{"id":41835,"date":"2024-06-06T11:46:46","date_gmt":"2024-06-06T09:46:46","guid":{"rendered":"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/?post_type=article&p=41835"},"modified":"2024-09-06T16:32:48","modified_gmt":"2024-09-06T14:32:48","slug":"the-far-right-a-stress-test-for-civil-society-in-slovakia","status":"publish","type":"article","link":"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/tr\/article\/the-far-right-a-stress-test-for-civil-society-in-slovakia\/","title":{"rendered":"A\u015f\u0131r\u0131 sa\u011f – Slovakya’da sivil toplum i\u00e7in bir stres testi"},"content":{"rendered":"\n

“Yabanc\u0131lara bir kuru\u015f bile vermem!” Bu slogan ge\u00e7en y\u0131lki se\u00e7imler \u00f6ncesinde Slovakya<\/a> da a\u015f\u0131r\u0131 sa\u011fc\u0131 <\/a>Cumhuriyet partisi taraf\u0131ndan her yere as\u0131ld\u0131. Cumhuriyet’in parlamentoya girmesi i\u00e7in yeterli olmad\u0131, ancak yine de h\u00fck\u00fcmet taraf\u0131ndan k\u0131smen sahiplenildi. Robert Fico’nun iktidar koalisyonu daha h\u00fck\u00fcmet program\u0131nda sivil toplum kurulu\u015flar\u0131n\u0131 ilgilendiren yasal de\u011fi\u015fiklikleri<\/a> duyurdu. Ancak planlar\u0131 hakk\u0131nda daha iyi bir fikir edinmek i\u00e7in, koalisyonun a\u015f\u0131r\u0131 milliyet\u00e7i k\u00fc\u00e7\u00fck orta\u011f\u0131 Slovak Ulusal Partisi (SNS) taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan ve k\u0131sa s\u00fcre \u00f6nce yay\u0131nlanan de\u011fi\u015fiklik tasla\u011f\u0131na<\/a> bakmak yeterli.<\/p>\n\n\n\n

Bu de\u011fi\u015fiklikle getirilen en \u00f6nemli de\u011fi\u015fiklikler aras\u0131nda, yurt d\u0131\u015f\u0131ndan y\u0131ll\u0131k geliri 5.000 Avro’yu a\u015fan t\u00fcm STK’lar\u0131n (yaln\u0131zca AB fonlar\u0131ndan yararlananlar hari\u00e7) “yabanc\u0131 destekli kurulu\u015f” olarak etiketlenmesi; hem bireyler hem de kurulu\u015flar olmak \u00fczere t\u00fcm ba\u011f\u0131\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n isimlerini yay\u0131nlama zorunlulu\u011fu; ve STK’lar\u0131n idari usuls\u00fczl\u00fckler nedeniyle, itiraz \u00fczerine de olsa feshedilebilmesine ili\u015fkin h\u00fck\u00fcm yer almaktad\u0131r.<\/p>.\n\n\n\n

Macar ilham\u0131<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Planlanan yasa Slovakya sivil toplumu taraf\u0131ndan \u015fiddetle k\u0131nand\u0131. STK’lar i\u00e7in H\u00fck\u00fcmet Konseyi Ba\u015fkan\u0131 Marcel Zajac<\/a>‘\u0131n s\u00f6zleriyle, “bu yasa vatanda\u015flar\u0131 d\u00f6vmek i\u00e7in bir sopad\u0131r – farkl\u0131 \u00f6zel sermaye bi\u00e7imleri aras\u0131nda temel ayr\u0131mlar yapar, sivil toplumu damgalar ve ayr\u0131ca b\u00fcrokraside tahamm\u00fcl edilemez bir art\u0131\u015f anlam\u0131na gelir.”<\/p>\n\n\n\n

Bunun aksine, de\u011fi\u015fikli\u011fi haz\u0131rlayanlar, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc sekt\u00f6r olarak adland\u0131r\u0131lan sekt\u00f6r\u00fcn \u015feffafl\u0131\u011f\u0131n\u0131 artt\u0131rd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in kamu yarar\u0131na oldu\u011funu savunmaktad\u0131r. Bu \u015feffafl\u0131\u011f\u0131n nas\u0131l art\u0131r\u0131laca\u011f\u0131 konusunda ger\u00e7ekten de me\u015fru bir tart\u0131\u015fma y\u00fcr\u00fct\u00fclmelidir. Ancak SNS \u00f6nerisinin bir\u00e7ok sorunu var: \u00f6zellikle payda\u015flarla hi\u00e7bir tart\u0131\u015fma yap\u0131lmad\u0131 ve a\u00e7\u0131klanan gerek\u00e7e, uygunsuz STK’lar i\u00e7in hayat\u0131 rahats\u0131z etmek i\u00e7in bir bahane gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n

Teklif edilen de\u011fi\u015fiklik benzer bir Macar yasas\u0131 ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda,  Macaristan<\/a>‘\u0131n kendini “illiberal” ilan eden ba\u015fbakan\u0131 Viktor Orb\u00e1n<\/a>‘\u0131n versiyonunun etkisi dikkat \u00e7ekicidir. Demokrasi Platformu<\/a>‘na g\u00f6re, iki h\u00fck\u00fcm “\u00e7ok benzer, hatta neredeyse ayn\u0131”. Ger\u00e7ekten de, \u0130\u00e7i\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131’na yarg\u0131 denetimi olmaks\u0131z\u0131n belirli \u00f6rg\u00fct t\u00fcrlerini feshetme yetkisi verilmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan, SNS’nin yasa tasar\u0131s\u0131 ikisinden daha sert olan\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Avrupa Adalet Divan\u0131 ise Macaristan’\u0131n yasa tasar\u0131s\u0131na ciddi itirazlarda bulundu. Mahkeme,\u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc sekt\u00f6r\u00fc daha \u015feffaf hale getirme amac\u0131n\u0131n orant\u0131s\u0131z ara\u00e7larla ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi nedeniyle tasar\u0131n\u0131n Avrupa hukukuna ayk\u0131r\u0131 oldu\u011funu tespit etti<\/a> <\/p>.\n\n\n\n

“Sosyal demokrasi” ve sivil toplum<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Smer (Slovakya ba\u015fbakan\u0131 Robert Fico<\/a>‘nun sol milliyet\u00e7i partisi) ve Hlas-SD (“Sosyal Demokratlar\u0131n Sesi”, benzer bir koalisyon orta\u011f\u0131) k\u0131sa bir s\u00fcre \u00f6nce Avrupa Sosyalistleri Partisi’nden ihra\u00e7 edildi. S\u00f6z konusu olan Fico’nun s\u00f6ylemleri ve SNS ile i\u015fbirli\u011fiydi. <\/p>\n\n\n\n

Bunun \u00fczerine Smer geleneksel savunmas\u0131n\u0131 devreye soktu: ask\u0131ya alman\u0131n ger\u00e7ek nedeninin “Slovak sosyal demokrasisinin” toplumsal cinsiyet ve cinsel az\u0131nl\u0131klar konusunda ilerici bir g\u00fcndem izlemeyi reddetmesi oldu\u011funu s\u00f6yledi. Ancak, \u00f6zellikle Smer s\u00f6z konusu oldu\u011funda, geleneksel sosyal demokrat de\u011ferlere daha geni\u015f \u00e7apl\u0131 bir ihanet oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r. Bu, partinin sivil topluma y\u00f6nelik ayr\u0131m g\u00f6zetmeyen s\u00f6yleminde a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fclmektedir.”<\/p>\n\n\n\n

Asl\u0131nda sald\u0131r\u0131ya u\u011frayanlar sadece g\u00f6n\u00fcll\u00fc kurulu\u015flar de\u011fil. \u00d6rne\u011fin, K\u00fclt\u00fcr Bakan\u0131 Martina \u0160imkovi\u010d’i onaylamad\u0131klar\u0131n\u0131 ifade eden insanlar ba\u015fbakan taraf\u0131ndan “ruhen yoksun” olarak damgaland\u0131. Ukrayna’ya m\u00fchimmat toplamak i\u00e7in bir sivil toplum kurulu\u015fu da ba\u015fbakan taraf\u0131ndan tats\u0131z bir ifadeyle<\/a> ele\u015ftirildi.<\/p>\n\n\n\n

Her ne kadar h\u00fck\u00fcmet “siyasi” ve di\u011fer STK’lar aras\u0131nda ayr\u0131m yapmaya \u00f6zen g\u00f6sterse de, bu ayr\u0131m yapayd\u0131r: kamusal alanda \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 savunan t\u00fcm kurulu\u015flar siyasidir. Dolay\u0131s\u0131yla bu \u00e7\u0131karlar\u0131n siyasi iktidarla \u00e7eli\u015fmesi beklenen bir durumdur ve y\u0131prat\u0131c\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclmemelidir.<\/p>

\n\n\n\n

H\u00fck\u00fcmet do\u011fas\u0131 gere\u011fi daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bir konumdad\u0131r ve bu nedenle di\u011fer t\u00fcm se\u00e7enekler t\u00fckenene kadar (ve daha sonra sadece se\u00e7imlerden elde edilen me\u015fruiyet ve hesap verebilirlik s\u0131n\u0131rlar\u0131 dahilinde) otoritesini dayatmamal\u0131d\u0131r. H\u00fck\u00fcmetin baz\u0131lar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015fman\u0131 olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc medya<\/a> ve sivil toplum<\/a>, asl\u0131nda temsili bir demokraside iktidar \u00fczerinde \u00f6nemli denge ve denetleme unsurlar\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Mevcut koalisyonun yakla\u015f\u0131m\u0131, ele\u015ftirileri kabul etmek yerine, a\u00e7\u0131k ve gerek\u00e7eli tart\u0131\u015fman\u0131n temel demokratik ilkesini reddetmektir. H\u00fck\u00fcmet a\u015f\u0131r\u0131c\u0131l\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 bir “dike”<\/a> olmaktan \u00e7ok uzakta, a\u015f\u0131r\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 do\u011frudan ana ak\u0131ma ta\u015f\u0131yan bir kanal haline gelmektedir.<\/p>\n\n\n\n

K\u00fclt\u00fcr bakanl\u0131\u011f\u0131 da kat\u0131ld\u0131<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Ekim 2022 de Bratislava’daki Tepl\u00e1ren gey bar\u0131nda ya\u015fanan benzeri g\u00f6r\u00fclmemi\u015f silahl\u0131 sald\u0131r\u0131<\/a> bile -sadece mevcut h\u00fck\u00fcmetin politikac\u0131lar\u0131 aras\u0131nda de\u011fil- s\u0131kl\u0131kla cinsiyet ve cinsel az\u0131nl\u0131klara y\u00f6neltilen sald\u0131rgan s\u00f6ylemi so\u011futmaya yetmedi. K\u00fclt\u00fcr Bakanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131n resmi Facebook profilindeki bir “anket”<\/a> \u00f6zellikle b\u00fcy\u00fck bir sempatik k\u0131zg\u0131nl\u0131k dalgas\u0131na yol a\u00e7t\u0131. Ankette insanlara devletin k\u00fclt\u00fcrel an\u0131tlar\u0131n restorasyonunu mu yoksa “re\u015fit olmayan \u00e7ocuklara seks \u015fovlar\u0131n\u0131n nas\u0131l yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131n \u00f6\u011fretildi\u011fi LGBT\u0130+ etkinliklerini mi desteklemesi gerekti\u011fi” soruldu<\/p>.\n\n\n\n

\n\n\n\n

\u00d6n\u00fcm\u00fczdeki iki bu\u00e7uk y\u0131lda, her \u015feyden \u00f6nce \u00f6nemli olan sivil toplumun azmi olacak<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
\n\n\n\n

Halk\u0131 \u00fcst ve alt s\u0131n\u0131f vatanda\u015flar olarak ay\u0131rman\u0131n pratikteki sonu\u00e7lar\u0131 en \u00e7ok Martina \u0160imkovi\u010dov\u00e1’n\u0131n K\u00fclt\u00fcr Bakan\u0131 olarak g\u00f6rev yapt\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. K\u00fclt\u00fcr bakanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n yetkisi alt\u0131ndaki \u00f6nemli kurumlar\u0131 ilgilendiren iki yasa tasla\u011f\u0131 k\u0131sa s\u00fcre i\u00e7inde haz\u0131r olacak. Bunlardan biri Sanat Te\u015fvik Fonu’nu d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrerek “transseks\u00fcellerin ve sapk\u0131nl\u0131\u011f\u0131n k\u00fclt\u00fcr\u00fc de\u011fil ulusal k\u00fclt\u00fcr” i\u00e7in daha iyi m\u00fccadele etmesini sa\u011flayacak (Fico’nun \u00f6vg\u00fc dolu s\u00f6zleriyle<\/a> <\/p>).\n\n\n\n

Bir di\u011ferinde ise SNS, kamu yay\u0131nc\u0131s\u0131 RTVS’nin kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 ve yerine bir “devlet medyas\u0131” kurulmas\u0131n\u0131 \u00f6nermektedir. H\u00fck\u00fcmet, RTVS’nin habercili\u011finin tarafl\u0131 oldu\u011funa ve hatta insan haklar\u0131n\u0131 ihlal etti\u011fine inan\u0131yor. Bu yasama sald\u0131r\u0131s\u0131, etkilenen \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra halk\u0131n uzman kesimlerinin direni\u015fiyle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yor<\/p>.\n\n\n\n

Bakanl\u0131\u011f\u0131n gerilimi t\u0131rmand\u0131rmas\u0131na tepki olarak Slovakya’n\u0131n k\u00fclt\u00fcr camias\u0131 A\u00e7\u0131k K\u00fclt\u00fcr<\/a> platformunda \u00f6rg\u00fctleniyor. \u0130mza kampanyalar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, k\u00fclt\u00fcr alan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan kurum ve ki\u015fileri bir araya getirecek bir dayan\u0131\u015fma a\u011f\u0131 da kuruluyor. RTVS \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131, yakla\u015f\u0131k 4,000 ki\u015finin kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir muhalefet protestosunda seslerini duyururken, yay\u0131nc\u0131da yap\u0131lmas\u0131 planlanan de\u011fi\u015fiklikler de 85,000’den fazla ki\u015finin imzalad\u0131\u011f\u0131  “gasp”<\/a> kar\u015f\u0131t\u0131 bir vatanda\u015f dilek\u00e7esiyle reddedildi.<\/p>\n\n\n\n

Slovakya sivil toplumu stres testiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Slovakya’daki son parlamento se\u00e7imleri biraz rahatlama getirdi. Neo-Nazi Bizim Slovakya Halk Partisi parlamentodan \u00e7ekildi ve halefi Cumhuriyet de parlamentoya giremedi. Ancak bu, a\u015f\u0131r\u0131 sa\u011f i\u00e7in esasen sembolik bir yenilgiydi. Bu partilerin \u00fcyeleri ya da bu partilerden aday olan ki\u015filer \u015fu anda bakanl\u0131klarda \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor ya da bakanl\u0131klar\u0131n ba\u015f\u0131nda bulunuyor. Hlas-SD’ye yak\u0131n eski bir sol milliyet\u00e7i olan ve bug\u00fcn koalisyonu ele\u015ftirenler aras\u0131nda yer alan Peter Weiss, a\u00e7\u0131k\u00e7a koalisyonun incir yapra\u011f\u0131n\u0131n – Hlas-SD lideri ve yeni se\u00e7ilen devlet ba\u015fkan\u0131 Peter Pellegrini ve partisi- h\u00fck\u00fcmetin ideolojisini ve politikas\u0131n\u0131 canland\u0131ran SNS’den ilham alan pop\u00fclist vizyona yenik d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6yl\u00fcyor<\/a> <\/p>.\n\n\n\n

Haziran ay\u0131ndaki Avrupa se\u00e7imlerinin<\/a> ard\u0131ndan Slovakya’da 2026 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lacak birle\u015fik b\u00f6lgesel ve yerel se\u00e7imlere kadar se\u00e7im yap\u0131lmas\u0131 planlanm\u0131yor. \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki iki bu\u00e7uk y\u0131lda, her \u015feyden \u00f6nce \u00f6nemli olan sivil toplumun azmi olacakt\u0131r. Sivil toplum, h\u00fck\u00fcmetin tehlikeli bar\u0131\u015f ve birlik vaadine kar\u015f\u0131 \u00e7o\u011fulcu g\u00fcc\u00fcn \u00f6nemini ve tabandan gelen siyaset imkan\u0131n\u0131 savunabilecek mi?\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Slovakya’da iktidardaki milliyet\u00e7i-pop\u00fclist koalisyonun Macaristan tarz\u0131 tart\u0131\u015fmal\u0131 STK d\u00fczenlemeleri getirmeyi planlamas\u0131, \u015feffafl\u0131k konusundaki endi\u015felerin yan\u0131 s\u0131ra b\u00fcrokrasinin artmas\u0131 ve sivil toplumun bask\u0131 alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 korkular\u0131n\u0131 da beraberinde getirdi.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":41816,"parent":0,"template":"","tags":[],"displeu_category":[],"class_list":["post-41835","article","type-article","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/article\/41835","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/article"}],"about":[{"href":"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/article"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/41816"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=41835"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=41835"},{"taxonomy":"displeu_category","embeddable":true,"href":"https:\/\/archive.displayeurope.eu\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/displeu_category?post=41835"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}