entegrasyonuna y\u00f6nelik ilerleme yava\u015f kalacakt\u0131r.<\/p> \n\n\n\n Ermenistan son bir y\u0131l i\u00e7inde AB ile ili\u015fkilerini geli\u015ftirmeyi ve g\u00fcvenlik garantileri i\u00e7in Rusya’dan uzakla\u015fmay\u0131 hedefledi\u011finin sinyallerini verdi. Bu d\u0131\u015f politika de\u011fi\u015fikli\u011fi, Azerbaycan’\u0131n 2023’te Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f<\/a> ‘daki ba\u015far\u0131l\u0131 sald\u0131r\u0131s\u0131nda Rusya’n\u0131n Ermenistan’\u0131n yard\u0131m\u0131na gelmemesinin bir sonucudur. Azerbaycan’\u0131n Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f’\u0131 b\u00fcnyesine katmas\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda Rusya’n\u0131n pasif kalmas\u0131, Rusya liderli\u011findeki Ermenistan, Belarus, Kazakistan, K\u0131rg\u0131zistan, Rusya ve Tacikistan’dan olu\u015fan NATO tipi h\u00fck\u00fcmetler aras\u0131 bir askeri ittifak olan Kolektif G\u00fcvenlik Anla\u015fmas\u0131 \u00d6rg\u00fct\u00fc<\/a> (KGA\u00d6)’n\u00fcn kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 savunma maddesini ihlal etti.<\/p>\n\n\n\n Ermenistan Ba\u015fbakan\u0131 Nikol Pa\u015finyan,Ermenistan’\u0131n KGA\u00d6 \u00fcyeli\u011finin donduruldu\u011funu<\/a> ilan etti. Ermenistan ayr\u0131ca \u00fclkenin Moskova’da bulunan KGA\u00d6 temsilcisini de geri \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n Rusya’dan herhangi bir g\u00fcvenlik garantisi alamayan ve \u00fclkesinin \u00f6nceliklerini de\u011fi\u015ftirmek isteyen Pa\u015finyan, Azeri y\u00f6netiminin talep etti\u011fi d\u00f6rt k\u00f6yden daha fazla toprak verilmesi anlam\u0131na gelse bile, Azerbaycan ile bir bar\u0131\u015f anla\u015fmas\u0131n\u0131n resmile\u015ftirilmesine odaklanm\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Pa\u015finyan’\u0131n Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f’\u0131 Azerbaycan ordusuna kar\u015f\u0131 savunma konusundaki isteksizli\u011fi pop\u00fclaritesini zay\u0131flatarak istikrars\u0131zl\u0131k riskini artt\u0131rd\u0131.<\/p> \n\n\n\n Geleneksel olarak cephaneli\u011fi i\u00e7in Rusya’ya ba\u011f\u0131ml\u0131 olan Ermenistan, \u015fimdi g\u00fcvenlik \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 Rusya’dan uzakla\u015ft\u0131r\u0131p Bat\u0131 ile yak\u0131nla\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Azerbaycan’la olan s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 izlemek i\u00e7in bir AB misyonunu<\/a> memnuniyetle kar\u015f\u0131larken, Fransa’dan z\u0131rhl\u0131 ara\u00e7lar ve radar sistemleri sat\u0131n almay\u0131 hedefliyor.<\/p>\n\n\n\n Bununla birlikte Ermenistan, Bat\u0131’n\u0131n Rusya’ya kar\u015f\u0131 uygulad\u0131\u011f\u0131 ekonomik yapt\u0131r\u0131mlardan da yararland\u0131. Otomobil, cep telefonu, y\u00fcksek teknoloji \u00fcr\u00fcnleri ve di\u011fer t\u00fcketici elektroni\u011fi gibi Bat\u0131’da \u00fcretilen mallar\u0131 yeniden ihra\u00e7 eden Ermeni \u015firketleri, Ukrayna’daki sava\u015f\u0131n patlak vermesinden bu yana i\u015flerini art\u0131rd\u0131<\/a> . Bu uygulama sayesinde Ermenistan’\u0131n Rusya’ya toplam ihracat\u0131 \u00fc\u00e7 kat\u0131na \u00e7\u0131kt\u0131. Bu \u015firketlerin Ermenistan’da \u00f6dedikleri y\u00fcksek vergiler de artt\u0131. ABD ve AB’nin y\u00fcksek teknolojili mallar\u0131n ve bile\u015fenlerin yeniden ihracat\u0131n\u0131 engellemeye y\u00f6nelik g\u00fc\u00e7l\u00fc bask\u0131s\u0131 alt\u0131nda, Ermeni ihracat\u00e7\u0131lar art\u0131k Rusya’ya mikro\u00e7ip, transformat\u00f6r, video kamera, anten ve di\u011fer elektronik ekipmanlar\u0131 teslim etmek i\u00e7in h\u00fck\u00fcmet iznine ihtiya\u00e7 duyuyor.<\/p\n\n\n\n Azerbaycan, g\u00f6revdeki cumhurba\u015fkan\u0131 \u0130lham Aliyev’in 7 \u015eubat 2024’te oylar\u0131n y\u00fczde 92’sinden fazlas\u0131n\u0131 alarak be\u015finci d\u00f6nemini kazanmas\u0131yla otokrasi stat\u00fcs\u00fcn\u00fc daha da peki\u015ftirdi<\/a>. Aliyev, Kas\u0131m 2023’te Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f b\u00f6lgesini ba\u015far\u0131yla ele ge\u00e7irmesinin ard\u0131ndan erken se\u00e7im \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131nda bulunmu\u015ftu<\/p>.\n\n\n\n O zamandan bu yana Aliyev, aralar\u0131nda Afganistan’daki Taliban h\u00fck\u00fcmetinin<\/a> de bulundu\u011fu Orta Do\u011fu ve Orta Asya \u00fclkeleriyle ili\u015fkilerini geli\u015ftirmeye devam etti. Aliyev’in \u00f6nceli\u011fi Ermenistan’\u0131n Syunik b\u00f6lgesini ikiye b\u00f6lerek Azerbaycan’\u0131 bat\u0131daki Nah\u00e7\u0131van eksklav\u0131na ba\u011flayacak g\u00fcmr\u00fcks\u00fcz bir ge\u00e7i\u015f yolu olan Zangezur koridorunu<\/a> kurmak. Aliyev Ermenistan’a<\/a> kendisini bu hedefe yakla\u015ft\u0131racak d\u00f6rt k\u00f6y\u00fcn imtiyaz\u0131n\u0131 kabul etmesi i\u00e7in bask\u0131 yap\u0131yor. Azeri h\u00fck\u00fcmeti,T\u00fcrkiye ile Zangezur koridorunun in\u015fas\u0131n\u0131 kabul etti<\/a> ki bu h\u0131zl\u0131 ba\u015far\u0131 i\u00e7in gerekli bir ko\u015fuldur.<\/p>\n\n\n\n Artan otokratikle\u015fmesine ve 2022’den bu yana Rusya ile yenilenen ili\u015fkilerine<\/a> ra\u011fmen AB, \u00f6zellikle petrol ve gaz rezervleri ve Rusya ile \u00c7in aras\u0131ndaki stratejik konumu nedeniyle Azerbaycan ile yak\u0131n ba\u011flar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor. AB, Rusya’ya olan ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 azaltmak i\u00e7in Azerbaycan’dan gaz sat\u0131n al\u0131yor. Ayn\u0131 zamanda Azerbaycan, Bak\u00fc’n\u00fcn kendi i\u00e7 talebini kar\u015f\u0131lamas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak bir anla\u015fma kapsam\u0131nda Rusya’dan gaz ithal etmeye ba\u015flad\u0131<\/p>.\n\n\n\n Azerbaycan’\u0131n Avrupa’ya do\u011fal gaz ihracat\u0131<\/a> 2021’den 2023’e kadar istikrarl\u0131 bir \u015fekilde artarak 2021’de 19 milyar metrek\u00fcpe (bcm), 2022’de 22,6 bcm’e ve 2023’te 23,8 bcm’e ula\u015ft\u0131. Bu miktar AB, G\u00fcrcistan, T\u00fcrkiye ve S\u0131rbistan pazarlar\u0131 aras\u0131nda payla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131 <\/a>. Ancak Azerbaycan’\u0131n Bak\u00fc’n\u00fcn kendi i\u00e7 talebini kar\u015f\u0131layabilmesi i\u00e7in Rusya’dan gaz ithal etme anla\u015fmas\u0131, AB’nin Rus gaz\u0131na olan ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n ger\u00e7ekten k\u0131r\u0131l\u0131p k\u0131r\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 sorusunu g\u00fcndeme getiriyor<\/p>.\n\n\n\n Azerbaycan ve Ermenistan aras\u0131nda yeni bir sava\u015f patlak vermesi endi\u015fe kayna\u011f\u0131 olmaya devam ediyor. Ermenistan y\u00f6netimi Azerbaycan’\u0131n taleplerine \u00e7o\u011funlukla olumlu yakla\u015fsa da, bar\u0131\u015f anla\u015fmas\u0131n\u0131n imzalanmas\u0131ndaki baz\u0131 gecikmeler ve Azerbaycan’\u0131n istedi\u011fi daha fazla topraktan feragat etmesi yeni \u00e7at\u0131\u015fmalara yol a\u00e7abilir. AB muhtemelen b\u00f6lgedeki siyasi kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131klara sadece \u0131l\u0131ml\u0131 bir \u015fekilde dahil olmaya devam edecek ve ekonomik ve enerji kayg\u0131lar\u0131na \u00f6ncelik verecektir.<\/p> \n\n\n\n Alexander Lukashenko’nun liderli\u011fi alt\u0131nda kald\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece Belarus AB’den geri d\u00f6n\u00fclmez bir \u015fekilde uzak kalmaya devam edecektir. Blok otokratik y\u00f6netimini sa\u011flamla\u015ft\u0131ran 8 A\u011fustos 2020’deki tart\u0131\u015fmal\u0131 se\u00e7imin ard\u0131ndan Lukashenko’nun ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n me\u015fruiyetini kabul etmeyi reddetti<\/a> ler. Bunu takip eden ve iktidar\u0131na itiraz eden yayg\u0131n protestolara ra\u011fmen, Lukashenko sa\u011flam bir \u015fekilde yerle\u015fmeye devam ediyor ve rejimini korumak i\u00e7in gerekli olan her t\u00fcrl\u00fc bask\u0131 arac\u0131n\u0131<\/a> kullanmaya istekli oldu\u011funu g\u00f6sterdi.<\/p>\n\n\n\n Rusya’n\u0131n Ukrayna’y\u0131 k\u0131smen Belarus topraklar\u0131ndan i\u015fgal etmesinden bu yana, Belarus’un yapt\u0131r\u0131mlardan etkilenen ekonomisi giderek daha fazla Rusya’ya ba\u011f\u0131ml\u0131 hale geldi. Belarus resmi olarak Ukrayna’daki sava\u015f\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kalmaya devam etse de, Lukashenko Rusya’n\u0131n Belarus topraklar\u0131n\u0131 askeri \u00fcs ve silahl\u0131 kuvvetleri i\u00e7in toplanma alan\u0131 olarak kullanmas\u0131na izin veriyor. 2021’de Kremlin’den s\u0131zd\u0131r\u0131lan bir belge<\/a> 2030’a kadar Belarus’un Rusya Federasyonu’na ilhak\u0131 i\u00e7in somut planlar g\u00f6sterdi. B\u00f6yle bir birlik mevcut d\u00fczenlemeleri resmile\u015ftirecek ancak Rusya’n\u0131n Belarus toplumunun uyumunu sa\u011flamak i\u00e7in ek maliyetlere katlanmas\u0131n\u0131 gerektirecektir. Bununla birlikte Moskova, taktik n\u00fckleer silahlar\u0131n\u0131 Belarus topraklar\u0131na \u00e7oktan nakletmi\u015f durumda<\/p>.\n\n\n\n Belarus’un Litvanya, Letonya ve Polonya ile olan s\u0131n\u0131rlar\u0131nda d\u00fczensizlik yaratmak i\u00e7in m\u00fcltecileri silah olarak kullanmas\u0131, \u00fclkenin kom\u015fular\u0131yla olan ili\u015fkilerine daha da zarar verdi. Belarus \u00fczerinden AB s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 ge\u00e7meye \u00e7al\u0131\u015fan g\u00f6\u00e7menler, AB’nin 2024 y\u0131l\u0131nda daha kat\u0131 s\u0131\u011f\u0131nma ve g\u00f6\u00e7 kurallar\u0131n\u0131 kabul etmesinden bu yana s\u0131\u011f\u0131nacak yer bulmakta daha da zorlanacaklar. Letonya ve Litvanya 2023 y\u0131l\u0131nda kendi yasalar\u0131n\u0131<\/a> ge\u00e7irerek Belarus ile olan s\u0131n\u0131rlar\u0131nda m\u00fcltecileri geri itmeye y\u00f6nelik s\u00fcregelen bir uygulamay\u0131 resmile\u015ftirdi. \u0130nsan haklar\u0131 \u00f6rg\u00fct\u00fc S\u0131n\u0131r Tan\u0131mayan Doktorlar<\/a>‘a g\u00f6re, Letonya, Litvanya ve Polonya’ya ula\u015fmay\u0131 ba\u015faran insanlar\u0131n \u00e7o\u011fu, s\u0131n\u0131r yetkilileri taraf\u0131ndan s\u0131kl\u0131kla \u015fiddet kullan\u0131larak Belarus topraklar\u0131na geri g\u00f6nderilmeye zorlan\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n Baz\u0131 AB \u00fcyesi \u00fclkelerdeki siyasi e\u011filimler, Macaristan Ba\u015fbakan\u0131 Viktor Orban gibi Rusya dostu liderleri Ukrayna kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131nda daha az izole b\u0131rak\u0131yor gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Fransa, Almanya, Bel\u00e7ika, Hollanda, Slovakya ve Romanya’da a\u015f\u0131r\u0131 sa\u011fc\u0131 partiler anketlerde y\u00fckseliyor ve Haziran 2024 se\u00e7imlerinden sonra Avrupa Parlamentosu’nda ve ulusal d\u00fczeyde Ukrayna kar\u015f\u0131t\u0131 duru\u015fu g\u00fc\u00e7lendirebilir.<\/p> \n\n\n\n AB’nin do\u011fu kom\u015fuluk b\u00f6lgesiyle daha fazla dayan\u0131\u015fma i\u00e7in potansiyel olarak daha d\u00fc\u015fmanca olan bu ortamda, G\u00fcrcistan’\u0131n siyasi olarak Rusya ile daha uyumlu hale gelmesi veya Moldova’da AB kar\u015f\u0131t\u0131 bir h\u00fck\u00fcmet gibi aday \u00fclkelerdeki herhangi bir Avrupa kar\u015f\u0131t\u0131 aksakl\u0131k, geni\u015fleme \u015f\u00fcphecili\u011fini k\u00f6r\u00fckleyecektir. AB geni\u015flemesi ve g\u00fcvenlik aras\u0131ndaki g\u00fc\u00e7l\u00fc ba\u011f g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, bu sonu\u00e7 AB’nin Rusya’ya kar\u015f\u0131 g\u00fc\u00e7 projeksiyonu i\u00e7in zararl\u0131 olacak ve jeopolitik hedeflerini s\u0131n\u0131rlayacakt\u0131r.<\/p> \n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Rusya’n\u0131n Ukrayna’daki sald\u0131r\u0131 sava\u015f\u0131 Do\u011fu Avrupa’y\u0131 AB’nin d\u0131\u015f politika g\u00fcndeminin merkezine oturttu, savunmaya y\u00f6nelik tutumlar\u0131 de\u011fi\u015ftirdi ve AB \u00fcyeli\u011fine aday \u00fclkelerin reformlar\u0131na yeni bir ivme kazand\u0131rd\u0131. Ancak sa\u011fc\u0131 hareketlerin ve otoriterli\u011fin zemin kazanmas\u0131yla birlikte Ukrayna’ya ve AB geni\u015flemesine verilen destek tehdit alt\u0131nda.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":39778,"parent":0,"template":"","tags":[],"displeu_category":[],"class_list":["post-39996","article","type-article","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/article\/39996","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/article"}],"about":[{"href":"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/article"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/39778"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=39996"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=39996"},{"taxonomy":"displeu_category","embeddable":true,"href":"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/displeu_category?post=39996"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Sonu\u00e7<\/h5>\n\n\n\n
Azerbaycan<\/h5>\n\n\n\n
Belarus<\/h5>\n\n\n\n
Sonu\u00e7<\/h5>\n\n\n\n
Ermenistan<\/h5>\n\n\n\n
Azerbaycan<\/h5>\n\n\n\n
Belarus<\/h5>\n\n\n\n
Sonu\u00e7<\/h5>\n\n\n\n
G\u00fcrcistan<\/h5>\n\n\n\n
Ermenistan<\/h5>\n\n\n\n
Azerbaycan<\/h5>\n\n\n\n
Belarus<\/h5>\n\n\n\n
Sonu\u00e7<\/h5>\n\n\n\n
Moldova<\/h5>\n\n\n\n
G\u00fcrcistan<\/h5>\n\n\n\n
Ermenistan<\/h5>\n\n\n\n
Azerbaycan<\/h5>\n\n\n\n
Belarus<\/h5>\n\n\n\n
Sonu\u00e7<\/h5>\n\n\n\n
Ukrayna<\/h5>\n\n\n\n
Moldova<\/h5>\n\n\n\n
G\u00fcrcistan<\/h5>\n\n\n\n
Ermenistan<\/h5>\n\n\n\n
Azerbaycan<\/h5>\n\n\n\n
Belarus<\/h5>\n\n\n\n
Sonu\u00e7<\/h5>\n\n\n\n
Ukrayna<\/h5>\n\n\n\n
Moldova<\/h5>\n\n\n\n
G\u00fcrcistan<\/h5>\n\n\n\n
Ermenistan<\/h5>\n\n\n\n
Azerbaycan<\/h5>\n\n\n\n
Belarus<\/h5>\n\n\n\n
Sonu\u00e7<\/h5>\n\n\n\n